Chemins de fer luxembourgeois

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Chemins de fer luxembourgeois
Chemins de fer luxembourgeois
Trek-duwdubbeldekkerstam van de CFL in het station van Troisvierges.
Trek-duwdubbeldekkerstam van de CFL in het station van Troisvierges.
Algemene informatie
Land Vlag van Luxemburg Luxemburg
Hoofdvestiging Luxemburg
Actief 14 mei 1946
Website www.cfl.lu
Bedrijfsstructuur
Aandeelhouder(s) Luxemburgse overheid (92%)
Belgische staat (6%)
Franse staat (2%)
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Kaart van het Luxemburgse spoorwegnet. De doorgetrokken lijnen zijn in gebruik voor regulier reizigersvervoer.
Behalve alle treindiensten verzorgt CFL ook enkele busdiensten in de omgeving van Luxemburg.

De Chemins de Fer Luxembourgeois (afgekort CFL) (Nederlands: Luxemburgse Spoorwegen) is de nationale spoorwegmaatschappij van het Groothertogdom Luxemburg. In het jaar 1946 besloot de Luxemburgse regering alle spoorwegondernemingen onder te brengen in een staatsonderneming. De CFL werd op 14 mei 1946 opgericht. Tegenwoordig bezit de Luxemburgse overheid 92% van de aandelen van het bedrijf. De Belgische overheid bezit 6% van de aandelen en de Franse overheid 2%.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Luxemburg voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het groothertogdom Luxemburg behoorde als soevereine staat van 1815 tot 1866 tot de Duitse bond. Bij het Verdrag van Londen (1839) werd Luxemburg opgesplitst en verloor het meer dan de helft van zijn grondgebied aan België. Volledige onafhankelijkheid werd in 1867 verkregen. Er bestond een personele unie met Nederland van 1815 tot 1890. Van 1842 tot 1918 was het groothertogdom Luxemburg nog lid van de Zollverein, de vereniging van Duitse staten ter bevordering van handel en industrie.

Al in de 19e eeuw ontstonden de eerste spoorlijnen aangelegd door twee groepen van ondernemers.

  • Compagnie Grande Luxembourg (GL)
  • Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri (PH)

Compagnie Grande Luxembourg (GL)[bewerken]

De Compagnie Grande Luxembourg (in het Duits: Luxemburgische Wilhelmsbahn), officieel Société royale grand-ducale des Chemins de Fer Guillaume-Luxembourg, Königlich-Großherzogliche Wilhelm-Luxemburg-Eisenbahngesellschaft, werd op 11 september 1846 opgericht. Bij de bouw werd gebruikgemaakt van kapitaal uit het Duitse Rijk. De hiermee gefinancierde lijnen vormen tegenwoordig nog steeds de ruggengraat van het net.

Trajecten[bewerken]

In het jaar 1859 kon men de hoofdstad Luxemburg zowel uit de westelijke richting van Brussel over Aarlen alsmede uit de zuidelijke richting van Metz bereiken. De verbinding in oostelijke richting bracht het spoor in 1861 richting Trier.

In 1929, toen de bedrijfsvoering inmiddels in handen was van de Straatsburgse Administration des Chemins de Fer d'Alsace et de Lorraine, hadden de trajecten van de Luxemburgische Wilhelmsbahn al een lengte van 180 kilometer.

  • 04 oktober 1859: Luxemburg–Kleinbettingen–Grens(–Brussel) 19 km
  • 05 oktober 1859: Luxemburg–Bettembourg (–Diedenhofen–Metz) 17 km
  • 23 april 1860: Bettembourg–Noertzange–Esch 10 km
  • 01 juni 1860: Noertzange–Tétange–Rumelange-Oetrange 7 km
  • 29 augustus 1861: Luxemburg–Wasserbillig (–Igel–Trier Hbf) 38 km
  • 21 november 1862: Ettelbruck–Diekirch 4 km
  • 20 februari 1867: Luxemburg–Ettelbruck–Clervaux–Troisvièrges (–Luik) 77 km
  • 01 november 1881: Esch-su-Alzette (–Audun le Tiche) 1 km
  • 04 november 1889: Troisvièrges–Wilwerdange (– St. Vith) 7 km

Alleen goederenvervoer (24 km):

  • 29 september 1884: Bettembourg–Dudelange-Ville–Dudelange-Usines 6 km
  • Dudelange-Usines–Reiteschkopp (Ertslaadplaats) 1 km
  • Rumelange-Otange–Langenacker Ertslaadplaats 3 km
  • Tétange–Langengrund–Kirchberg Ertslaadplaats 3 km
  • Fentange–Oetrange 11 km

Daarnaast bezat het bedrijf nog twee goederenspoorlijnen in Lotharingen.

