Chiropraxie

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Chiropraxie is een behandelmethode die zich bezig houdt met diagnose, behandeling en preventie van stoornissen aan het bewegingsapparaat en de effecten ervan op het functioneren van het zenuwstelsel en de hele gezondheid. Volgens de chiropraxie bestuurt het zenuwstelsel alle processen binnen het lichaam. Aangenomen wordt dat, wanneer er binnen deze processen iets fout gaat, de oorzaak hiervoor vaak terug te vinden is in het zenuwstelsel. Deze abnormaliteiten kunnen zowel mechanisch (spier- en gewrichtspijn) als systemisch zijn (bijvoorbeeld spijsverteringsproblemen, astma, en gezichts- en gehooraandoeningen). Chiropractoren behandelen gewrichten overal in het lichaam om mechanische problemen aan te pakken. Wanneer er sprake is van neurologische betrekking (bijvoorbeeld tintelingen in de vingers, scherpe pijnscheuten langs de achterkant van het been, enzovoort) wordt de behandeling vooral gericht op de wervelkolom. Behandelmethoden binnen de chiropractie hebben vooral betrekking op de manipulatie van gewrichten, behandeling van spieren (waaronder massage), rehabilitatie door versterkende lichamelijke oefeningen (zoals in de fysiotherapie), en daarnaast advies over de algemene gezondheid (bijvoorbeeld voedingsadvies en mentale ondersteuning) .

Het woord 'chiropraxie' is afgeleid van het Griekse woord 'cheir' (hand) en 'prattein' (beoefenen). Het betekent dus: met de hand beoefenen (ook genoemd: manueel; van het latijn manus = hand). Anders dan de gewone manuele therapie is chiropraxie een holistische manuele therapie. Holistische therapieën richten zich op de mens in zijn totaliteit en niet zozeer op een afzonderlijke aandoening (het Griekse ’holos’ betekent ‘geheel’). Chiropraxie is er op gericht de gehele gezondheid van de mens te bevorderen, te herstellen en te ondersteunen door opheffing van de dysfuncties (subluxaties) van het zenuwstelsel. Dit doet men via gedoseerde mechanische impulsen. In de chiropraxie ligt de nadruk op de manuele handeling, inclusief correcties van de ruggenwervels in de wervelkolom. De chiropraxie stelt dat door zo'n behandeling aan de wervelkolom, deze zijn normale functie terugkrijgt en bepaalde aandoeningen op deze manier kunnen worden bestreden. Een kenmerk vanaf het ontstaan van de chiropraxie is dat het geen gebruik maakt van medicijnen, operatieve ingrepen en/of bestraling. De grondlegger van de chiropraxie heeft deze zaken bewust niet willen gebruiken. Tegenwoordig staat een goede chiropractor open voor de reguliere gezondheidszorg en deze zal mensen niet snel ontraden zich ook te laten behandelen door een reguliere arts of deskundige.

De chiropraxie wordt doorgaans beschouwd als zijnde complementair aan de reguliere geneeskunde, dat wil zeggen dat het als deel van de alternatieve geneeskunde wordt gezien . Op veel vlakken is er binnen de chiropraxie onvoldoende onderzoek verricht om medisch gezien gelijk te staan met reguliere artsen. De werkzaamheid van veel behandelmethoden is tot op heden niet of nauwelijks aangetoond en de onderliggende assumpties van deze benadering (met name het idee dat het manipuleren van gewrichten door de chiropracticus een gunstig effect zou kunnen hebben op aandoeningen die geen duidelijke relatie hebben met gewrichten) worden betwist. Vanwege het gebrek aan hard medisch bewijs wordt de chiropraxie in de Benelux vaak als een pseudo-wetenschappelijke discipline beschouwd. Chiropraxie wordt niet aan Nederlandse en Belgische universiteiten gedoceerd en is geen medisch specialisme.

