De Gekroonde Poelenburg

	De (Gekroonde) Poelenburg
	Basisgegevens
Plaats	Zaanse Schans / Zaandam
Bouwjaar	1866/1963
Type	paltrokmolen
Functie	zaagmolen
Bestemming	Het zagen van hout op vrijwillige basis
Monumentnummer	40093
	Externe link(s) en afbeelding
	Molendatabase
	De Hollandsche Molen
	De zaag- en schulpramen
Portaal	Molens

De (Gekroonde) Poelenburg is de naam van de houtzaag-paltrokmolen aan de Zaanse Schans in de gemeente Zaanstad.

De molen heeft een bewogen leven achter de rug. De oorspronkelijke Poelenburg werd waarschijnlijk voor 1731 gebouwd in wat toen Oostzaandam werd genoemd, tegenwoordig onderdeel van de stad Zaandam. Nadat de molen in 1903 verbrandde werd de paltrok 'De Locomotief'in 1904 op de plek van de Poelenburg neergezet. 'De Locomotief' was in 1866/'67 in Koog aan de Zaan gebouwd. 'De Locomotief' ging vanaf de verplaatsing door het leven als 'De Gekroonde Poelenburg' . De molen was tot begin jaren 1950 in bedrijf en kwam daarna snel in verval.

De molen werd in oostelijk Zaandam niet gerestaureerd, maar werd in 1964 overgeplaatst naar de toen in aanbouw zijnde Zaanse Schans en aldaar vanaf de grond af aan weer opgebouwd. De molen verloor daarbij de oorspronkelijke oud-Zaans-groene kleurstelling en werd zwart geteerd. Op het erf waar de molen staat heeft eeuwenlang de pelmolen De Grootvorst gestaan welke op 28 maart 1928 is verbrand. Volgens molenkenner Pieter Boorsma hebben er in de Zaanstreek ongeveer 237 paltrokken gestaan waarvan alleen de Gekroonde Poelenburg en De Held Jozua nog over zijn.

In 2005 onderging de molen in opdracht van de eigenaar de Vereniging De Zaansche Molen een grote restauratie waarbij het houtwerk weer in de oorspronkelijke potdekseling werd aangebracht. Het nieuwe houtwerk werd bij deze gelegenheid tevens weer voorzien van de oude kleur waardoor de molen in plaats van een sobere zwarte verschijning een van de meest kleurige gebouwen aan de Schans geworden is. De originele gietijzeren bovenas, van de ijzergieterij De Prins van Oranje, uit 1866 met nummer 430 zit nog steeds in de molen.

De molen heeft een zaagraam met schulpraam, met in het midden alleen een zaagraam en aan de andere kant alleen een schulpraam.

De 20,30 m lange roeden van het fabricaat Beudeker zijn in mei 1963 gemaakt.

Overbrengingen [bewerken]

De overbrengingsverhouding is 1 : 2,54.
Het bovenwiel heeft 66 kammen en het krukwiel 26 kammen. De krukas draait hierdoor 2,54 keer sneller dan de bovenas.