Aanleg lijn Brussel - Luxemburg[bewerken]

De door de Compagnie Grande Luxembourg (GL) aangelegde en geëxploiteerde spoorlijn in België en -Luxemburgs heeft een lengte van 227,6 km en bestaat uit drie delen. Het eerste deel, de verbinding Brussel - Namen (spoorlijn 161), heeft een lengte van 60 km. Het tweede deel, de verbinding Namen - Aarlen - Luxemburgse grens bij Sterpenich (spoorlijn 162), heeft een lengte van 148,8 km. Het derde deel van Kleinbettingen Grens naar Luxemburg (stad) (lijn 5), heeft een lengte van 18,8 km.

Op 15 mei 1858 werd het eerste deel van spoorlijn 162, tussen Namen en Ciney officieel geopend. Op 17 juli 1858 werd de spoorlijn verlengd tot Grupont en vanaf 27 oktober 1858 kon men per trein naar Aarlen reizen. Op 14 september 1859 werd de verbinding tussen Aarlen en de Luxemburgse grens geopend. De opening van het traject tussen de grens en Luxemburg (stad) volgde op 4 oktober 1859.

In 1873, na de overname van de GL door de Belgische Staatsspoorwegen, werd de gehele spoorlijn op dubbelspoor gebracht. En sinds 30 september 1956 is de hele spoorlijn geëlektrificeerd met een bovenleidingspanning van 3 kV.

De maximumsnelheid op het gehele traject bedraagt 130 km/u. Tussen Jemelle en Forrières is de snelheid beperkt tot 100 km/u en in de bochten bij Mirwart is de snelheid beperkt tot 90 km/u. De snelheid is eveneens beperkt tussen Luxemburg Hollerich en Luxemburg (stad) station tot 60 km/u.

Goederentreinen[bewerken]

Het traject Brussel - Namen - Aarlen - Luxemburg (spoorlijn 161 en spoorlijn 162) is door de te steile hellingen ongeschikt voor zware goederentreinen. De helling tussen Ottignies en Mont-Saint-Guibert bedraagt 17 promille en de afdaling naar de Maas bedraagt 18 promille. Goederentreinen richting Luxemburg en Frankrijk dienen dus rond te rijden, via Charleroi-Sud langs spoorlijnen 140 en 130. Sinds juni 2001 kan er ook via een nieuwe verbinding (spoorlijn 147) tussen Fleurus en Auvelais gereden worden. Daarmee wordt Charleroi vermeden en kunnen de treinen direct doorrijden richting Namen en Luxemburg. Veelal maken goederentreinen tussen Namur-Dinant en Rodange-Luxembourg gebruik van de inmiddels met 25 kV geëlektrificeerde Athus-Maaslijn.

Luxemburgse Noordspoorlijn[bewerken]

De Luxemburgse Noordspoorlijn verbindt de Luxemburg - Ettelbruck - Kautenbach - Troisvierges - als lijn 10 met het Belgische Rivage en Gouvy als spoorlijn 42. De spoorlijn werd vooral gebruikt voor goederenvervoer tussen Luxemburg en Luik.

Op 20 februari 1867 werd het eerste deel tussen Trois-Ponts en de Luxemburgse grens opengesteld, als deel van de internationale verbinding Luxemburg - Spa. Op 1 juli 1890 was de aansluitende verbinding van Luik via Rivage naar Trois-Ponts gereed.

De spoorlijn werd aanvankelijk aangelegd op enkelspoor, pas in de Eerste Wereldoorlog werd in België de sectie Rivage - Vielsalm op dubbelspoor gebracht door de Duitse bezetter. De rest van de spoorlijn werd pas omstreeks 1922 dubbelsporig.

Tussen 1989 en de elektrificatiewerken in 1998 werd de gehele lijn weer op enkelspoor gebracht. De maximumsnelheid bedraagt 90 km/u.

