Daens (film)

Daens
Regie	Stijn Coninx
Producent	Favourite Films (België) Shooting Star Filmcompany (NL) Films Dérive Titane (Fr)
Scenario	Louis Paul Boon (boek) François Chevallier (screenplay)
Hoofdrollen	Jan Decleir Antje De Boeck Michael Pas
Muziek	Dirk Brossé
Montage	Ludo Troch
Cinematografie	Walther Vanden Ende
Première	1992
Genre	Drama
Speelduur	138 minuten
Taal	Nederlands Frans Latijn Spaans
Land	België  Nederland  Frankrijk
Nominaties	Oscar voor de beste buitenlandse film
Prijzen	4 Plateauprijzen Golden Goblet (in Shanghai) 2 OCIC-awards.
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal    Film

Daens is een Belgische film uit 1992, geregisseerd door Stijn Coninx.

Daens is gebaseerd op het boek Pieter Daens van Louis Paul Boon, en gaat over priester Adolf Daens en de sociale strijd tegen Charles Woeste in Aalst aan het eind van de 19e eeuw (1888).

Verhaal

In 1890 werkte de bevolking van Aalst onder erbarmelijke omstandigheden in de textielfabrieken. Misbruikt en uitgebuit door de rijke fabrieksdirecteuren omwille van winst. Mannen werden ontslagen omdat vrouwen goedkoper werkten. Kinderen werkten dag en nacht en raakten zo vermoeid dat ze vaak in slaap vielen en onder de machines werden vermorzeld. Dat is de situatie die pastoor Adolf Daens (Decleir), na een conflict met bisschop Stillemans (Schoenaerts), aantreft bij de terugkeer in zijn geboortestad Aalst. Hij neemt zijn intrek bij zijn broer Pieter (Meuwissen), uitgever van het Land Van Aelst. Fabrieksdirecteur Borremans (Stephane) ontslaat de helft van zijn arbeiders, een aanpak die gesteund wordt door Charles Woeste (Desarthe), voorzitter van de Katholieke Partij. De ontslagen komen echter hard aan. Daens verzet zich tegen de wantoestanden. Eerst vanaf de kansel, later ook in de Volksvertegenwoordiging, waarin hij na een verwoede strijd wordt verkozen. Daens klaagt de wantoestanden in de fabrieken aan in een artikel in Het Land Van Aelst.

Hij krijgt daarbij de steun van Nette (De Boeck), pas 17, een katholiek meisje dat voor het hele gezin het geld moet verdienen. Hij krijgt ook steun van de liberalen en de socialisten. Een van die socialisten is Jan de Meeter (Pas). Met de toenemende twijfel van Daens groeit de bijna onmogelijke liefde tussen Nette en Jan. Omdat Daens de kant van de armen kiest, komt hij in conflict met de rijke fabrieksdirecteuren en de Katholieke Kerk. De Kerk ziet met lede ogen toe hoe Daens het symbool wordt in de meedogenloze vrijheidsstrijd die de arbeiders voeren. Woeste doet er alles aan om Daens ten val te brengen en zorgt er via een web van intriges zelfs voor dat Daens uiteindelijk bij het Vaticaan op het matje wordt geroepen. Daens staat voor de keuze: óf aftreden als Volksvertegenwoordiger, óf ontheffing uit het priesterambt...

Rolverdeling

Acteur	Personage	Opmerkingen
Jan Decleir	Adolf Daens
Gérard Desarthe	Charles Woeste
Antje De Boeck	Nette Scholliers
Johan Leysen	Schmitt
Michael Pas	Jan De Meeter
Jappe Claes	Pommett
Karel Baetens	Sjefke
Idwig Stephane	Eugene Borremans
Brit Alen	Louise Daens
Wim Meuwissen	Pieter Daens
Brenda Bertin	Marie
Rik Hancké	Nuntius
Julien Schoenaerts	Antoon Stillemans	Bisschop
Alex Wilequet	Petrus Lambertus Goossens	Kardinaal Goossens
Fred Van Kuyk	Victor Van Wambeke	Burgemeester

Achtergrond

Stijn Coninx heeft met Daens een voorstelling van die donkere 19de eeuw op het witte doek gebracht. Zo is de film doorspekt met historische informatie.

