Consolidated PBY Catalina

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Consolidated PBY Catalina
Catalina Aviodrome.JPG
Algemeen
Rol Watervliegtuig, patrouille-bommenwerper
Bemanning 7 à 9 man
Stukprijs $90 000 in 1935
Status
Eerste vlucht 28 maart 1935
Aantal gebouwd 3305
Afmetingen
Lengte 21,05 m
Spanwijdte 34,32 m
Gewicht
Leeggewicht 10 500 kg
Max. gewicht 17 700 kg
Krachtbron
Motor(en) 2 * Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasps
Vermogen 2 * 880 kW
Prestaties
Kruissnelheid 210 km/h
Topsnelheid 322 km/h
Actieradius 4500 km
Dienstplafond 4900 m
Bewapening
Boordgeschut 3 * 0,3-inch en 2 * 0,5-inch mitrailleurs
Bommen 2000 kg, vier 325 kg dieptebommen en twee torpedo's
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart
Bioscoopjournaal uit 1955. Verslag van de tochten van Catalina-vliegboten van de Marine Luchtvaart Dienst van Biak naar de Wisselmeren. De toestellen verzorgen transport van mensen en goederen naar Nederlandse posten.
PBY Catalina tijdens de landing op NAS Jacksonville tijdens WWII.

De Consolidated PBY Catalina (NAVO-codenaam: Mop), kortweg Catalina genoemd, was een in Amerika ontworpen vliegboot of watervliegtuig, dat niet alleen op het water, maar eveneens op een landingsbaan kon landen. De Catalina werd door onder andere de Amerikaanse marine, de RAF, de Russische en Canadese strijdkrachten gebruikt in de jaren vanaf 1936 tot na de Tweede Wereldoorlog. Het vliegtuig is met circa 4051 exemplaren het meest gebouwde watervliegtuig.

Tussen 1941 en 1957 waren vliegboten van dit type bij de Nederlandse Marine Luchtvaartdienst in gebruik. Het type is tot ver in de tweede helft van de 20e eeuw actief geweest bij diverse luchtmachten en doet tot op heden dienst als "waterbommenwerper" bij het bestrijden van bosbranden.

Bouw[bewerken]

De Catalina had een spanwijdte van 34,32 meter en een lengte van 21,05 meter. De vleugel liep bovenaan het vliegtuig en had aan beide zijden 2 vleugelspanlatten en twee schroefpropeller-motoren. Sommige types hadden aan de vleugeluiteinden vlotters om het vliegtuig stabiel te houden tijdens het opstijgen van en landen op het water. Vooraan was de pilotencockpit en daarvoor nog een navigatiepost of mitrailleurskoepel. Aan bak- en stuurboord waren ovaalronde koepels, die eveneens van mitrailleurs konden voorzien worden. Onderaan het vliegtuig was een "scheepsromp" voor landing op het water, en opzij twee wielen, die men kon uitzetten indien de vliegboot op een landingsbaan moest landen.

De Consolidated PBY Catalina mag met recht het meest geslaagde vliegbootontwerp van alle tijden genoemd worden. Toen hij voor de oorlog ontworpen werd, overtrof hij de specificaties zo ruim, dat er een patrol bomber (P.B.: patrouille-bommenwerper) van gemaakt werd en hij in grote aantallen voor de Amerikaanse marine vervaardigd werd. De Catalina vervulde in de oorlog vele taken: reddingsvliegtuig, bommenwerper, torpedovliegtuig, bevoorradings-, transport- en verbindingsvliegtuig. De meest voorkomende variant is de PBY-5A amfibie-Catalina. Hij had twee motoren van Pratt & Whitney R-1830 Twin Wasps, beide van 1200 pk. De bemanning bestond uit 7 à 9 man. Zijn maximumsnelheid bedroeg 322 km/h op 2.300 meter hoogte. De kruissnelheid bedroeg 210 km/h. De plafondhoogte bedroeg 4900 meter. Zijn actieradius was 4500 km. Zijn bewapening bestond uit drie 0,3-inch en twee 0,5-inch mitrailleurs, plus tot 2000 kg bommen, vier 325 kg dieptebommen en twee torpedo's. Zijn leeggewicht bedroeg 10.500 kg en beladen gewicht 17.700 kg.

