Cornelis Drebbel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Cornelis Jacobsz. Drebbel (Alkmaar, 1572 - Londen, 7 november 1633) was een Nederlands kaarttekenaar, graveur, lenzenmaker, uitvinder en kunstenmaker, bij zijn leven al legendarisch en nu vooral bekend als de uitvinder van de eerste werkende onderzeeboot.

Inhoud 1 Leven 2 Uitvinder 2.1 Onderzeeër 2.2 Microscoop 2.3 Scheikunde 2.4 Verf 2.5 Thermostaat 3 Publicaties 4 Trivia 5 Referenties

[bewerk] Leven

Cornelis werd in 1572 geboren als zoon van een gegoede boerenfamilie. Hij kreeg geen universitaire opleiding, maar kwam als jongeman in de leer bij de beroemde graveur Hendrick Goltzius in Haarlem. Goltzius hield zich met alchemie bezig en was ongetwijfeld degene die Drebbel hiermee in aanraking bracht. Drebbel trouwde in 1595 met Sophia Jansdochter, een van Goltzius' jongere zusters. Op een kaart van Alkmaar uit 1597 staat Drebbel vermeld als tekenaar.

Einde 1604 vertrok hij met zijn gezin naar Engeland waar hij werd ingekwartierd op Eltham Palace. Daar demonstreerde hij zijn perpetuum mobile en klavecimbels, die op zonne-energie speelden. Dat jaar werd hij door James I aan het hof ontvangen. Zijn machines maakten daar grote indruk. Ze ontleenden hun werking aan wisselingen in temperatuur en luchtdruk en waren dus (uiteraard) geen perpetua mobilia.

Drebbel kwam in dienst van Henry, prins van Wales, als een van diens kunstenmakers, vooral belast met het verzorgen van vuurwerk en vuureffecten bij feesten. Vele malen moet Drebbel Het Kanaal hebben overgestoken. Bij de begrafenis van de koning liep Drebbel in de stoet bij de andere handwerkslieden in koninklijke dienst. In 1610 bezocht Drebbel Praag en het hof van Keizer Rudolf II. Na een demonstratie van de opmerkelijke machine kreeg hij de titel van Opper Alchemist.

Hij bleef tien jaar in Praag en gaf les aan Aartshertog Ferdinand van Bohemen, die later Keizer zou worden. Aan het begin van de Dertigjarige Oorlog namen de troepen van Frederik V van de Palts Drebbel gevangen en namen hem zijn - inmiddels aanzienlijke - vermogen af.

Pas na interventie van de Engelse kroonprins Henry werd Drebbel vrijgelaten om in 1613 naar Londen terug te keren. Een brief die Drebbel rond deze tijd schreef waarin hij zijn vindingen opsomt, werd door Isaac Beeckman in diens journael gekopieerd en is een belangrijke bron. Drebbel heeft nooit over zijn vindingen gepubliceerd.

In Eltham Palace was Constantijn Huygens, vader van Christiaan, een regelmatige bezoeker. Tussen 1621 en 1624 was Huygens werkzaam aan de nederlandse ambassade. Van Drebbel verwierf hij een camera obscura en een microscoop. ^[1]. Over de eerste ontmoeting schreef Huygens: "Van Drebbel heb ik slechts een glimp mogen opvangen, de geleerde die oogde als een Hollandse boer, maar spreken kon als de wijzen van Samos en Sicilië tezamen". ^[2]Mede door deze contacten met Drebbel hield Huygens een sterke interesse in optica, en droeg die interesse ook over aan zijn zoons.

Een andere bezoeker aan Eltham Palace was Sir Francis Bacon, die ook zeer onder de indruk was van de - met de nodige geheimzinnigheid omhulde - uitvindingen van de daar verzamelde artiesten/wetenschappers. Met name Isaac de Caus en Cornelis Drebbel inspireerden hem. "Hoe frivool de renaissance fonteinen op het eerste gezicht ook mogen lijken, ze waren meer dan alleen speelgoed voor de prinsen en groten der aarde: de complexe bewegingen van de figuren en de mechanica van de muzikale fonteinen waren het resultaat van wezenlijke verbeeldingskracht en uitgebreide experimenten". Dit bracht Bacon er toe om zijn werk 'New Atlantis' te schrijven, een utopie waarin dezelfde creatieve onderzoekshouding ten dienste werd gesteld van de wetenschap.^{[3] [4]}