Geschiedenis

In de geschiedenis vindt men bij vele volken behandelingswijzen die betrekking hebben op de wervelkolom. Door veranderde inzichten binnen de neurologie in de tweede helft van de 19e eeuw ontstond bij artsen meer belangstelling voor de resultaten van deze manuele handelingen. In de Verenigde Staten werden deze therapieën aanvankelijk vooral buiten de reguliere geneeskunde toegepast. Op deze wijze kon de chiropraxie ontstaan. Het beroep van chiropractor ontstond in 1892 in de Verenigde Staten. Tegenwoordig vormen chiropractoren in de V.S. de grootste groep binnen de alternatieve geneeskunde en het is het in termen van het aantal beoefenaars grootste medisch beroep na dat arts en tandarts.

De grondlegger van de chiropraxie is de in Canada geboren Daniel David Palmer (1844-1913). Zijn theorie is gebaseerd op die van Hippocrates, de 'Vader van de geneeskunde', die stelde dat de oorzaak van ziekten in de wervelkolom gezocht kan worden. De wervelkolom beschermt het ruggenmerg, dat samen met de hersenen het centrale zenuwstelsel vormt. Indien zich in de wervelkolom functiestoornissen voordoen, dan ontstaan er, zo stelde Palmer, ook storingen in de doorstroming van de zenuwimpulsen door het ruggenmerg en de daaruit aftakkende zenuwen. Door deze functiestoornissen in de wervelkolom op te heffen, kunnen zenuwimpulsen onbelemmerd hun doel bereiken, waardoor organen en weefsels goed kunnen functioneren. Palmer bracht deze overtuiging in praktijk en stelde zijn filosofie en geneeswijze in 1895 op schrift. In 1897 richtte hij in Iowa de 'Palmer school of chiropractic' op.

Leerlingen van D.D. Palmer stichtten vervolgens hun eigen scholen. Palmers zoon, B.J. Palmer, stichtte in Davenport, Iowa ook een eigen school onder de naam "Palmer College". De basisfilosofie van deze school was dat alleen manuele behandeling van de wervelkolom, zonder aanwending van andere therapievormen, afdoende was voor de behandeling van de patiënten. Zo ontstonden de "straights" en de "mixers", die ook nog andere therapievormen gebruikten. Palmer junior verenigde de "straights" in de in 1930 opgerichte International Chiropractors Association (ICA). De "mixers" verenigden zich in de grotere American Chiropractic Assoiation (ACA). De "mixers" gaven naast de therapie ook voedingsadviezen, fysiotherapeutische instructies zoals oefeningen en massage.

Legalisering

Omstreeks het begin van de 20e eeuw werd in de VS bij wet vastgelegd dat iedereen die beweerde dat hij de geneeskunde beoefende, in het bezit moest zijn van een artsendiploma. In 1906 werd D.D. Palmer veroordeeld vanwege het onwettig uitoefenen van geneeskunde. Als gevolg hiervan is chiropraxie zich meer gaan richten op de wettelijke erkenning van het vak als een medisch specialisme. De eerste legalisering kwam tot stand in 1913 in Kansas. In 1920 was de chiropraxie in 24 van de 48 Amerikaanse staten juridisch erkend. Tientallen Colleges of Chiropractic gaven op dat moment al onderwijs in chiropraxie. Daarna ontwikkelde de opleiding chiropraxie zich tot een volledige opleiding met 15 Colleges of Chiropractic, die vanaf 1974 onder controle van het Amerikaanse ministerie van Onderwijs vallen.

Separate, but equal

In 1974 gaf Louisiana als laatste staat in de Verenigde Staten aan chiropractors de wettelijke bevoegdheid om hun beroep vrij uit te oefenen. In de Verenigde Staten houdt deze formele juridische erkenning in, dat chiropractors als eerstelijns gezondheidswerkers zonder verwijzingen door een arts zelfstandig patiënten kunnen behandelen Bij het streven naar deze professionele erkenning in Noord-Amerika heeft de chiropraxie zich ten opzichte van de medische professie altijd duidelijk opgesteld: "separate, but equal" Hiermee werd een aantal andere opties voor integratie in de gezondheidszorg verworpen:

• Alleen behandelen op verwijzing van of onder supervisie van een arts,
• Aanvaarden van een beperkte bevoegdheid, om bijvoorbeeld alleen aandoeningen van het bewegingsapparaat te behandelen (een positie zoals in Nederland de tandarts of psycholoog heeft),
• Opname in de medische professie (zoals gebeurd is met de osteopaten in de Verenigde Staten).