Onder druk van de Luxemburgse spoorwegmaatschappij CFL en met geld van het Groothertogdom Luxemburg en van Europa, werd de lijn begin jaren 90 gemoderniseerd. Dit omvatte de elektrificatie van de gehele lijn onder 25 kV hoogspanning, het wegwerken van gelijkgrondse kruisingen en de vernieuwing van de signalisatie. Op 22 december 1993 werd de spoorlijn vanuit Luxemburg tot Gouvy geëlektrificeerd onder 25 kV. Op 26 september 1999 werd de elektrificatie uitgebreid tot Trois-Ponts, en op 28 mei 2000 was de hele lijn onder (hoog)spanning gebracht. In Martinrive is een spanningsluis tussen 3 kV en 25 kV.

Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri (PH)[bewerken]

De Société Anonyme Luxembourgeoise des Chemins de fer et Minières Prince Henri, in het Duits de Luxemburgische Prinz Heinrich-Eisenbahn-und Erzgruben-Gesellschaft, bouwde een groot deel van de ringlijn door Luxemburg. Vanaf Diekirch heeft men in 1873/74 de spoorlijn in het Sauertal aangelegd naar Echternach en Wasserbillig. Daar sloot de lijn aan op lijn 3 naar Trier. In hetzelfde jaar kwam een lijn gereed vanuit Esch-sur-Alzette over Pétange naar Kleinbettingen. In 1880 volgde de aansluitende lijn over Nördingen naar Ettelbruck aan de noord–zuid–route. Tegenwoordig is een groot deel van deze lijnen niet meer in gebruik. Verder werden er spoorlijnen richting België en Frankrijk aangelegd.

In Pétange werden in 1874 en 1886 aansluitingen gerealiseerd met het Belgische spoorwegnet en het Franse spoorwegnet. Van Kautenbach ten noorden van Ettelbruck bouwde men in 1881/88 nog een verbinding met de Belgische stad Bastenaken. Eindelijk sloot met in 1891 Grevenmacher an der Mosel aan het grensstation Wasserbillig.

Trajecten[bewerken]

De trajecten van de PH hadden in het jaar 1929 een lengte van 188 kilometer.

  • 01 augustus 1873: Esch-sur-Alzette–Pétange 16 km
  • 01 augustus 1873: Pétange–Hagen–Steinfort 18 km
  • 08 december 1873: Diekirch–Grundhof–Echternach 27 km
  • 20 mei 1874: Echternach–Wasserbillig 22 km
  • 01 december 1874: Pétange–Rodange–Athus 5 km
  • 20 december 1875: Pétange–Lamadelaine (Rollingen) (goederen vervoer) 6 km
  • 07 maart 1877: Esch-sur-Alzette-Hoehl (goederen vervoer) 1 km
  • 19 april 1879: Lamadelaine–Grens (goederen vervoer) 4 km
  • 20 april 1880: Steinfort–Noerdange–Ettelbruck 34 km
  • 01 juni 1881: KautenbachWiltz 9 km
  • 27 juni 1886: Rodingen (–Longwy) 2 km
  • 01 juli 1888: Wiltz–Schimpach-Wampach (–Bastogne) 10 km
  • 25 november 1891: Wasserbillig–Grevenmacher 6 km
  • 1900: Luxemburg–Pétange 20 km
  •  ??? Hagen–Kleinbettingen 1 km

Meterspoor

  • 4 november 1904: Grundhof–Beaufort 7 km
  • 20 april 1904:Luxemburg Echternach 45,85 km
  • 1 januari 1899:Bettenbourg Aspelt 10,19 km

Buurtspoorlijnen[bewerken]

Naast de hoofdspoornet had Luxemburg nog zeven meterspoorlijnen. Deze werden geëxploiteerd door verschillende spoormaatschappijen. De deze lijnen waren:

  • Luxemburg Echternach (PH)
  • Bettenbourg Aspelt (PH)
  • Grundhof Beaufort (PH)
  • Noerdange Martelange (CFC:Cantonaux Luxembourgeois) Internet-web-browser.svgroute
  • Diekirch Vianden (CFC:Cantonaux Luxembourgeois)
  • Luxemburg Mondorf Remich (Secondaire Luxembourgeois)
  • Cruchten Larochette Carrières Einzen (Secondaire Luxembourgeois)

De laatste lijn is opgeheven op 22 mei 1955. In Martelange was er een indirecte aansluiting met het metersporige buurtspoorwegnet in België.

