Cynodonten
| Cynodontia Status: Uitgestorven, als fossiel bekend Fossiel voorkomen: Laat-Perm tot Vroeg-Eoceen |
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||
| Cynognathus | |||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||
|
|||||||||
| Infraorde | |||||||||
| Cynodontia Owen, 1861 |
|||||||||
Afbeeldingen Cynodontia op  Wikimedia Commons
|
|||||||||
Cynodontia op  Wikispecies
|
|||||||||
|
|||||||||
De cynodonten (Cynodontia) zijn een infraorde van de Synapsida. Tot de Cynodontia behoren de zoogdieren, en de andere leden van de groep tonen een morfologie die overeenkomsten heeft met die van de zoogdieren. Cynodontia leefden aan het einde van het Paleozoïcum en het begin van het Mesozoïcum en waren vooral talrijk op de zuidelijke continenten, die samen het supercontinent Gondwana vormden.
Inhoud |
Kenmerken [bewerken]
De cynodonten leken waarschijnlijk veel op zoogdieren, maar hadden anatomisch gezien nog verschillende kenmerken van hun meer reptielvormige voorouders onder de Amniota. Het belangrijkste kenmerk was een onderkaak die uit meerdere botten bestond. Bij echte zoogdieren zijn een aantal van deze botten de gehoorbeentjes geworden.
Zoogdierachtige kenmerken waren de tanden, die reeds gedifferentieerd waren tot snij- en hoektanden. De naam cynodonten betekent dan ook hondtandigen omdat het gebit gelijkenis vertoont met dat van een hond. Een ander zoogdierachtig kenmerk was de aanwezigheid van een secundair verhemelte, waardoor de cynodonten tegelijkertijd konden eten en ademen. Bij meer ontwikkelde soorten zijn ook sterke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een middenrif. Verder waren zij wellicht warmbloedig en hadden beharing. De meeste cynodonten waren carnivoren of omnivoren, hoewel enkele soorten alleen planten aten.
Ontwikkeling en verspreiding [bewerken]
De cynodonten ontwikkelden zich aan het einde van het Paleozoïcum in het tijdvak Perm uit de Therocephalia. De oudst bekende cynodonten zijn Dvinia en Charassognathus, die ongeveer 260 miljoen jaar geleden leefden. Hoewel hun oorsprong in het noorden lag, zijn de cynodonten vooral bekend door vondsten op de zuidelijke continenten Afrika (onder andere de Karoo Beds), Zuid-Amerika (onder andere in het Ischigualastobekken) en zelfs Antarctica (Fremouw-formatie). Aanvankelijk waren de cynodonten carnivore of omnivore dieren zoals Procynosuchus en Thrinaxodon. Na de massa-extinctie die de overgang van het Perm naar het Trias markeerde, behoorden de cynodonten met onder meer de enigszins verwante dicynodonten en de archosauriërs tot de belangrijkste diergroepen van het Vroeg-Trias. Grote carnivore vormen als Cynognathus waren algemeen en de eerste grote plantenetende vormen zoals Exaeretodon ontwikkelden zich. Klimaatsveranderingen, waaronder woestijnvorming, werkten in het nadeel van de grotere cynodonten en in het voordeel van de archosauriërs zoals de krokodilachtigen en de eerste dinosauriërs. De cynodonten bleven desondanks bestaan als kleinere plantenetende dieren als Massetognathus en omnivoren als Oligokyphus. Gedurende het Jura en Vroeg-Krijt leefden de laatste cynodonten, allen kleine dieren, samen met de eerste echte zoogdieren. De laatst bekende cynodont is Xenocretosuchus uit de familie Tritylodontidae. Fossielen van dat dier zijn gevonden in Siberië en zijn circa 112 miljoen jaar oud.
Indeling [bewerken]
De indeling van de Cynodontia is als volgt:
- Amniota
- Onderklasse Synapsida
- Orde Therapsida
- Suborde Cynodontia
- Charassognathus
- Familie Dviniidae
- Familie Procynosuchidae
- Familie Galesauridae
- Familie Chiniquodontidae
- Familie Cynognathidae
- Familie Diademodontidae
- Familie Trirachodontidae
- Familie Traversodontidae
- Familie Tritylodontidae
- Familie Probainognathidae
- Familie Tritheledontidae
- Mammaliaformes
- Suborde Cynodontia
- Orde Therapsida
- Onderklasse Synapsida
Bronnen
|