Ook werd in 1974 door het Amerikaanse ministerie van Onderwijs aan de American Chiropractic Association de bevoegdheid gegeven om de colleges voor chiropraxie officieel te erkennen en vervolgens de kwaliteit van de opleiding te controleren. De Council on Chiropractic Education (CCE) werd het toezichthoudende orgaan. In 1991 waren er 15 erkende colleges in de Verenigde Staten. Vanaf 1974 wordt in de Verenigde Staten de behandeling door een chiropractor ook door Medicaid en Medicare (verzekeringsvormen van de overheid) vergoed. Tevens vergoeden momenteel in de Verenigde Staten bijna alle andere verzekeringen en "Workers’ Compensation" (ziekte wet)-instanties. In de Verenigde Staten waren in 1990 meer dan 45.000 chiropractors werkzaam, wat neerkomt op 1 chiropractor per 5.500 inwoners.

De chiropraxie heeft in de VS eigen scholen (Colleges of Chiropractic genoemd), die echter buiten het staatsonderwijs vallen. Buiten de VS zijn gelijksoortige opleidingen gesticht. Ze hebben ook eigen tuchtraden, maar geen onafhankelijk extern toezicht op hun praktijk.

Er zijn wereldwijd enkele chiropraxieopleidingen die onder een universiteit vallen of gelieerd zijn aan een universiteit: in het Verenigd Koninkrijk, AECC , Glamorgan . Denemarken, Odense university, Canada, Québec Zuid-Afrika, Johannesburg Australië, RMIT en Macquarie University.

Verspreiding van de chiropraxie

Chiropraxie is begin 21e eeuw in veel landen, zoals de VS, Canada, Engeland, Australië, Nieuw-Zeeland en de Scandinavische landen, een bij de wet erkend beroep. De chiropractor heeft daar de status van een zorgverlener in de eerstelijnszorg en heeft een onafhankelijke behandelingsbevoegdheid zoals die van een arts of tandarts. Het is een bewuste keuze van de beroepsgroep om niet met andere typen gezondheidszorg te integreren. Deze keuze geeft spanningen met de andere eerstelijns beroepsgroepen. In Nederland en België is de chiropraxie tot op heden niet op deze wijze door de overheid erkend of gereguleerd.

De wereld

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) publiceerde in 2005 de richtlijnen betreffende de inhoud van de basisopleiding chiropraxie en de veiligheidsvoorschriften voor de praktijk omdat chiropraxie wereldwijd de meest gebruikte vorm is van manuele therapie. De WHO stelt dat chiropraxie perspectieven biedt voor een kostenefficiënte behandeling van zenuw-, spier- en gewrichtsdysfunctie als antwoord op de enorme toename van die gezondheidsproblemen.

Europa

In 1932 hebben Engelse, Zwitserse en Belgische chiropractorsverenigingen, de Europese Vereniging van Chiropractors, The European Chiropractors' Union opgericht (ECU). In 2007 zijn er verenigingen uit 18 Europese landen aangesloten. In Engeland bevindt zich de eerste Europese chiropractoropleiding van Europa.

De Europese Unie

In het Europees Parlement heerste er begin jaren negentig onvrede over het feit dat een gezondheidspracticus die in één land officieel erkend werd, in een ander land van de Europese Gemeenschap aangeklaagd kon worden voor het onwettig uitoefenen van geneeskunde. Een en ander zou in strijd zijn met het Verdrag van Rome. Het Parlement verzocht een Europese Commissie om een grondig onderzoek, om zo te komen tot een "Regeling van de Alternatieve Geneeswijzen". Dit verzoek resulteerde in 1997 in een onderzoek naar de status en werkzaamheid van de niet-conventionele geneeskunde. Hiervoor heeft de Europese Commissie in 1997 het COST B4-programma (European Cooperation in the field of Science and Technology) opgezet. Chiropraxie was één van de niet-conventionele geneeswijzen die hierbij werd onderzocht. In het COST B4-eindrapport uit 1998 werden allerlei bevindingen omtrent de resultaten van dergelijke geneeswijzen op een rij gezet, zonder dat daaruit een duidelijke conclusie kon worden getrokken omtrent de werkzaamheid van deze geneeswijzen. Ook voor chiropraxie kon geen eenduidige uitspraak omtrent de werkzaamheid van de diverse behandelingen worden getrokken. Sindsdien is weinig meer van het rapport of het programma vernomen en het lijkt vooralsnog geen praktische implicaties te hebben gehad.