Chemins de Fer Luxembourgeois[bewerken]

In het jaar 1946 besloot de Luxemburgse regering alle bestaande spoorwegondernemingen onder te brengen in een staatsonderneming: de Chemins de Fer Luxembourgeois (CFL). Na de Tweede Wereldoorlog had het Luxemburgse spoornet een lengte van 550 km. Aan het eind van 2003 was de lengte nog 275 km, daarmee is de CFL de kleinste nationale spoorwegmaatschappij ter wereld. Van het 275 kilometer lange netwerk is 140 km dubbelspoor en 135 km enkelspoor, en is ongeveer 95% geëlektrificeerd.

Bij CFL werken 3200 mensen en in 2004 vervoerde het bedrijf ongeveer 13,7 miljoen passagiers en 17 miljoen ton aan goederen.

Activiteiten in Duitsland[bewerken]

De spoorlijn Niebüll - Dagebüll werd op 1 januari 2004 door de CFL overgenomen van de NVAG, en ging verder als Norddeutsche Eisenbahngesellschaft Niebüll.

Op 30 januari 2011 werd bekend dat CFL de aanbesteding van de uurlijkse Regional-Express tussen Luxemburg en Trier en de daarop aansluitende uurlijkse Regional-Express tussen Trier en Koblenz had gewonnen. De concessie loopt van december 2014 tot en met december 2029. Voor deze treindienst heeft CFL dubbeldekstreinen van het type KISS besteld bij Stadler Rail. De treinen zijn vernummerd in de serie 2300.[1]

Elektrische tractie[bewerken]

Het traject Luxemburg - Kleinbettingen grens - (Aarlen) van de CFL werd op 30 september 1956 geëlektrificeerd met een spanning van 3.000 volt gelijkstroom. De andere trajecten van de CFL werd geëlektrificeerd met een spanning van 25.000 volt 50 Hz wisselstroom.

Spoorlijnen en stations[bewerken]

Spoorlijnen (stand 2009)[bewerken]

  • Lijn 1 Luxemburg - Ettelbruck - Kautenbach - Troisvierges - Luik (Infrabel)
    • Lijn 1a Ettelbruck - Diekirch - Grevenmacher
    • Lijn 1b Kautenbach - Wiltz - Bastogne (Infrabel)
  • Lijn 2 Pétange - Ettelbruck onderbroken tussen Pétange en Hagen en tussen Steinfort en Bissen
  • Lijn 3 Luxemburg - Wasserbillig (DB Netz AG)
  • Lijn 4 Luxemburg / Berchem - Oetrange
  • Lijn 5 Luxemburg - Kleinbettingen - Arlon (Infrabel)
  • Lijn 6 Luxemburg - Bettembourg - Thionville (RFF)
    • Lijn 6a Bettembourg - Esch-sur-Alzette
    • Lijn 6b Bettembourg – Volmerange-les-Mines
    • Lijn 6c Noertzange - Rumelage
    • Lijn 6d Tétange - Langengrund
    • Lijn 6e Esch-sur-Alzette - Audun-le-Tiche (RFF)
    • Lijn 6f Esch-sur-Alzette - Pétange
    • Lijn 6g Pétange - Rodange frontière (Aubange) (Infrabel)
    • Lijn 6h Pétange - Rodange frontière (Mont St Martin) (RFF)
    • Lijn 6j Pétange - Rodange frontière (Athus) (Infrabel)
    • Lijn 6k Y Brucherberg - Y Scheuerbusch
  • Lijn 7 Luxemburg - Pétange

Stations[bewerken]

Tariefsysteem[bewerken]

Een Kuurzzäitbilljee / Kurzzeitfahrkarte / Billet courte durée (oude naam die nog op de kaartjes staat: Kuerzstreckebiljee) kost € 2 (of € 16 voor 10 stuks) en geeft recht op onbeperkt reizen gedurende twee uur in de gewone treinen tussen Luxemburgse stations (dus niet van/tot grenspunten) en in de bussen (zie ook treinen en bussen in Luxemburg). De twee uur gaan in bij het ontwaarden (stempelen in een stempelautomaat); men moet uitstappen voor ze om zijn. Een rit van bijvoorbeeld Troisvierges (Ëlwen), het noordelijkste station in Luxemburg, naar Dudelange-Usines (Diddeleng-Schmelz), het zuidelijkste, een afstand van ongeveer honderd kilometer, is bij gebruik van sneltreinen in minder dan twee uur af te leggen. Bij gebruik van een E-go, het Luxemburgse elektronische vervoerbewijs, krijgt men 30 cent per twee uur korting.

