Colard Mansion

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Colard Mansion, ook Colart (?, voor 1440 - ?, na mei 1484) was in de 15de eeuw te Brugge een drukker en uitgever van hoofdzakelijk Franse teksten, die samenwerkte met William Caxton. Hij is bekend als de eerste drukker van een boek met kopergravure en van de eerste druk van zowel een Engelstalig als een Franstalig boek.

Biografie[bewerken]

Mansion was een veelzijdig boekenmaker. Hij was vertaler, bewerker, kopiist en later ook drukker. Van de 25 uitgaven die hij in de jaren 1476-1484 drukte, zijn er slechts twee in het Latijn en twee in het Engels, alle overige zijn in het Frans. Dit zijn meestal ook de eerste Franstalige uitgaven van teksten die al een Latijnse editie hadden. Vanaf 1470 werden in Parijs voor de Sorbonne Latijnse boeken gedrukt, maar nog voordat Parijs de hele productie in Frankrijk kon veroveren, speelden de steden Genève en Brugge ook al een belangrijke rol in de vervaardiging van Franstalige boeken. In de tweede helft van de 15de eeuw kende het handgeschreven boek te Brugge heel wat belangstelling. Mansion verwierf veel opdrachten voor handschriften en Bourgondische luxemanuscripten. Bijzondere klanten deden een beroep op hem voor het schrijven of het vertalen van teksten, o.a. Filips de Goede, Filips van Crevecoeur, Filips van Hoorne en bibliofiel Lodewijk van Gruuthuse.

Van Mansions drukken zijn er vier Bourgondische werken gekend, gedrukt op voor de Nederlanden ongewoon grote vellen papier (38 op 54 cm voor twee bladen, terwijl normaal in de Nederlanden vellen van ca. 31 op 45 cm gebruikt werden). Mansion wilde met zijn gedrukte werken de pracht en praal van de Bourgondische handschriften evenaren. Ook Jan Crabbe, abt van de Duinenabdij, bestelde een luxemanuscript bij Mansion, die veel belangstelling toonde voor het humanisme en contacten met Italiaanse scriptoria in Brugge onderhield. Mansion deed voor de verschillende productiefases van zijn boeken vermoedelijk een beroep op vaste medewerkers, b.v. voor de boekverluchting i.s.m. met het atelier van de Meester van het Getijdenboek van Dresden, die in Brugge werkzaam was van 1470 tot 1480, maar door de spanningen tussen de Vlaamse steden en keizer Maximiliaan uitweek naar Doornik en later naar Amiens. Hierdoor rijst het vermoeden dat Mansion in 1484 uit Brugge wegtrok en zijn activiteiten in Picardië of misschien in Antwerpen voortzette. De Metamorfosen (Ovidius) uit datzelfde jaar is zijn laatst bekende drukwerk.

Bekende werken[bewerken]

Houtsnede uit Ovide Moralisé: voorstelling van Mars
  • 1467: Romuleon (handschrift) door Benvenuto Rambaldi da Imola, vertaald door Jean Miélot, opgedragen aan Filips de Goede
  • 1472 of later: Penitence d'Adam, handschrift, opgedragen aan Lodewijk van Gruuthuse
  • 1474-1475: Recuyell of the Historyes of Troye, samen met William Caxton
  • 1475: The Game and Playe of Chesse, samen met Caxton (die vertaalde uit het Frans), op basis van een werk door Jacobus de Cessolis
  • 1476: Le Jardin de dévotion door Petrus de Alliaco, Mansions eerste boek als eigen uitgever
  • 1476: De la ruyne des nobles hommes et femmes (De Casibus Virorum Illustrium) door Giovanni Boccaccio, vertaald uit het latijn door Laurent Premierfait, was het eerste boek geïllustreerd met gravures, vermoedelijk gemaakt door Marc le Bongeteur.
  • 1476: Controversie de Noblesse (Débat de trois chevaleureux princes), door Buonaccursius de Pistoja (Montemagno), uit het Latijn vertaalde door Miélot
  • 1476-1477: anonieme Franse tekst
  • 1477: La consolation de la philosophie van Boëthius, uit het latijn vertaald, met commentaar van Renier van Sint-Truiden
  • 1477: Estrif de Fortune et de Vertu (anoniem)
  • 1477: Traité de l’espere, Franse vertaling van Tractatus de Origine, Natura, Jure et Mutationibus Monetarum door Nicole Oresme in 26 hoofdstukken
  • 1479: Le quadriloque invectif door Alain Chartier
  • 1479: La somme rurale door Jean Boutillier
  • 1479: Opera : De caelesti hyerarchia. De ecclesiastica hyerarchia. De divinis nominibus. De mystica theologia. Epistolae, vertaald uit het Grieks door Ambrosius Traversarius
  • 1480: Art de bien mourir (anoniem), vertaald uit het Latijn
  • tussen 1477 en 1484: La doctrine de bien vivre en ce monde, Johannes Gerson, vertaald uit het Latijn
  • voor juni 1481 (Engels): Valere Maxime (het leven van de heilige Sint-Hubertus), opgedragen aan Philips van Hoorne
  • 1482: Dyalogue des creatures, vertaald door Mansion uit het Latijnse Dialogus creaturarum
  • 1484: Ovide moralisé, Franse prozabewerking, eerste uitgave van Metamorphosen van Ovidius, geïllustreerd met houtsneden, uitgave mei 1484[1]

Dit is zijn laatste bekende werk en werd als Bible des poëtes viermaal herdrukt in Parijs tussen 1493 and 1531.

Onbekend tijdstip van uitgave

  • Distichon van Cato
  • Les Evangiles des quenouilles (anoniem, circa 1480)
  • La doctrine de bien vivre en ce monde (of Donat espirituel) door Jean Gerson
  • La Danse des aveugles door Pierre Michault, secretaries van Karel de Stoute
  • Invectives contre la secte de Vauderie
  • Adevineaux amoureux

Incunabels van Mansion zijn verspreid over collecties in West-Europa, de grootste in Parijs en in de Openbare Bibliotheek van Brugge, waar 16 exemplaren van 10 verschillende werken bewaard worden.[2]

Literatuur[bewerken]

  • (cat.) De vijfhonderdste verjaring van de boekdrukkunst in de Nederlanden, 1973
  • (cat. tentoonstelling) Willian Caxton An exhibition to commemorate the quincentenary of the introduction of printing into England, uitgave door The British Library, 1976, blz. 30 en 35.
  • (cat. tentoonstelling) Th. KREN en Scot MC KENDRICK (eds), Illuminating the Renaissance - The triumph of Flemish manuscript painting in Europe, Los Angeles (J. Paul Getty Museum) en Londen (Royal Academy of Arts), 2003, ISBN 9780892367030

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties