Dalai Lama
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 Zie het artikel Tenzin Gyatso voor meer informatie over de huidige 14e Dalai Lama. |
| Namen | |
|---|---|
| Tibetaans: | ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ |
| Wylie (romanisatie): | taa la’i bla ma |
| Internationaal Fonetisch Alfabet: | [taːlɛː lama] |
| vereenvoudigd Chinees: | 达赖喇嘛 |
| traditioneel Chinees: | 達賴喇嘛 |
| Pinyin: | Dálài Lǎmā |
|
||||||||||||||||
|
De Dalai Lama van Tibet is de hoogste spirituele leider in het Tibetaans Boeddhisme. De Tibetanen noemen hem ook wel Yishin Norbu (Tibetaans: ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ; Wylie: Yid-bzhin Nor-bu) of Gyalwa Rinpoche (Tibetaans: རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ; Wylie: Rgyal-ba Rin-po-che).
Vroeger was hij ook de hoogste politieke leider van Tibet. Tegenwoordig staat Tibet onder Chinees bewind, sinds de invasie van het Chinese leger onder Mao Zedong in 1951. Door Tibetanen en velen wereldwijd wordt dit bewind niet erkend en wordt de Dalai Lama nog steeds als de politieke leider van Tibet beschouwd [1]. Hij behoort tot de jongste en grootste van de vier Tibetaanse Boeddhistische scholen, de Gelug-traditie. Tot dezelfde school behoort de Panchen Lama.
Inhoud |
[bewerk] Opvolging
De term Dalai Lama duidt niet één enkele persoon aan maar een lijn van elkaar opvolgende leiders (tulku). Deze opvolging gebeurt niet, zoals bij de meeste andere leidersposities, door vererving of verkiezing, maar door wedergeboorte. Men gelooft dat elke Dalai Lama de wedergeboorte van de voorgaande Dalai Lama is. Om dit te onderzoeken bezoeken monniken kinderen die kandidaat zijn. Als gedeeltelijk bewijs geldt dat een kind voorwerpen herkent die aan de voorgaande Dalai Lama hebben toebehoord. De kandidaat wordt uiteindelijk door de Panchen Lama bevestigd. De Dalai Lama geeft tijdens zijn leven aanwijzingen over zijn toekomstige familie, geboorteplaats en geboortehuis.
[bewerk] Geschiedenis
[bewerk] Eerste Dalai Lama
Na de val van de Mongoolse Yuan-dynastie in China keerden de meeste Mongoolse stammen gedwongen naar hun kerngebied terug. De Mongoolse heerser Altan Khan was een van de Mongoolse krijgsheren, die er in slaagden tijdelijk een groter gebied te veroveren. Hij besefte dat voortdurende veroveringen onvoldoende waren voor een blijvende identiteit. Daarom zocht hij contact met een vertegenwoordiger van een geletterde en eerbiedwaardige beschaving en cultuur, die zijn veroveringen kon legitimeren. Enkele familieleden van hem hadden al eerder contact gehad met de Sakya-traditie van het Tibetaanse boeddhisme.
Min of meer toevallig ontmoette hij in 1578 een vertegenwoordiger van de Gelug-traditie in de persoon van Sonam Gyatso. Deze was toen de belangrijkste Lama van de Gelug, die echter als beweging en als orde zeker niet de belangrijkste vormde binnen Tibet. Beide partijen hadden dus veel te winnen. Sonam Gyatso benoemde Altan Khan tot de reincarnatie van Koeblai Khan terwijl Sonam Gyatso werd erkend als de reincarnatie van Phagpa, de veronderstelde leermeester van Koeblai Khan.
Zo werd voor de Mongolen het ambitieuze streven van de leider Altan Khan gelegitimeerd. De Gelug verzekerde zich van een militair sterke bondgenoot, die de Gelug in de burgeroorlog van de eeuw daarop behoedde voor de totale ondergang en uiteindelijk hun overwinning in die burgeroorlog zeker stelde.
[bewerk] Afstamming
Onderdeel van de overeenkomst was de afspraak, dat de eerstvolgende reincarnatie van Sonam Gyatso gevonden zou worden in de rechtstreekse afstamming van de Altan Khan. Die afspraak werd later - overigens onder veel protest van de Gelug-hierachie - gehonoreerd door het vinden van de achterkleinzoon van Altan Khan, Yonten Gyatso als de volgende reincarnatie, die daarmee de vierde Dalai Lama werd. Met terugwerkende kracht werden twee voorgaande wedergeboortes van Sonam Gyatso postuum eveneens benoemd tot Dalai Lama, zodat Sonam Gyatso bekend werd als de derde Dalai Lama.