Chiropraxie in België

In 1923 vestigde de eerste chiropractor Jules Gillet zich in België. Daarna volgden zijn twee zonen, Marcel en Henri. Vanaf 1925 vestigden zich in België steeds meer chiropractors, die allen een volledige opleiding aan universiteiten in de Verenigde Staten volgden. Henri Gillet werd de eerste voorzitter van de in 1946 opgerichte vereniging van Belgische chiropractors. De toelatingseisen: diploma chiropractor. Doordat chiropractors hun opleiding in het buitenland volgden, is hun beroep onafhankelijk en specifiek gebleven. In april 1999 wordt een wetsvoorstel van de Minister van Volksgezondheid, de heer Marcel Colla goedgekeurd. Deze wet groepeert de beroepen, homeopathie, acupunctuur, chiropraxie en osteopathie die hij wil erkennen. Deze kaderwet beschrijft de stappen die genomen moeten worden om deze niet-conventionele geneeswijzen te reguleren. Enkele medici hebben in de aanloop naar deze wet in 1998 fel gereageerd. Het uitbrengen van hun rapport heeft het aannemen van de wet niet tegengehouden. In een volgende stap in 2000 besliste Minister Magda Aelvoet dat enkele beroepsorganisaties van deze in de wet van Colla te erkennen om de autoriteiten een basis te geven voor onderhandelingen. Bij Koninklijk Besluit op 10-02-2003 erkent de opvolger van M. Aelvoet, Jef Tavernier, deze beroepsverenigingen. Dit wordt op 11-5-2003 tot een wet bekrachtigd. De beroepsverenigingen zorgen dat hun statuten voldoen aan de regels die de Belgische wet stelt. Op 3 oktober 2007 is het Syndicat Belge de la Chiropractie - Belgisch Syndicaat van Chiropraxie, beroepsvereniging gevestigd te Brussel. Als beroepsvereniging bekrachtigd door de Raad van State. Vergoedingen; Naar aanleiding van de publicatie van deze wet van M. Colla, in het Belgisch Staatsblad, namen verschillende mutualiteiten het initiatief om een "symbolische" terugbetaling ter beschikking te stellen van gemiddeld 5 behandelingen jaarlijks per patiënt en gemiddeld 25% van de prijs van een gewone consultatie. Het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV) komt hier niet tussen. In het Belgisch Syndicaat van Chiropraxie zijn op in oktober 2007 Chiropractors aangesloten die voldoen aan de eisen die deze beroepsvereniging.

Chiropraxie in Nederland

In Nederland spelt men dit woord, onder invloed van het Engels, nogal eens als chiropractie.
Door bemiddeling van de in 1965 opgerichte patiëntenvereniging Pro Chiropractie, vestigde in 1968 de eerste chiropractor zich in Nederland. In 1975 richtten de Nederlandse chiropractors een beroepsorganisatie op, de Nederlandse Chiropractoren Associatie (NCA). Deze vereniging streeft naar kwaliteit en erkenning van de chiropraxie in Nederland. Met een titelbescherming creëren ze een eigen plek in de gezondheidszorg. Voor patiënten en verzekeringen is het van belang dat de chiropraxiebehandeling wordt uitgevoerd door een beroepsbeoefenaar van wie de kwaliteit bekend is bij de beroepsorganisatie. De NCA is lid van de European Chiropractors' Union (ECU). Sinds 2001 is de Stichting Chiropractie Nederland (SCN) in het leven geroepen om de kwaliteit van de chiropractische zorg te bewaken. Hiervoor heeft de SCN oa een registratie, visitatie, tuchtcollege en het college van medisch toezicht ingesteld. Alle geregistreerde chiropractors hebben hun opleiding afgerond aan een opleiding die door de European Council on Chiropractic Education (ECCE) is erkend. De meeste chiropractors in Nederland hebben hun opleiding aan het Anglo-European Chiropractic College (AECC) gedaan. Dit is een vijfjarige opleiding op universitair niveau. De diploma's die deze opleiding uitreikt worden in Nederland niet officieel erkend.

