Commissie van Drie
De Commissie van Drie, was een Commissie die in 1976 werd ingesteld door het kabinet-Den Uyl met de opdracht te onderzoeken wat er waar was van de serieuze geruchten dat Prins Bernhard steekpenningen zou hebben aangenomen van de Amerikaanse vliegtuigbouwer Lockheed; de zogeheten Lockheed-affaire.
Voorzitter van de Commissie van Drie werd Mr. A.M Donner (vader van de latere minister Piet Hein Donner en op dat moment rechter bij het Europees hof voor Justitie). De overige leden waren: Dr. M. Holtrop (voormalig directeur van De Nederlandsche Bank en de voorzitter van de Algemene Rekenkamer, Drs. H. Peschar.
De Commissie publiceerde een rapport dat vrijwel onmiddellijk een bestseller werd. De slotconclusie van de Commissie leidde bijna tot een dynastieke crisis in Nederland:
"... dat Zijne Koninklijke Hoogheid zich aanvankelijk veel te lichtvaardig [had] begeven in transacties, die de indruk moesten wekken dat hij gevoelig was voor gunsten en dat hij zich toegankelijk had getoond voor onoorbare aanbiedingen en zich vervolgens had laten verleiden tot het nemen van initiatieven die volstrekt onaanvaardbaar waren en die hemzelf en het Nederlandse aanschafbeleid bij Lockheed en [...] niet alleen bij Lockheed, in een bedenkelijk daglicht moesten stellen ..."
[bewerken] Geheime bijlage
Op 12 augustus 1976 werd het eindrapport van de commissie overhandigd aan premier Den Uyl. Bij dit rapport zat ook een bijlage van twaalf kantjes, waarin de contouren werden geschetst van een vergelijkbare affaire rond de Amerikaanse vliegtuigbouwer Northrop. Aan deze bijlage heeft Den Uyl geen enkele ruchtbaarheid gegeven; de bijlage verdween in een kluis en de kwestie werd pas onthuld in het proefschrift van Anet Bleich in februari 2008. Met deze handelwijze wist Den Uyl te voorkomen dat Prins Bernhard wellicht strafrechtelijk zou worden vervolgd, dat Koningin Juliana in dat geval zou aftreden en dat prinses Beatrix niet beschikbaar zou zijn voor troonopvolging.
Bronnen, noten en/of referenties:
- Anet Bleich, Joop den Uyl 1919-1987. Dromer, doordouwer, dissertatie, Amsterdam 2008
- Premier Den Uyl redde troon Beatrix, de Volkskrant, 21 feb 2008
