De Dageraad (vrijdenkersvereniging)
Vrijdenkersvereniging De Dageraad was van 1856-1957 een vereniging van vrijdenkers - in het begin niet maar later overwegend atheïsten - die zich ten doel stelde met hulp van rede, natuurwetenschap en logica de mens te bevrijden van vooroordelen, kerkelijke bevoogding, dogma's en schijnwaarheden. Vanaf 1957 is de vereniging voortgezet onder de naam De Vrije Gedachte.
[bewerken] Geschiedenis
Op 1 oktober 1855 was het tijdschrift "De Dageraad" verschenen. Het motto van dit tijdschrift was: "'Magna est veritas et praevalebit'" (Machtig is de waarheid en zij zal zegevieren). Op 12 oktober 1856 werd de Vrijdenkersvereniging De Dageraad opgericht door de redactieleden van het tijdschrift, die tevens lid waren van de vrijmetselaarsloge Post Nubila Lux. Oprichters waren o.a. F.C. Günst (1823-1885), de uitgever van De Dageraad, en de eerste voorzitter R.C. d’ Ablaing van Giessenburg (1826-1904). De naam van de vereniging was bedacht door Franz Junghuhn (1809-1864). [1]
De vereniging werd groter en invloedrijker onder invloed van Hendrik H. Huisman (1821-1873) die vanaf 1859 secretaris was en vanaf 1865 voorzitter. Een voornaam lid van de vereniging was Multatuli. Ook Ferdinand Domela Nieuwenhuis is een tijdlang lid geweest. In de jaren tachtig van de 19de eeuw richtten de 'Dageradianen' (ook wel Dageraadsmannen genoemd) zich steeds meer op het filosofisch materialisme en atheïsme onder invloed van Ernst Haeckel, Ludwig Büchner, Charles Darwin en de Nederlander Jacob Moleschott. Daarnaast was de 17de-eeuwse filosoof Spinoza een lichtend voorbeeld voor veel verenigingsleden. Jacob Moleschott is later erelid van de vereniging geworden. Bekende 20ste eeuwse vrijdenkers en zeer invloedrijke leden van De Dageraad waren A.H. Gerhard, Jan Hoving, prof. dr. Leo Polak en Anton Constandse. Ook Robert Jasper Grootveld, de voorloper van provo, was in de 20ste eeuw een bekend lid.
Uit de gelederen van de De Dageraad is ook het initiatief voortgekomen voor de Kiesvereeniging Vrijdenkers naar het Parlement, een voormalige Nederlandse politieke partij (1922-1925) die streed tegen alles wat "naar God en Goddienerij zweemt". [2]
Vanaf 1957 is de vereniging voortgezet onder de naam: De Vrije Gedachte (Vereniging tot bevordering van zelfstandig denken). In 1978 werd de naam van de vereniging veranderd in Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte.
[bewerken] Zie ook
Bronnen, noten en/of referenties:
Bronnen
- Koninklijk Bibliotheek Dossier de Dageraad
- IISG Archief De Dageraad
- Wouter Kuijlman, Metamorfoze Vrijdenkers (Scriptie ), Universiteit voor Humanistiek, Utrecht
Voetnoten
- ↑ Franz Junghuhn is de auteur van Licht- en schaduwzijden uit de Binnenlanden van Java (1854). De uitgave van dat boek veroorzaakte deining. Deze deining markeert het begin van de Nederlandse vrijdenkerij. Zie: KB-dossier De Dageraad.
- ↑ Zie: Kiesvereeniging Vrijdenkers naar het Parlement.