Een Dagesbilljee / Tagesnetzfahrkarte / Billet longe durée (oude naam die nog op de kaartjes staat: Oeko-biljee) kost € 4 (of € 16 voor 5 stuks) en geeft recht op onbeperkt reizen als boven gedurende de dag van ontwaarden.

Als men de kaart in de trein koopt hoewel het loket open is betaalt men in principe € 2 extra.[2] Het kopen van de kaart in de trein kan met name nodig zijn als men een vervoerbewijs heeft vanuit het buitenland naar het eerste station in Luxemburg, en daar uitstappen te veel oponthoud geeft.[3]

Het TCV-tarief voor een enkele reis is in Luxemburg maximaal € 39,20, of met RailPluskorting € 29,40. Van bijvoorbeeld Sterpenich(fr) naar Kleinbettingen geldt het minimum van € 2,80 / € 2,10, en van Gouvy(fr) naar Troisvierges € 3,80 / € 2,90. Er valt dus veel te besparen met aparte vervoerbewijzen voor kleine grensoverschrijdende trajecten, en voor de rest binnenlandse vervoerbewijzen als boven te gebruiken.

Escapade is een combinatie van twee enkele reizen, het ene van een station in België naar keuze naar een station in Luxemburg naar keuze, het andere van een station in Luxemburg naar keuze naar een station in België naar keuze, voor samen € 42.[4]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

  • CFL - Officiële website
  • www.rail.lu Website met veel interessant materiaal over de CFL: infrastructuur, voertuigen, geschiedenis, ... a.h.v. foto's
  • Spoorgroep Luxemburg Vereniging voor belangstellenden in het Luxemburgse openbaar vervoer.
Bronnen, noten en/of referenties
Spoorwegondernemingen voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië: Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Azerbeidzjan: Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België: B-Cargo · CrossRail Benelux · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije: Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Schenker Rail Bulgaria (DB)
Denemarken: Arriva Danmark · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Schenker Rail Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland: Abellio Rail NRW · AKN Eisenbahn (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn · BeNEX · Borkumer Kleinbahn · Deutsche Bahn (DB) · DB Schenker Rail (DB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Metronom Eisenbahngesellschaft · Netinera · NiedersachsenBahn · NordWestBahn · Rail4chem · Rurtalbahn · Süd-Thüringen-Bahn · trans regio · Vogtlandbahn · Westfalenbahn
Estland: CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elron · GoRail
Finland: VR-Yhtymä (VR)
Frankrijk: Chemins de fer de Provence (CP) · Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · Société nationale des chemins de fer français (SNCF)
Georgië: Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland: Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije: Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland: Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië: Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Trenitalia (FS)
Kazachstan: Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo: Trainkos
Kroatië: Hrvatske željeznice (HŽ)
Letland: Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ)
Litouwen: Lietuvos Geležinkeliai (LG)
Luxemburg: Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo
Macedonië: Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië: Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro: Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland: Arriva · Breng · Connexxion · DB Schenker Rail (DB) · ERS Railways · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · Husa · Syntus · Veolia Transport
Noorwegen: Norges Statsbaner (NSB) · CargoNet · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Flytoget
Oekraïne: Ukrzaliznytsia/Укрзалізниця (UZ)/(УЗ)
Oostenrijk: Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) · Graz-Köflacher Eisenbahn (GKE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Westbahn · Wiener Lokalbahnen (WLB)
Polen: Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal: Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Takargo (TK)
Roemenië: Căile Ferate Române (CFR) · DB Schenker Rail Romania (DB)
Rusland: Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië: Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië: Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije: Železnice Slovenskej Republiky (ŽSR) · RegioJet (RJ)
Spanje: Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Tsjechië: České Dráhy (ČD) · LEO Express
Turkije: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk: Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · DB Schenker Rail (DB) · Eurostar · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains
Wit-Rusland: Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden: Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Zwitserland: Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · Crossrail · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)