De Dalai Lama's worden verder geacht een emanatie van een aantal kenmerken van de bodhisattva Avalokitesvara te zijn, met name dat van mededogen. In het Tibetaans is de naam Chenrezig. In de betrekkelijk jonge geschiedenis van het Tibetaanse boeddhisme werd dat "dogma" overigens pas door de vijfde Dalai Lama in de tweede helft van de 17de eeuw geformuleerd.
[bewerk] Politieke macht
De meeste Dalai Lama's hebben nauwelijks enige feitelijke politieke of bestuurlijke macht uitgeoefend. In het midden van de 17de eeuw wordt na een decennia lange burgeroorlog de Gelug met hulp van militaire interventie van een aantal Mongoolse krijgsheren de dominante machtsfactor in Tibet. Het is de vijfde Dalai Lama , 1617- 1682 die als eerste bestuurlijke macht kan uitoefenen.
De 6de tot en met 12de Dalai Lama hebben vrijwel geen enkele bestuurlijke of politieke invloed gehad. De 13de Dalai Lama, Thubten Gyatso 1876-1933 trachtte tijdens een deel van zijn periode enkele hervormingen door te voeren. Die stuitten echter op zulk fel verzet van de rest van de Gelug-hierarchie dat hij omstreeks 1926 zijn pogingen staakte en zich bij de bestaande situatie neerlegde.
[bewerk] Regent
Indien een Dalai Lama te jong was om te functioneren was er sprake van een regent. De 6de Dalai Lama, Tsangyang Gyatso werd vanwege zijn wangedrag door de keizer naar Peking ontboden. Op reis werd hij vermoord. De vierde - Mongoolse - Dalai Lama stierf onder mysterieuze omstandigheden. De 9de tot en met de 12de Dalai Lama overleden op zeer jeugdige leeftijd, ook onder omstandigheden die zowel in de Chinese als Tibetaanse annalen worden aangeduid als mysterieus. De meeste historici nemen aan dat in ieder geval de 9de en 10de Dalai Lama ook zijn vermoord. .[2]
[bewerk] Residentie
De residentie van de Dalai Lama was Lhasa, de hoofdstad van Tibet. In de winter werd het Potala-paleis als residentie gebruikt en in de zomer het Norbulingka-paleis. De huidige 14e Dalai Lama, Tenzin Gyatso, bevindt zich echter sinds 1959 in ballingschap in McLeod Ganj bij Dharamsala in India, na een moeilijke periode tijdens de bezetting door de China, dat Tibet in 1950 binnenviel en in 1959 de volledige macht overnam.
[bewerk] Huidige Dalai Lama
Tenzin Gyatso, de huidige Dalai Lama droeg in 1990 zijn politieke macht over aan de regering in ballingschap. In 2001 waren er directe verkiezingen voor het parlement in ballingschap. Sinds 5 november 2001 is Samdhong Rinpoche de Kalon Tripa (vergelijkbaar met minister-president) voor de Tibetaanse regering in ballingschap.
[bewerk] Herkomst naam
Dalai Lama is een samenstelling van twee woorden:
De naamgeving Dalai Lama ontstond door triviale omstandigheden. De naam Gyatso in Sonam Gyatso betekent in het Tibetaans ook iets in de trant van oceaan. Altan Khan heeft bij een eerste begroeting waarschijnlijk Sonam Gyatso met de Mongoolse vertaling van zijn naam aangesproken. Dat leidde tot Dalai Lama, een naam die toen niet als titel bedoeld kan zijn. De Tibetanen gebruiken die titel dan ook nooit, maar meestal Gyalwa Rinpoche.
[bewerk] Lijst van Dalai Lama's
- Gedun Drub (1391 - 1474)
- Gedun Gyatso (1475 - 1542)
- Sonam Gyatso (1543 - 1588)
- Yonten Gyatso (1589 - 1616)
- Lozang Gyatso, "de grote vijfde" (1617 - 1682)
- Tsangyang Gyatso (1683 - 1706)
- Kelzang Gyatso (1708 - 1757)
- Jamphel Gyatso (1758 - 1804)
- Lungtok Gyatso (1806 - 1815)
- Tsultrim Gyatso (1816 - 1837)
- Khendrup Gyatso (1838 - 1856)
- Trinley Gyatso (1856 - 1875)
- Thubten Gyatso (1876 - 1933)
- Tenzin Gyatso (1935 - heden)
[bewerk] Bibliografie
- De kracht van vriendelijkheid (Z.H. de XIVe Dalai Lama)(ISBN 9056700405)
[bewerk] Zie ook
[bewerk] Referenties
- ^ Invasion and illegal annexation of Tibet: 1949-1951, Tibet.com
- ^ Mary Craig, Kundun, de biografie van de familie van de Dalai Lama, p. 26