In 2000 is er een tweede beroepsvereniging opgericht, de Dutch Chiropractic Federation (DCF). Deze vereniging behartigt de belangen van de in Nederland werkende leden van de International Chiropractors Association (ICA). De DCF is met de ICA geassocieerd en volgt strikt de regels, inzichten en het beleid van de ICA. Deze chiropractors zijn ingeschreven in het register van de Stichting Nationaal Register van Chiropractoren. De toelatingseis is dat men is afgestudeerd aan een opleiding van de ECCE. Chiropractors die na hun bacheloropleiding hun studie volledig hebben afgerond met een master's degree en daardoor de titel Doctor of Chiropractic hebben verkregen mogen het kwaliteitsmerk en de titel Register Chiropractor voeren. De DCF is aangesloten bij de Vereniging ter Bevordering van Alternatieve Geneeswijzen (VBAG).

Naast de georganiseerde chiropractors zijn er in Nederland tientallen chiropractors die niet aan de eisen van de NCA en DCF voldoen. Ze hebben meestal de cursus chiropraxie bij een Heilpraktiker opleiding in Duitsland gevolgd.

Risico’s en controverse

Recent wakkerde het debat over de efficiëntie en de risico's van een chiropractische behandeling aan. Naar aanleiding van een aantal doden en rechtszaken in de Verenigde Staten en Canada (Canadian Stroke Consortium) werden de laatste jaren verscheidene onderzoeken verricht naar de risico's die chiropraxie kunnen inhouden. Omdat de slagaders in de nek die de hersenen voeden zo nauw aan de nekwervels verbonden zijn, is de grootste omzichtigheid geboden als de nek gemanipuleerd wordt.

Er is veel verschil van mening over de risico’s van manipulatieve behandeling door een chiropractor. Sceptici halen artikelen aan, waaronder:

• Kuitwaard, K., Flach, H.Z. en Kooten, F. van; Dubbelzijdige A.-vertebralisdissectie tijdens chiropraxiebehandeling; Ned Tijdschr Geneeskd. 2008; 152; 2464-9. Beschrijving van een patiënt die tijdens een chiropraxiebehandeling van de nek een dubbelzijdige dissectie kreeg van de arteria vertebralis, met grote herseninfarcten als gevolg, hoewel hij daar geen verhoogd risico op liep. De auteurs stellen in hun bespreking, dat het verband tussen de manuele therapie enerzijds en het ontstaan van herseninfarcten dikwijls over het hoofd wordt gezien, en dat de kans op ernstige complicaties groter is dan wordt gedacht(1,3 op 100.0000 tegen de 1:1.585.000 die Canadese chiropractors noemen.
• Reuter U; Hamling M; Kavuk I; et al. Vertebral artery dissections after chiropractic neck manipulation in Germany over three years; Journal of Neurology; Volume 253, Number 6; June 2006 . Deze retrospectieve (terugkijkende) studie beschrijft 36 patiënten die een beroerte hebben gehad na een nekmanipulatie. De helft van deze patiënten in deze Duitse studie is behandeld door een orthopaed, die chirotherapie toepaste.
• Smith WS and others. Spinal manipulative therapy is an independent risk factor for vertebral artery dissection. Neurology 60:1424-1428, 2003 . Case-controle studie die concludeert dat nekmanipulatie een onafhankelijke factor is in het veroorzaken van een dissectie (scheuren van een slagader).
• Rothwell DM, Bondy SJ, Williams SJ. Chiropractic manipulation and stroke: a population-based case-control study. Stroke. 2001;32:1054-1060.. De kans dat iemand met een beroerte een nekmanipulatie heeft gehad was 5 keer zo groot in deze studie. De auteurs geven verder aan dat het zeldzaam is op de grote hoeveelheid mensen die behandeld wordt.