[bewerk] Uitvinder

[bewerk] Onderzeeër

Zijn bekendste uitvinding is de onderzeeër. Hij werkte enige tijd in Londen voor de Royal Navy en bouwde daar een aantal van deze vaartuigen; ieder volgend model wat groter dan diens voorganger. In 1620 voeren daarin 16 man een uur of drie onder het water van de Theems. Er was een stelsel van snorkelbuizen voor de luchttoevoer, maar Drebbel had ook een (al)chemische oplossing voor het ademprobleem bedacht. Een van zijn andere uitvindingen was namelijk de ontleding van salpeter (een nitraat, meestal van kalium) bij verhitting. Daarbij komt een gas vrij dat Drebbel gewoon 'lucht' noemde, maar waar twee eeuwen later een andere naam aan gegeven zou worden: zuurstof.

[bewerk] Microscoop

Drebbel was een veelzijdig man, hij hield zich bijvoorbeeld ook met de schilderkunst bezig, hoewel hij daar minder succesvol in was. Een van zijn andere uitvindingen zou in de handen van Jan Swammerdam en Antoni van Leeuwenhoek uitgroeien tot een belangrijk wetenschappelijk instrument: de (samengestelde) microscoop.^[5]

[bewerk] Scheikunde

Verder hield hij zich bezig met de praktische kant van de alchemie, het destilleren, sublimeren en kristalliseren en hoewel hij eigenlijk geen wetenschapsman was droeg hij daarmee opnieuw bij aan de ontwikkeling van een wetenschap, de scheikunde. Min of meer bij toeval ontdekte hij ook een nieuwe kleurstof en een methode om met salpeter en zwavel zwavelzuur te maken.

[bewerk] Verf

Bij het maken van een gekleurde vloeistof voor een thermometer viel een flesje koningswater over een tinnen vensterbank in de vloeistof, en - zo gaat het verhaal - zo ontdekte Drebbel dat hiermee de kleur van karmijn véél helderder en kleurecht werd. Hoewel de uitvinder nooit rijk is geworden van zijn uitvindingen, wisten zijn twee dochters Anna en Catharina en de schoonzoons Abraham en Johannes Sibertus Kuffler met deze vinding een succesvolle ververij op te zetten. Het recept van het color Kufflerianus werd zorgvuldig geheimgehouden en de felle rode kleur veroverde Europa.^[6]

[bewerk] Thermostaat

In 1609 vond Cornelius een apparaat uit dat hij de "Athenor" noemde, een broedmachine voor eieren met een thermostaat. Het apparaat bestond uit een kast die door een kolenvuur verwarmd werd, en waarin warme lucht rondom een doos geleid werd waarin de eieren zaten. De doos werd beschermd door een waterlaag waarin een buis met alcohol als thermostaat fungeerde. Als de alcohol uitzette werd er kwik omhoog geduwd in een U-buis, en daarmee werd een klep gesloten en het vuur gesmoord. Hiermee wist Drebbel de temperatuur zo constant te houden dat de eieren uitkwamen.

[bewerk] Publicaties

• Wonder-vondt van de eeuwige bewegingh, die Corn. Drebbel door een eeuwigh bewegende gheest, in een cloot besloten, te weghe ghebroght heeft..., 1607 Alkmaar : Gerrit Pietersz. Schagen, Regionaal Archief, Alkmaar
• Van de natuere der elementen,1621
• De Quinta Essentia Tractatus,1621

[bewerk] Trivia

• Het instituut voor mechatronica van de Universiteit Twente is vernoemd naar Drebbel.

[bewerk] Referenties

1. ^ (Huygens, Briefwisseling, I, 89, 94)
2. ^ http://essay.utwente.nl/50736/1/verslag_Overmars.pdf Proefschrift Jeroen Overmars, 2003
3. ^ http://www.deregulo.com/facetation/2006_01_29_archives.html
4. ^ http://en.wikipedia.org/wiki/The_New_Atlantis
5. ^ http://www.xs4all.nl/~adcs/beeckman/index.html Het journaal van Isaac Beeckman
6. ^ *A Perfect Red, Amy Butler Greenfield, Harper Collins, 2005, ISBN 0060522755