Chemins de fer luxembourgeois
| Chemins de fer luxembourgeois | ||||
 |
||||
 |
||||
| Trek-duwdubbeldekkerstam van de CFL in het station van Troisvierges. | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Land |  Luxemburg |
|||
| Hoofdvestiging | Luxemburg | |||
| Actief | 14 mei 1946 | |||
| Website | www.cfl.lu | |||
| Bedrijfsstructuur | ||||
| Aandeelhouder(s) | Luxemburgse overheid (92%) Belgische staat (6%) Franse staat (2%) |
|||
|
||||
De Chemins de Fer Luxembourgeois (afgekort CFL) (Nederlands: Luxemburgse Spoorwegen) is de nationale spoorwegmaatschappij van het Groothertogdom Luxemburg. In het jaar 1946 besloot de Luxemburgse regering alle spoorwegondernemingen onder te brengen in een staatsonderneming. De CFL werd op 14 mei 1946 opgericht. Tegenwoordig bezit de Luxemburgse overheid 92% van de aandelen van het bedrijf. De Belgische overheid bezit 6% van de aandelen en de Franse overheid 2%.
Inhoud
|
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van Luxemburg voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het groothertogdom Luxemburg behoorde als soevereine staat van 1815 tot 1866 tot de Duitse bond. Bij het Verdrag van Londen (1839) werd Luxemburg opgesplitst en verloor het meer dan de helft van zijn grondgebied aan België. Volledige onafhankelijkheid werd in 1867 verkregen. Er bestond een personele unie met Nederland van 1815 tot 1890. Van 1842 tot 1918 was het groothertogdom Luxemburg nog lid van de Zollverein, de vereniging van Duitse staten ter bevordering van handel en industrie.
Al in de 19e eeuw ontstonden de eerste spoorlijnen aangelegd door twee groepen van ondernemers.
- Compagnie Grande Luxembourg (GL)
- Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri (PH)
[bewerken] Compagnie Grande Luxembourg (GL)
De Compagnie Grande Luxembourg (in het Duits: Luxemburgische Wilhelmsbahn), officieel Société royale grand-ducale des Chemins de Fer Guillaume-Luxembourg, Königlich-Großherzogliche Wilhelm-Luxemburg-Eisenbahngesellschaft, werd op 11 september 1846 opgericht. Bij de bouw werd gebruikgemaakt van kapitaal uit het Duitse Rijk. De hiermee gefinancierde lijnen vormen tegenwoordig nog steeds de ruggengraat van het net.
[bewerken] Trajecten
In het jaar 1859 kon men de hoofdstad Luxemburg zowel uit de westelijke richting van Brussel over Aarlen alsmede uit de zuidelijke richting van Metz bereiken. De verbinding in oostelijke richting bracht het spoor in 1861 richting Trier.
In 1929, toen de bedrijfsvoering inmiddels in handen was van de Straatsburgse Administration des Chemins de Fer d'Alsace et de Lorraine, hadden de trajecten van de Luxemburgische Wilhelmsbahn al een lengte van 180 kilometer.
- 04 oktober 1859: Luxemburg–Kleinbettingen–Grens(–Brussel) 19 km
- 05 oktober 1859: Luxemburg–Bettembourg (–Diedenhofen–Metz) 17 km
- 23 april 1860: Bettembourg–Noertzange–Esch 10 km
- 01 juni 1860: Noertzange–Tétange–Rumelange-Oetrange 7 km
- 29 augustus 1861: Luxemburg–Wasserbillig (–Igel–Trier Hbf) 38 km
- 21 november 1862: Ettelbruck–Diekirch 4 km
- 20 februari 1867: Luxemburg–Ettelbruck–Clervaux–Troisvièrges (–Luik) 77 km
- 01 november 1881: Esch-su-Alzette (–Audun le Tiche) 1 km
- 04 november 1889: Troisvièrges–Wilwerdange (– St. Vith) 7 km
Alleen goederenvervoer (24 km):
- 29 september 1884: Bettembourg–Dudelange-Ville–Dudelange-Usines 6 km
- Dudelange-Usines–Reiteschkopp (Ertslaadplaats) 1 km
- Rumelange-Otange–Langenacker Ertslaadplaats 3 km
- Tétange–Langengrund–Kirchberg Ertslaadplaats 3 km
- Fentange–Oetrange 11 km
Daarnaast bezat het bedrijf nog twee goederenspoorlijnen in Lotharingen.