Beroemde acties[bewerken]

De Catalina heeft veel beroemde vluchten uitgevoerd, die het toestel een belangrijke strategische rol in de Tweede Wereldoorlog gaf. Zo herontdekte een Britse Catalina het, in de mist verdwenen, Duitse slagschip "Bismarck" en de zware kruiser "Prinz Eugen" in Straat Denemarken tussen IJsland en Groenland in mei 1941. De Catalina werd door het scheepsgeschut beschoten, maar kon ontkomen en de thuisvloot van de Britse marine de juiste richting en afstand van de Duitse schepen doorseinen. Zodoende werd het lot de "Bismarck" uiteindelijk fataal door vliegtuigen, zoals de Swordfish-tweedekkers uitgerust met torpedo's.

Midway[bewerken]

De Slag bij Midway begon meer dan 1000 mijl ten noorden van het atol zelf op 3 juni 1942 te 05.00 uur, toen vliegtuigen van de vliegdekschepen "Ryujo" en "Junjo" ergens ten zuiden van Rat Island opstegen voor een aanval op Dutch Harbor, 250 mijl ten oosten van de buitenste rand van de Aleoeten gelegen. In Pearl Harbor liet admiraal Nimitz zich door rapporten over die aanval niet om de tuin leiden. Hij beval de Catalina's op te stijgen en een waaierformatie te vormen, over een lengte van 700 mijl, op zoek naar de werkelijke invasievloot.

Strawberry 9[bewerken]

Om 04.01 stegen 23 Catalina's vanuit Midway op, met de codenaam "Strawberry". De Catalina's waren langzaam, maar ze waren uitstekend geschikt voor het verkenningswerk. De uiterste grens van hun zoekactie was 700 mijl, en met een normaal zicht van 25 mijl konden ze elk een sector van 8 graden van de cirkel rondom Midway afzoeken. Zo waren de 23 PBY's in staat een halve cirkel met de straal van 700 mijl, waarvan Midway het middelpunt was, te patrouilleren.

Om 08.02 uur diezelfde morgen naderde vaandrig Jewell Reid uit Kentucky de 700-mijl grens van zijn patrouillevlucht en als 9e vliegboot, "Strawberry 9", toen hij eensklaps iets zag. Onmiddellijk seinde hij naar Midway: "Ga een onderzoek doen instellen naar verdachte schepen!" Een half uur later rapporteerde hij dat hij twee vrachtschepen verkend had, en spoedig daarna "De hoofdmacht, peiling 261, 700 mijl van Midway verwijderd. Zes schepen in kiellinie!" Reid had Itsjiki's invasiestrijdmacht en Kondo's kruisers verkend, maar ten onrechte had hij de conclusie getrokken dat dit admiraal Yamamoto's hoofdmacht was. Deze was nog niet verkend; evenmin als de allerbelangrijkste vliegkampschipstrijdmacht onder bevel van admiraal Nagumo. Reid bleef tot Itsjiki's transportschepen en hun escorte volgen tot 11.00 uur die morgen. Nimitz concludeerde uit de stroom rapporten van de Catalina's dat er 11 Japanse schepen waren ten westen van Midway, met een snelheid van 11 knopen opstoomden. Om 12.30 uur stegen negen B-17's van Midway op voor een aanval op het konvooi. Rond 16.30 uur zagen de B-17 Vliegende Forten een strijdmacht van 5 slagschepen of zware kruisers en ongeveer 40 andere schepen. Ze deden hun aanval op dit konvooi.

Eerste torpedoaanval[bewerken]

Vier Catalina's stegen na de terugkeer van de B-17's, op en zetten koers naar deze invasievloot, uitgerust met torpedo's. Hoewel ze nog geen ervaring hadden met het lanceren van torpedo's vanuit een Catalina, troffen ze toch een Japanse tanker en sloegen een gat in de bakboordzijde van de "Akebono Maru". Ze vielen de vloot aan beneden de maan, zodat de Japanse schepen zich duidelijker aftekenden. Uiteindelijk werd de belangrijkste hoofdmacht verkend met de beroemde Slag bij Midway als gevolg, dankzij deze trage vliegboten. Spottend werd er gezegd:"Zij die vertrekken met een vliegtuig en keren terug met een boot!"

De Catalina was de tegenhanger van de Japanse vliegboot de Kawanishi H8K (bij de geallieerden beter bekend als "Emily"), waarschijnlijk de beste vliegboot van de Tweede Wereldoorlog.

Externe links[bewerken]