Coppélia

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Giuseppina Bozzacchi als Swanilde in Coppélia. Parijs, 1870

Coppélia is een ballet dat het verhaal over vertelt van een pop die op mysterieuze wijze tot leven komt. Het verhaal is gebaseerd op het verhaal Der Sandmann van E.T.A. Hoffmann en de muziek is gecomponeerd door Léo Delibes. Eerste choreograaf was Arthur Saint-Léon, die stierf in hetzelfde jaar waarin Coppélia voor het eerst opgevoerd werd, in 1870. Er zijn veel versies gemaakt van Coppélia. George Balanchine, Maguy Marin en Roland Petit hebben er choreografieën voor gemaakt.

Geschiedenis[bewerken]

Emile Perrin, de directeur van de Franse Opéra, vroeg aan Charles Nuitter (archivaris aan de Parijse opera) en Arthur Saint-Léon, die een groot succes behaald hadden met hun ballet La Source (1866), opnieuw samen te werken. Waarschijnlijk was het Nuitter die voorstelde Hoffmanns poppenverhaal Der Sandmann (1815) als uitgangspunt te nemen. De donkerdere aspecten van het verhaal werden weggelaten, en er kwam een komedie voor in de plaats waarvan meer succes werd verwacht.

Oorspronkelijk werd de rol van Franz door een vrouw vertolkt. Dat had consequenties voor de choreografie. Tegenwoordig wordt echter zelden meer in travestie gedanst.

De derde akte bezorgt de choreografen steevast een probleem. De liefdesgeschiedenis is bijna rond tegen het einde van de tweede akte, wanneer Franz en Swanilda hun eigen dwaasheid inzien. Dan zou een grootse pas de deux op zijn plaats zijn, waarin de overwinning van de hoofdpersonages op zichzelf mooi vorm zou kunnen krijgen te midden van een serie divertissementen. Een pas de deux als deze zou een vast onderdeel worden van het klassieke ballet. De originele "Festival of the Bell"-divertissementen werden echter te lang bevonden en vreemd aan de plot. De dansen werden eerst ingekort en vervolgens helemaal weggelaten. Opeenvolgende producties hebben naar uiteenlopende oplossingen gezocht. Het is voorgekomen dat de derde akte gewoon helemaal weggelaten werd.

Verhaal[bewerken]

Als Dr. Coppélius in de vroege ochtend huiswaarts keert, neemt Swanilde net afscheid van haar ouders die het huis verlaten. Op het balkon van het huis van Dr. Coppélius zit Coppélia een boek te lezen. Swanilda slaagt er niet in haar aandacht te trekken. Franz, de verloofde van Swanilda, arriveert met bloemen in zijn hand. Hij kan zijn geliefde niet vinden. Bij zijn vertrek merkt hij Coppélia op. Die verrast hem doordat ze haar boek laat vallen en hem een handkus toewerpt.

Swanilda is getuige van het voorval en wordt boos op Franz omdat hij met een ander meisje flirt op de dag voor ze gaan trouwen. Dorpelingen bevolken ondertussen het plein om de bruiloft voor te bereiden. De vader van Swanilde, die burgemeester is, neemt de leiding. Hij maakt zich zorgen over de onenigheid tussen de twee geliefden. Plotseling jaagt een harde knal Coppélius zijn huis uit, het marktplein op. Hij mijdt contact met de dorpelingen en gaat weer naar binnen.

De burgemeester stelt Swanilda voor naar strohalmen te luisteren. Als ze bij het schudden van de halmen iets hoort, is Franz voor haar de ware liefde. Geïrriteerd omdat er geen geluid waar te nemen valt, gaat ze weg om met haar vrienden te dansen. Franz gaat haar na en probeert haar aandacht te trekken maar ze negeert hem. Op de vooravond van de bruiloft danst de burgemeester met zijn vrouw. Iedereen doet mee. Franz probeert opnieuw Swanilda voor zich te winnen maar dat lukt niet.

Dr. Coppélius wacht tot hij zeker weet dat het dorpsplein leeg is voor hij zijn huis verlaat. Hij wordt echter verrast door plagende jongeren. Hij jaagt ze met zijn stok weg. Swanilda komt het huis uit om hem te helpen maar hij is geërgerd, duwt haar opzij en vertrekt. Swanilda ziet dan de huissleutel liggen die Coppélius moet hebben laten vallen. Ze roept haar vriendinnen en gaat het mysterieuze huis binnen om te onderzoeken wat daar gaande is.