[bewerken] Aanleg lijn Brussel - Luxemburg
De door de Compagnie Grande Luxembourg (GL) aangelegde en geëxploiteerde spoorlijn in België en -Luxemburgs heeft een lengte van 227,6 km en bestaat uit drie delen. Het eerste deel, de verbinding Brussel - Namen (spoorlijn 161), heeft een lengte van 60 km. Het tweede deel, de verbinding Namen - Aarlen - Luxemburgse grens bij Sterpenich (spoorlijn 162), heeft een lengte van 148,8 km. Het derde deel van Kleinbettingen Grens naar Luxemburg (stad) (lijn 5), heeft een lengte van 18,8 km.
Op 15 mei 1858 werd het eerste deel van spoorlijn 162, tussen Namen en Ciney officieel geopend. Op 17 juli 1858 werd de spoorlijn verlengd tot Grupont en vanaf 27 oktober 1858 kon men per trein naar Aarlen reizen. Op 14 september 1859 werd de verbinding tussen Aarlen en de Luxemburgse grens geopend. De opening van het traject tussen de grens en Luxemburg (stad) volgde op 4 oktober 1859.
In 1873, na de overname van de GL door de Belgische Staatsspoorwegen, werd de gehele spoorlijn op dubbelspoor gebracht. En sinds 30 september 1956 is de hele spoorlijn geëlektrificeerd met een bovenleidingspanning van 3 kV.
De maximumsnelheid op het gehele traject bedraagt 130 km/u. Tussen Jemelle en Forrières is de snelheid beperkt tot 100 km/u en in de bochten bij Mirwart is de snelheid beperkt tot 90 km/u. De snelheid is eveneens beperkt tussen Luxemburg Hollerich en Luxemburg (stad) station tot 60 km/u.
[bewerken] Goederentreinen
Het traject Brussel - Namen - Aarlen - Luxemburg (spoorlijn 161 en spoorlijn 162) is door de te steile hellingen ongeschikt voor zware goederentreinen. De helling tussen Ottignies en Mont-Saint-Guibert bedraagt 17 promille en de afdaling naar de Maas bedraagt 18 promille. Goederentreinen richting Luxemburg en Frankrijk dienen dus rond te rijden, via Charleroi-Sud langs spoorlijnen 140 en 130. Sinds juni 2001 kan er ook via een nieuwe verbinding (spoorlijn 147) tussen Fleurus en Auvelais gereden worden. Daarmee wordt Charleroi vermeden en kunnen de treinen direct doorrijden richting Namen en Luxemburg. Veelal maken goederentreinen tussen Namur-Dinant en Rodange-Luxembourg gebruik van de inmiddels met 25 kV geëlektrificeerde Athus-Maaslijn.
[bewerken] Luxemburgse Noordspoorlijn
De Luxemburgse Noordspoorlijn verbindt de Luxemburg - Ettelbruck - Kautenbach - Troisvierges - als lijn 1 met het Belgische Rivage en Gouvy als spoorlijn 42. De spoorlijn werd vooral gebruikt voor goederenvervoer tussen Luxemburg en Luik.
Op 20 februari 1867 werd het eerste deel tussen Trois-Ponts en de Luxemburgse grens opengesteld, als deel van de internationale verbinding Luxemburg - Spa. Op 1 juli 1890 was de aansluitende verbinding van Luik via Rivage naar Trois-Ponts gereed.
De spoorlijn werd aanvankelijk aangelegd op enkelspoor, pas in de Eerste Wereldoorlog werd in België de sectie Rivage - Vielsalm op dubbelspoor gebracht door de Duitse bezetter. De rest van de spoorlijn werd pas omstreeks 1922 dubbelsporig.
Tussen 1989 en de elektrificatiewerken in 1998 werd de gehele lijn weer op enkelspoor gebracht. De maximumsnelheid bedraagt 90 km/u.
Onder druk van de Luxemburgse spoorwegmaatschappij CFL en met geld van het Groothertogdom Luxemburg en van Europa, werd de lijn begin jaren '90 gemoderniseerd. Dit omvatte de elektrificatie van de gehele lijn onder 25 kV hoogspanning, het wegwerken van gelijkgrondse kruisingen en de vernieuwing van de signalisatie. Op 22 december 1993 werd de spoorlijn vanuit Luxemburg tot Gouvy geëlektrificeerd onder 25 kV. Op 26 september 1999 werd de elektrificatie uitgebreid tot Trois-Ponts, en op 28 mei 2000 was de hele lijn onder (hoog)spanning gebracht. In Martinrive is een spanningsluis tussen 3 kV en 25 kV.