Wat bij de woningen van de arbeiders opvalt is de vuile en erbarmelijke levensomstandigheden. Talloze huisjes bevinden zich in één beluik, waar er maar twee sanitaire plaatsen zijn. Eén zo'n huisje uit het beluik omvat slechts twee kleine kamertjes, namelijk een slaap- en eetkamer.

De arbeider had niet veel en het loontje dat hij verdiende ging hij opdrinken op café om weg te vluchten van de harde realiteit. Als je al niet veel geld hebt en je gaat het meeste opdrinken, dan is het logisch dat er niet genoeg eten zal kunnen worden gekocht om alle monden aan de tafel te voeden.

Vlaanderen heeft altijd al een grote en bloeiende textielnijverheid gehad. Tot de 20e eeuw was dit een grote werkbron in Aalst, vooral na de opkomst van de stoommachine. Een stoommachine die zal leiden tot industrialisatie en uiteindelijk een kloof tussen arm (het proletariaat) en rijk (de burgerij).

Drie verschillen tussen het proletariaat en de burgerij kan men herkennen in de film aan bv:

• Een stervend kind in de fabriek ↔ een kind dat thuis Latijnse les krijgt
• 's Avonds, arbeiders werkend in de fabriek ↔ burgerij die naar een toneelvoorstelling kijkt
• Nederlands (Vlaams) taalgebruik ↔ Frans taalgebruik

De gedachtegang van Adam Smith werd ook niet achterwege gelaten. De arbeiders moeten elk een eigen taak uitvoeren. Zo verleggen de vrouwen een draad aan de machine, duwen de machine vooruit en halen hem terug. In de tijd dat de machine vooruit is geduwd, rapen de kinderen naarstig de gevallen wolletjes op. Anderen werken in de wasserij, nog anderen de stoommachine vullen met kolen, ... Het gaat om een steeds herhalende handeling, de mens wordt als het ware deel van de machine. Op een bepaald moment gaan de fabrieksbazen nog ‘efficiënter’ werken door een nieuw systeem in te voeren. Er worden vanaf dan vier machines bediend door drie arbeiders.

Op politiek vlak wordt er vooral aandacht geschonken aan de Christene Volkspartij en de tegenkantingen van de liberale en katholieke partijen. Het was het doel van Daens een nieuwe partij, de Christene Volkspartij, op te richten en er voor te zorgen dat de arbeider een beter bestaan zou leiden. Hij zal uiteindelijk ook slagen in z'n opzet.

Prijzen/nominaties

• (1992) genomineerd voor een Oscar voor de beste buitenlandse film
• (1992) Vijf Plateauprijzen op het Internationaal Filmfestival van Vlaanderen-Gent;
  • Beste Belgische film - (Stijn Coninx)
  • Beste Belgische regisseur - (Stijn Coninx)
  • Beste Belgische acteur - (Jan Decleir)
  • Beste Belgische actrice - (Antje De Boeck)
  • Box Office - (Daens)
• (1992) één Golden Goblet (in Shanghai)
• (1992) twee OCIC-awards (Organisation Catholique Internationale du Cinéma et de l'Audiovisuel) op het filmfestival in Venetië;
• (1993) twee Fonskes (Vlaamse Oscar);
  • Beste regie - Stijn Coninx (Regie)
  • Dirk Impens (producent)

Trivia

• Op 4 oktober 2008 ging Daens, de musical van Studio 100 in wereldpremière in Antwerpen.
• De film was met 848.000 bezoekers in de filmzalen jarenlang de op twee na meest succesrijke Belgische film maar werd op 25 december 2008 in deze rangschikking voorbij gestoken door Loft. Koko Flanel en Hector stonden in deze rangschikking op de eerste en tweede plaats, tot Loft ook Hector overtrof in aantal bioscoopbezoekers.
• In de film heeft het personage Nette (17 jaar) een relatie met Jan die ongeveer dezelfde leeftijd heeft. In realiteit was actrice Antje De Boeck tijdens het filmen net geen 30 jaar. Michael Pas was ongeveer 27 jaar.

Externe link

• (en)  Daens in de Internet Movie Database