Als Franz Swanilda opnieuw niet thuis treft, ziet hij bij zijn vertrek Coppélia's boek liggen. Coppélius keert ondertussen terug en wil zijn huis binnengaan. Hij zoekt tevergeefs naar zijn sleutel en merkt dat de deur open is. In het donkere, spookachtige huis zoeken de meisjes naar Coppélia. Ze vinden haar achter een gordijn en zijn gechoqueerd als ze erachter komen dat Coppélia slechts een mechanische pop is. Ze lachen om het idee dat Franz gevallen is voor een pop. Tot hun genoegen vinden ze ook nog andere poppen. Coppélius komt binnen en jaagt de meisjes het huis uit, behalve Swanilda die zich achter het gordijn verstopt waarachter zich ook Coppélia bevindt.

Franz heeft ondertussen een ladder gehaald en komt via het balkon het huis binnen. Hij wil Coppélia het boek teruggeven. Hij loopt Coppélius tegen het lijf. Als Franz uitlegt, wat hij komt doen, krijgt Coppélius een idee. Hij biedt Franz een drankje aan, waarin hij een slaapmiddel heeft gedaan. Coppélius probeert de levenskracht van de in slaap gevallen Franz over te brengen op Coppélia. De pop komt tot leven. Coppélius, die niet door heeft dat hij Swanilde voor zich heeft in de kledij van Coppélia, is in de zevende hemel, eindelijk heeft hij iemand die de eenzaamheid uit zijn leven kan bannen. Geluiden kondigen de ochtend aan. Swanilda wekt Franz en ontdoet zich van haar vermomming. Samen ontvluchten de geliefden het huis.

De dorpelingen kijken verbaasd op als Swanilda en Franz het huis van Coppélius uitrennen: ze zullen zo gaan trouwen, maar zijn nog niet gekleed voor de ceremonie. Uiteindelijk is het zo ver. Coppélius verschijnt echter ten tonele om schadevergoeding te eisen voor wat Swanilda heeft aangericht. Ze biedt hem haar bruidsschat aan, maar haar vader betaalt de onkosten. Het feest kan beginnen en zelfs Coppélius deelt in de vreugde.

Personages[bewerken]

De personages zijn zeer menselijk. Coppélius is door de tijd heen geportretteerd als duistere tovenaar, maar ook als verstrooide oude man. Hij wordt gezien als een eenzame figuur, een man van de wetenschap die een beetje buiten de realiteit staat. Hoewel Coppélius bereid is de geest van Franz te roven en op Coppélia over te planten wordt hij gezien als een komische figuur. Swanilda is geïntrigeerd door de mysterieuze Coppélia, zeker als blijkt dat Franz voor haar valt. Zij kan de verleiding niet weerstaan uit jaloezie de gedaante van Coppélia aan te nemen. Zo herstelt ze de liefde van Franz voor haar.

Coppélia is de afspiegeling van de onbereikbare, ideale vrouw, een soort droombeeld, een ster als Marilyn Monroe. Ze is de belichaming van een ideaal dat niet bestaat. Ze is het tegenovergestelde van een echte vrouw, geen realiteit maar een bedenksel: ze bestaat alleen in tijdschriften en in films.

Volgens de choreografe Maguy Marin veroorzaakt de idealisering van een droombeeld (Coppélia) de vernietiging van de echte liefde tussen twee mensen (Franz en Swanilda). Marin windt zich er over op dat vrouwen door mannen niet gezien worden zoals ze zijn en dat vrouwen op hun beurt aan dat droombeeld proberen te beantwoorden.

Symboliek[bewerken]

Dit ballet kan als een sentimenteel, komisch liefdesverhaal worden opgevat met thema’s als misleiding, bedrog en jaloezie, en doet denken aan het verhaal van Frankenstein, dat ook gaat over een door de mens gecreëerde pop die tot leven komt. In het Coppéliaballet veroorzaakt de pop echter geen chaos onder de mensheid, maar jaloezie en verwarring wanneer de dorpsjongen Franz verliefd wordt en daarmee zijn vriendin Swanilda boos maakt

Ballet[bewerken]

Act I

1 Prelude et Mazurka
2 Valse Lente
3 Scène
4 Mazurka
5 Scène
6 Ballade de L’Epi
7 Thème Slave Varie
8 Czardas
9 Finale

Act II

10 Entr’acte et Valse
11 Scène
12 Scène
13 Musique des Automates
14 Scène
15 Chanson à Boire et Scène
16 Scene et Valse de la Poupeé
17 Scène
18 Boléro
19 Gigue
20 Scène
21 Marche de la Cloche

Act III

22 Introduction
23 Valse des Heures
24 L’Aurore
25 La Prière
26 Le Trevail
27 L’Hymne
28 Le Discorde et la Guerre
29 La Paix
30 Danse de Fête
31 Galop Finale

Externe links[bewerken]