[bewerken] Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri (PH)
De Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri, in het Duits de Luxemburgische Prinz Heinrich-Eisenbahn-und Erzgruben-Gesellschaft, bouwde een groot deel van de ringlijn door Luxemburg. Vanaf Diekirch heeft men in 1873/74 de spoorlijn in het Sauertal aangelegd naar Echternach en Wasserbillig. Daar sloot de lijn aan op lijn 3 naar Trier. In hetzelfde jaar kwam een lijn gereed vanuit Esch-sur-Alzette over Pétange naar Kleinbettingen. In 1880 volgde de aansluitende lijn over Nördingen naar Ettelbruck aan de noord–zuid–route. Tegenwoordig is een groot deel van deze lijnen niet meer in gebruik. Verder werden er spoorlijnen richting België en Frankrijk aangelegd.
In Pétange werden in 1874 en 1886 aansluitingen gerealiseerd met het Belgische spoorwegnet en het Franse spoorwegnet. Van Kautenbach ten noorden van Ettelbruck bouwde men in 1881/88 nog een verbinding met de Belgische stad Bastenaken. Eindelijk sloot met in 1891 Grevenmacher an der Mosel aan het grensstation Wasserbillig.
[bewerken] Trajecten
De trajecten van de PH hadden in het jaar 1929 een lengte van 188 kilometer.
- 01 augustus 1873: Esch-sur-Alzette–Pétange 16 km
- 01 augustus 1873: Pétange–Hagen–Steinfort 18 km
- 08 december 1873: Diekirch–Grundhof–Echternach 27 km
- 20 mei 1874: Echternach–Wasserbillig 22 km
- 01 december 1874: Pétange–Rodange–Athus 5 km
- 20 december 1875: Pétange–Lamadelaine (Rollingen) (goederen vervoer) 6 km
- 07 maart 1877: Esch-sur-Alzette-Hoehl (goederen vervoer) 1 km
- 19 april 1879: Lamadelaine–Grens (goederen vervoer) 4 km
- 20 april 1880: Steinfort–Noerdange–Ettelbruck 34 km
- 01 juni 1881: Kautenbach–Wiltz 9 km
- 27 juni 1886: Rodingen (–Longwy) 2 km
- 01 juli 1888: Wiltz–Schimpach-Wampach (–Bastogne) 10 km
- 25 november 1891: Wasserbillig–Grevenmacher 6 km
- 1900: Luxemburg–Pétange 20 km
- ??? Hagen–Kleinbettingen 1 km
Meterspoor
- 4 november 1904: Grundhof–Beaufort 7 km
- 20 april 1904:Luxemburg Echternach 45,85 km
- 1 januari 1899:Bettenbourg Aspelt 10,19 km
[bewerken] Buurtspoorlijnen
Naast de hoofdspoornet had Luxemburg nog zeven meterspoorlijnen. Deze werden geëxploiteerd door verschillende spoormaatschappijen. De deze lijnen waren:
- Luxemburg Echternach (PH)
- Bettenbourg Aspelt (PH)
- Grundhof Beaufort (PH)
- Noerdange Martelange (CFC:Cantonaux Luxembourgeois)
route - Diekirch Vianden (CFC:Cantonaux Luxembourgeois)
- Luxemburg Mondorf Remich (Secondaire Luxembourgeois)
- Cruchten Larochette Carrières Einzen (Secondaire Luxembourgeois)
De laatste lijn is opgeheven op 22 mei 1955. In Martelange was er een indirecte aansluiting met het metersporige buurtspoorwegnet in België.
[bewerken] Chemins de Fer Luxembourgeois
In het jaar 1946 besloot de Luxemburgse regering alle bestaande spoorwegondernemingen onder te brengen in een staatsonderneming: de Chemins de Fer Luxembourgeois (CFL). Na de Tweede Wereldoorlog had het Luxemburgse spoornet een lengte van 550 km. Aan het eind van 2003 was de lengte nog 275 km, waarvan 140 km dubbelspoor en 135 km enkelspoor. Van dit net is ongeveer 95% geëlektrificeerd. Het is daarmee de kleinste nationale spoorwegmaatschappij ter wereld.
Bij CFL werken 3200 mensen en in 2004 vervoerde het bedrijf ongeveer 13,7 miljoen passagiers en 17 miljoen ton aan goederen.
[bewerken] Duitsland
De spoorlijn Niebüll - Dagebüll werd op 1 januari 2004 overgenomen door Chemins de fer luxembourgeois (CFL) van de NVAG en ging verder als Norddeutsche Eisenbahngesellschaft Niebüll.
