Berner Conventie (1886)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Conventie van Bern (1886))
Ga naar: navigatie, zoeken
De landen die de Berner Conventie hebben ondertekend zijn in blauw aangegeven.

De Berner Conventie voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst (9 september 1886) is een multilateraal verdrag op het gebied van het auteursrecht dat tot doel heeft de internationale bescherming van werken van letterkunde en kunst te verzekeren.[1] Het eerste artikel bepaalt dat de ondertekenende partijen een "Unie voor de bescherming van de rechten der auteurs op hun werken van letterkunde en kunst" vormen: de Berner Unie. Daarmee werd beoogd een hechtere samenwerking te bewerkstelligen dan enkel een eenvoudige conventie. Als voorbeelden werden daarbij diverse malen de Wereldpostunie en het Verbond tot bescherming van de industriële eigendom genoemd.

De Conventie trad tussen de ondertekenende staten op 5 december 1887 in werking, na bekrachtiging door de eerste negen ondertekenende landen, waaronder zeven Europese: België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland. Voor Nederland trad het verdrag pas op 1 november 1912 in werking, ruim een maand na de inwerkingtreding van de Auteurswet 1912.

Nederland was bij de eerste twee conferenties over de ontwerptekst nog wel vertegenwoordigd, maar niet bij de laatste: het toenmalige nationale recht (namelijk de Auteurswet 1881 die toen van kracht was) maakte het moeilijk toe te treden tot de Conventie. In 1912 zou Nederland toetreden tot de Conventie, toen de Auteurswet 1881[2] plaatsmaakte voor de Auteurswet 1912. Die toetreding tot de Conventie was in Nederland sinds 1898 bepleit door de Berner-Conventie-Bond en de Vereeniging van Letterkundigen, die in 1905 was opgericht. In internationale bescherming van auteursrecht werd ook voorzien door de Universele Conventie voor Auteursrecht in 1952, maar die conventie is vandaag de dag voornamelijk interessant uit historisch oogpunt.

Achtergrond[bewerken]

Vóór de totstandkoming van dit multilateraal verdrag bestonden op het gebied van de bescherming van de auteursrechten enkel bilaterale verdragen. Zo was er sinds 1855 een verdrag tussen Nederland en Frankrijk als uitvloeisel van een afspraak die in 1840 was gemaakt in een handels- en scheepvaartverdrag, en met België was door Nederland in 1858 een vergelijkbaar verdrag gesloten, en met Spanje in 1862 en met Duitsland in 1884. Deze verdragen hadden echter elk een verschillende inhoud. Het meest vergaand was het verdrag met Duitsland, dat een wederzijdse bescherming betrof van het auteursrecht op werken van letterkunde en kunst, maar juist dit verdrag werd uiteindelijk niet door de Tweede Kamer geratificeerd.

Inhoudsoverzicht[bewerken]

In de uiteindelijke tekst van de Conventie werden algemene regels opgesteld omtrent het doel en de strekking van het in het leven geroepen Verbond (art.1), de werken waarop de Conventie van toepassing is (art.4 en 6), de aard en omvang van de geboden auteursrechtelijke bescherming (art.4, 5 en 6) en de duur daarvan (art.7). Verder werden er bijzondere regels opgesteld omtrent specifieke auteursrechtelijke probleemgebieden, zoals het uitsluitend vertalingsrecht (art.8), de rechten op publicaties in dagbladen en tijdschriften (art.7), bloemlezingen (art.8), het op- en uitvoeringsrecht (art.9), het bewerkingsrecht (art.10), de rechten omtrent muziek met mechanische muziekinstrumenten (in het Slotprotocol) en vervolgens zou bij de revisie in 1908 ook de cinematografie (film) expliciet worden vermeld (art.14 in de Conventie van 1908).

Daarna werden er regelingen vastgelegd omtrent de te gebruiken rechtsmiddelen tot handhaving van het auteursrecht (art.11 en 12) en werden er uitvoerings- en overgangsbepalingen (art. 13) in de tekst opgenomen.

Onderwerp[bewerken]

Na lange beraadslagingen was er overeenstemming bereikt omtrent de naam van het recht dat door de Conventie aan auteurs werd verleend: "protection des droits des auteurs sur leurs oeuvres". In de titel van de Conventie van 1886 werd gerept over (vertaald) "de bescherming van werken van letterkunde en kunst". De voorgestelde aanduiding "droits d'auteur" werd verwòrpen, omdat die in Frankrijk een andere betekenis had (de term voor de vergoeding waarop toneelschrijvers aanspraak konden maken bij opvoeringen), en ook de aanduiding "propriété littéraire et artistique", de in Frankrijk juist gebruikelijke benaming voor auteursrecht, omdat dit kon leiden tot verkeerde conclusies omtrent literair eigendom.

