Cynognathus
| Cynognathus | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||
|
|||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||
| Cynognathus |
|||||||||||||
| Soorten | |||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
Cynognathus is een uitgestorven dier en de enige vertegenwoordiger van de familie Cynognathidae. Dit dier leefde tijdens het Trias in Zuidelijk Afrika, Antarctica en Zuid-Amerika. Cynognathus leek net als de meeste soorten uit de onderorde Cynodontia sterk op een zoogdier. Het geslacht omvat slechts één bekende soort: C. crateronotus.
Inhoud |
[bewerken] Naam
Cynognathus crateronotus werd in 1895 beschreven door Harry Seeley. Cynognathus crateronotus is tevens bekend als Cistecynodon parvus, Cynidiognathus broomi, Cynidiognathus longiceps, Cynidiognathus merenskyi, Cynognathus beeryi, Cynognathus minor, Cynognathus platyceps, Cynogomphius berryi, Karoomys browni, Lycaenognathus platyceps, Lycochampsa ferox, Lycognathus ferox en Nythosaurus browni. Vijftien verschillende namen voor één soort is overigens geen record; Plateosaurus engelhardti kent meer dan twintig synoniemen.
[bewerken] Beschrijving
Cynognathus was 100-175 centimeter lang en had een krachtige staart en korte poten die onder het lichaam stonden. Het gewicht wordt geschat op 50 tot 70 kilogram. De kop was hondachtig met tanden die reeds waren gedifferentieerd tot snij- en hoektanden, net als bij zoogdieren. Aan de hondachtige schedel dankt Cynognathus zijn naam, want "cyno/kuoon" betekent "hond" en "gnathus" betekent "kaak". Prominente uitsteeksels op de onderkaak maakte de aanhechting van grote kaakspieren mogelijk, waardoor Cynognathus een enorme bijtkracht moet hebben gehad. Wellicht was Cynognathus al warmbloedig en behaard, aangezien kanaaltjes in het neusbeen wijzen op de aanwezigheid van bloedvaten en zenuwen. Bij zoogdieren hangt de aanwezigheid van zulke structuren op die plaats samen met de aanwezigheid van snorharen. Snorharen zijn gespecialiseerde haren en zullen dan ook alleen bij een min of meer algehele beharing voorkomen. In ieder geval was Cynognathus in het bezit van een secundair benig gehemelte die de neusholte van de mondholte scheidt, waardoor Cynognathus tegelijkertijd kon eten en ademen. De afwezigheid van ribben in de buikregio suggereert de aanwezigheid van een middenrif, een belangrijke ademhalingsspier bij zoogdieren.
Met het formaat van een wolf was Cynognathus één van de grotere roofdieren van het Vroeg-Trias. Tot de mogelijke prooien van dit dier behoorden onder andere dicynodonten en rhynchosauriërs. Hoewel Cynognathus een zeer succesvol dier was, stierf het toch uit in het Midden-Trias. Waarschijnlijk hadden de ingrijpende klimaatsveranderingen hiermee te maken. Het feit dat woestijnen steeds meer de wereld gingen domineren en bossen steeds schaarser werden werkten in het nadeel van grote warmbloedige carnivoren als Cynognathus en juist in het voordeel van de archosauriërs. Deze laatste groep dieren, waartoe onder meer de krokodilachtigen en de dinosauriërs behoren, kregen dan ook de overhand vanaf het Midden-Trias. Cynodonten bleven ook bestaan, maar dan in de vorm van kleinere roofdieren als de chiniquodonten en de herbivore traversodonten.
[bewerken] Fossiele vondsten
Fossielen van Cynognathus zijn gevonden in de Cynognathus Assemblage Zone van de Burgersdorp Formation (Beaufort Group, Karoo Supergroup) in Zuid-Afrika en Lesotho, de Omingonde Formation in Namibië, de Fremouw Formation in Antarctica en de Formación Puesto Viejo in Argentinië. De vondsten zijn 235 tot 245 miljoen jaar oud en dateren uit de periodes Olenekien tot Anisien.
Uit het feit dat fossielen van Cynognathus zowel in Zuidelijk Afrika als Argentinië als Antarctica zijn gevonden, kan afgeleid worden dat deze continenten tijdens het Trias met elkaar verbonden moeten zijn geweest. De fossiele vondsten van deze cynodont is dan ook één van de aanwijzingen voor het bestaan van de supercontinenten Pangea en Gondwana tijdens het Trias evenals het fenomeen van de platentektoniek.
Ook China wordt wel opgegeven al vindplaats van fossielen van Cynognathus, maar daadwerkelijke literatuur hiervoor ontbreekt. Waarschijnlijk gaat het om een verwarring met Sinognathus, een cynodont uit de familie Trirachodontidae. Van deze soort zijn fossielen gevonden in de Upper Ermaying Formation, een formatie die ongeveer dezelfde ouderdom heeft als Cynognathus Assemblage Zone.
Bronnen, noten en/of referenties:
- De geïllustreerde encyclopedie van dinosauriërs en prehistorische dieren. D Palmer & B Cox. Second Edition; Könemann, 2000; p. 193.
- Vertebrate Palaeontology. MJ Benton. Third Edition; Blackwell Publishing, 2005; pp. 25-26, 290-293.
- De evolutie van de zoogdierachtige reptilen naar zoogdieren. April 2004.
- The palaeoecology of the non-mammalian cynodonts Diademodon and Cynognathus from the Karoo Basin of South Africa, using stable light isotope analysis. Botha J, Lee-Thorp J & Chinsamy A. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology; 2005; 223: pp. 303–316.
- Global Triassic tetrapod biostratigraphy and biochronology. Lucas SG. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology; 1998; 143: pp. 347-384.
- On the biostratigraphy of Triassic therapsid-bearing formations. Battail B. New Mexico Museum of Natural History & Science Bulletin; 1993; Number 3: pp. 31-34.
- A Middle Triassic cynodont fauna from Namibia and its implications for the biogeography of Gondwana. Abdala F & Smith RMH. Journal of Vertebrate Paleontology; September 2009; 29 (3): pp. 837-851.
- Distribution and diversity patterns of Triassic cynodonts (Therapsida, Cynodontia) in Gondwana. Abdala F & Ribeiro AM. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology; January 2010; 286: pp. 202–217.
- Kheper.net: The Cynodont Radiation.
- Fossil Reptiles of the South African Karoo. (http://museums.org.za/sam/resource/palaeo/cluver/first.htm)
- Cynognathus. Dykes T. Mesozoic Eucynodonts (home.arcor.de/ktdykes).
- Eucynodonts of the Karoo Basin, Lower and Middle Triassic. Dykes T. Mesozoic Eucynodonts (home.arcor.de/ktdykes).
- Los Chañares: Triassic Vertebrates from Argentina. Dykes T. Mesozoic Eucynodonts (home.arcor.de/ktdykes).
- Eucynodonts of the Omingonde Formation, Namibia. Dykes T. Mesozoic Eucynodonts (home.arcor.de/ktdykes).