Op 30 januari 2011 werd bekend dat CFL een aanbesteding van Zweckverband Schienenpersonennahverkehr Rheinland-Pfalz Nord voor treindiensten als Regional-Express tussen Luxemburg en Trier en aansluitend een maal per uur als Regional-Express tussen Trier en Koblenz had gewonnen. Deze aanbesteding loopt tussen december 2014 en december 2029. Voor deze treindienst heeft CFL reeds een aantal treinen van het type 2300 besteld bij Stadler Rail. [1]
[bewerken] Elektrische tractie
Het traject Luxemburg - Kleinbettingen grens - (Aarlen) van de CFL werd op 30 september 1956 geëlektrificeerd met een spanning van 3.000 volt gelijkstroom.
Het traject Wasserbillig - Trier werd geëlektrificeerd met een spanning van 15.000 volt 16.7 Hz wisselstroom.
De andere trajecten van de CFL werd geëlektrificeerd met een spanning van 25.000 volt 50 Hz wisselstroom.
[bewerken] Spoorlijnen en stations
[bewerken] Spoorlijnen (stand 2009)
- Lijn 1 Luxemburg - Ettelbruck - Kautenbach - Troisvierges - Luik (Infrabel)
- Lijn 2 Pétange - Ettelbruck onderbroken tussen Pétange en Hagen en tussen Steinfort en Bissen
- Lijn 3 Luxemburg - Wasserbillig (DB Netz AG)
- Lijn 4 Luxemburg / Berchem - Oetrange
- Lijn 5 Luxemburg - Kleinbettingen - Arlon (Infrabel)
- Lijn 6 Luxemburg - Bettembourg - Thionville (RFF)
- Lijn 6a Bettembourg - Esch-sur-Alzette
- Lijn 6b Bettembourg – Volmerange-les-Mines
- Lijn 6c Noertzange - Rumelage
- Lijn 6d Tétange - Langengrund
- Lijn 6e Esch-sur-Alzette - Audun-le-Tiche (RFF)
- Lijn 6f Esch-sur-Alzette - Pétange
- Lijn 6g Pétange - Rodange frontière (Aubange) (Infrabel)
- Lijn 6h Pétange - Rodange frontière (Mont St Martin) (RFF)
- Lijn 6j Pétange - Rodange frontière (Athus) (Infrabel)
- Lijn 6k Y Brucherberg - Y Scheuerbusch
- Lijn 7 Luxemburg - Pétange
[bewerken] Stations
[bewerken] Tariefsysteem
Het standaardtarief van CFL is €1,50 per twee uur. Een los kaartje (Kurzstreckebiljee) dient gestempeld te worden in een stempelautomaat, vanaf wanneer het vervolgens twee uur geldig is in alle bussen en treinen (2e klas) in Luxemburg. Ter vergelijking: een rit van Ëlwen, het noordelijkste station in Luxemburg, naar Diddeleng-Schmelz, een afstand van ongeveer honderd kilometer, is bij gebruik van sneltreinen in minder dan twee uur af te leggen. Bij gebruik van een E-go, het Luxemburgse electronische vervoerbewijs, krijgt men 30 cent per twee uur korting. Een Oeko-biljee is een dagkaart voor alle treinen en bussen van Luxemburg. Deze kost € 4.[2]
[bewerken] Zie ook
- CFL Cargo Danmark
- Spoorlijn in Luxemburg
- Een overzicht van tractie voertuigen is te vinden in dit overzicht.
[bewerken] Externe links
- CFL - Officiële website
- www.rail.lu Website met veel interessant materiaal over de CFL: infrastructuur, voertuigen, geschiedenis, ... a.h.v. foto's
- Spoorgroep Luxemburg Vereniging voor belangstellenden in het Luxemburgse openbaar vervoer.
Bronnen, noten en/of referenties:
| Treinen van de Chemins de fer luxembourgeois (CFL) | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
| Spanje: | Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · Alta Velocidad Española · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya · Regionales · Cercanías Renfe |
| Tsjechië: | České Dráhy (CD) |
| Turkije: | Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) |
| Verenigd Koninkrijk: | Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains |
| Zweden: | Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL) |
| Zwitserland: | Schweizerische Bundesbahnen (SBB) · BLS Lötschbergbahn (BLS) · Crossrail · Rhätische Bahn · Südostbahn (SOB) · Thurbo · ex Cisalpino |
