Cliché (stijlfiguur)
Een cliché (of gemeenplaats) is een stijlfiguur waarbij een beeldspraak wordt gebruikt die zijn kracht door het vele gebruik ervan heeft verloren.
De spreektaal is doorweven met beeldspraak en stijlfiguren, zonder dat we er erg in hebben. We gebruiken beelden om iets duidelijk te maken (zoals doorweven in de vorige zin). We hebben het over de tong van een schoen, de vleugel van een gebouw of de voet van een heuvel.
Clichés zijn knooppunten in de dagelijkse communicatie. Soms gebruiken we beeldspraak bewust. We horen dat iemand een beeldspraak gebruikt en vinden dat treffend. Vanaf dat moment gaan wij dat ook gebruiken. Als veel mensen dat gaan doen, verliest zo'n beeldspraak zijn effect. Het gebruik ervan kan ons zelfs gaan tegenstaan. We spreken dan van een cliché.
Het belangrijkste kenmerk van clichés is dat zij oorspronkelijk origineel, geestig en vindingrijk waren. Door het vele gebruik hebben zij gaandeweg hun pit verloren. Deze inflatie houdt in, dat hun oorspronkelijke betekenis of zin overwoekerd werd door hun gebruik of functie in het alledaagse, sociale verkeer.
Enkele voorbeelden:
- voor herhaling vatbaar zijn
- door muggen: levend opgegeten worden, of: lekgestoken worden
- schitteren door afwezigheid
- het schip van de woestijn (zie ook sneeuwkloon)
- als paddenstoelen uit de grond schieten