Van elementair belang was dat onder de Bernse Conventie het eigendomsrecht automatisch wordt toegekend aan de maker van elk creatief werk, zonder dat aan enige formaliteit hoefde te worden voldaan; de auteur hoeft het niet te laten registreren, of een aanvraag doen voor eigendomsbescherming. Zodra het werk 'af' is, dat wil zeggen, geschreven of opgenomen op een fysiek medium, zijn aan de auteur automatisch alle exclusieve rechten voor dat werk toegekend, alsmede voor afgeleiden van dat werk, tenzij en totdat de auteur expliciet afstand doet van die rechten, of totdat het auteursrecht is verjaard. De termijn voor verjaring verschilt van land tot land, maar is onder de Berner Conventie minimaal het leven van de auteur plus 50 jaar; in Nederland geldt bijvoorbeeld een termijn van 70 jaren na het overlijden van de auteur.

Bij de revisie te Rome in 1928 werden voor het verdedigen van de immateriële belangen van de maker ook de morele auteursrechten in de tekst van de Conventie opgenomen, waaromtrent bepaald werd dat deze onvervreemdbaar zijn: daarvan kan géén afstand worden gedaan.

Auteursrecht is automatisch in landen die de Berner Conventie ondertekend hebben: zodra iemand een werk maakt, rust daar in die landen auteursrecht op. Men hoeft dus niet een tekstje bij of in het werk op te nemen dat luidt 'copyright © 2002 ...' (maar het kan nuttig zijn dat wel te doen, want dan is meteen duidelijk wie de auteursrechten op het werk bezit; het voedt echter wel het wijdverbreid misverstand, volgens aan onjuiste a contrario-redenering, dat werken zònder die vermelding dan zogenaamd rechtenvrij zouden zijn, hetgeen dan echter zeker nog niet het geval hoeft te zijn).

Iedereen die een creatief werk maakt, heeft daar auteursrecht op. Een onderbelichte, slecht samengestelde foto van de Eiffeltoren op een persoonlijke homepage is net zo zeer beschermd als de twee meter hoge afdruk van een perfecte foto van diezelfde toren door een professionele fotograaf.

Auteursrecht is tijdelijk, daarna komt een werk in het publiek domein. Een auteur kan ook voortijdig afstand doen van zijn exploitatierechtelijke bevoegdheden, of besluiten deze vooralsnog niet te zullen uitoefenen (hetgeen 'geen' afstand of overdracht is). Dat wil nog niet in alle gevallen zeggen dat een werk dan vrij gekopieerd en gepubliceerd mag worden. Op portretten rust bijvoorbeeld het portretrecht van de geportretteerde. Bovendien is het zo dat de auteur van een werk altijd de morele en/of persoonlijkheidsrechterlijke bevoegdheden behoudt, zelfs als hij van zijn exploitatierechterlijke bevoegdheden afstand doet; dit betreft onder meer het droit de paternité het recht om al dan niet als auteur/maker van het werk erkend en genoemd te worden in, op of bij dat werk (dit omvat óók het recht anoniem te blijven of slechts onder een pseudoniem te worden vermeld).

Geschiedenis[bewerken]

De conventie is in zijn bestaan van inmiddels meer dan een eeuw meerdere malen aangepast en geactualiseerd.

  • Op 4 mei 1896 werd de eerste versie van het verdrag in Parijs gecompleteerd. Bij deze eerste herzieningconferentie was Nederland niet vertegenwoordigd.
  • De aanpassing van 13 november 1908 (Berlijn) werd 20 maart 1914 in Bern bekrachtigd; een belangrijke toevoeging was het expliciet vermelden van cinematografie (film).
  • De volgende aanpassingen vonden plaats op 2 juni 1928 (Rome); een belangrijke toevoeging was de regeling van de morele auteursrechten (in het tussengevoegd art. 6bis)
  • Verdere aanpassingen vonden plaats op 26 juni 1948 (Brussel), 14 juli 1967 (Stockholm) en 24 juli 1971 (Parijs).
  • Op 28 september 1979 werd het verdrag voor het laatst gewijzigd.

Landen[bewerken]

De conventie is momenteel (2013) in 167 landen van kracht.[3]

  • De landen die als eerste het verdrag goedgekeurd hebben zijn: België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, Tunesië, Verenigd Koninkrijk en Zwitserland (1887)
  • Nog voor het einde van de 19e eeuw zijn Japan, Luxemburg, Monaco en Noorwegen tot het verdrag toegetreden.
  • Nederland is in 1912 toegetreden.
  • Opmerkelijke andere toetredingen:
    • Verenigde Staten (1989)
    • China (1992)
    • Russische Federatie (1995)
    • Noord-Korea (2003)
  • Mozambique is het land dat het meest recent is toegetreden (in 2013).[4]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Spoor/Verkade/Visser, Auteursrecht, Deventer: Kluwer 2005, p. 689.
  2. Dat wil zeggen de Wet van 28 juni 1881 (Stb. 124) tot regeling van het auteursrecht, van kracht sinds 1 januari 1882
  3. (en) WIPO-Administered Treaties. Contracting Parties > Berne Convention, WIPO, laatst geraadpleegd op 20 november 2013.
  4. (en) Berne Notification No. 259. Accession by the Republic of Mozambique, WIPO 22 augustus 2013.
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Convention for the Protection of Literary and Artistic Works op Wikisource