En artikelen van Ernst. Deze laatste zijn moeilijk te kwalificeren, omdat er veel systematische reviews zijn, waar veel kritiek op komt over de kwaliteit en het gebrek aan authenticiteit . Daartegenover staat een aantal studies dat van een ander standpunt uitgaat:

• Thiel HW, Bolton JE, Docherty S, Portlock JC. Safety of chiropractic manipulation of the cervical spine: a prospective national survey. Spine. 2007 Oct 1;32(21):2375-8.. Lichte bijwerkingen kwamen vaak voor, maar het risico op serieuze bijwerkingen binnen 7 dagen na de behandeling was laag tot zeer laag.
• Rubinstein SM, Leboeuf-Yde C, Knol DL, de Koekkoek TE, Pfeifle CE, van Tulder MW. The benefits outweigh the risks for patients undergoing chiropractic care for neck pain: a prospective, multicenter, cohort study. J Manipulative Physiol Ther. 2007 Jul-Aug;30(6):408-18.. Volgens deze overzichtsstudie kwamen bijwerkingen van een chiropractische behandeling (met name pijn, moeheid, duizeligheid of misselijkheid, of tinnitus) regelmatig voor, maar deze waren zelden ernstig.
• Rubinstein SM, Peerdeman SM, van Tulder MW, Riphagen I, Haldeman S. A systematic review of the risk factors for cervical artery dissection. Stroke. 2005 Jul;36(7):1575-80. Epub 2005 Jun 2.. Cervicale-arteriedissectie is een multifactoriële aandoening. Factoren die geassocieerd zijn met deze aandoening zijn: doorsnede van de wortel van de aorta (>34mm), migraine, relatieve verandering van de diameter tijdens de hartcyclus van de arteria carotis en triviale trauma.
• Haldeman S, Carey P, Townsend M, Papadopoulos C. Clinical perceptions of the risk of vertebral artery dissection after cervical manipulation: the effect of referral bias. Spine J. 2002 Sep-Oct;2(5):334-42 . Er is een verschil in ervaring met en de perceptie van het risico na nekmanipulatie tussen chiropractors en neurologen. Deze selectie bias of doorverwijs-bias (bias is een wetenschappelijke term voor vertekening) is belangrijk in het creëren van klinische opinies van verschillende disciplines en verdraait de discussie over de echte incidentie van deze complicaties van nekmanipulatie.
• Wenban AB. Inappropriate use of the title 'chiropractor' and term 'chiropractic manipulation' in the peer-reviewed biomedical literature. Chiropr Osteopat. 2006 Aug 22;14:16

Al met al kan voorzichtig worden geconcludeerd dat chiropraxische behandelingen misschien met enige regelmaat bijwerkingen kunnen hebben, maar dat die gewoonlijk relatief mild en van voorbijgaande aard zijn. Gezien het gebrek aan hard bewijs voor de effectiviteit van deze behandelingen kan echter de vraag worden gesteld of dergelijke behandelingen niet sowieso afgeraden moeten worden. Immers, "baat het niet dan schaadt het niet" lijkt in dit geval niet altijd op te gaan.

Externe links

• Chiropractie in Citizendium. Engels
• Belgische Vereniging voor Chiropractors
• Nederlandse Chiropractoren Associatie
• SKEPP: Chiropractie, wetenschap of kwakzalverij?
• (en) European Chiropractors' Union (ECU)

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Reuter U; Hamling M; Kavuk I; et al. Vertebral artery dissections after chiropractic neck manipulation in Germany over three years; Journal of Neurology; Volume 253, Number 6; June 2006
• Reuters Health report February 11, 2002.
• Ernst E; American Public Health Association, Chiropractic Care: Attempting a Risk-Benefit Analysis, Volume 92(10), October 2002, pp 1603-1604)
• Smith WS and others. Spinal manipulative therapy is an independent risk factor for vertebral artery dissection. Neurology 60:1424-1428, 2003.
• Rothwell DM, Bondy SJ, Williams SJ. Chiropractic manipulation and stroke: a population-based case-control study. Stroke. 2001;32:1054-1060.
• Further investigation into link between spinal manipulation and stroke urged source. Med J Aust 2002; 176: 364-365, 376-380.
• WHO guidelines on basic training and safety in chiropractic, World Health Organization, Geneva, 2005. ISBN 92-4-159371-7. available online

---

Mediabestanden

Zie de categorie Chiropractic van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.