De Graeff (geslacht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf De Graeff (familie))
Ga naar: navigatie, zoeken
Cornelis de Graeff in 1636 door Nicolaes Eliasz. Pickenoy, in de Gemäldegalerie, Berlijn
Cornelis de Graeff en zijn familie[1] te Soestdijk. Het landschap wordt toegeschreven aan Jacob van Ruisdael en de portretten aan Thomas de Keyser, tussen 1656 en 1660 (National Gallery of Ireland)
De Handelsvrijheid van Gerard de Lairesse. Centrale voorstelling van de plafondschilderingen voor Herengracht 446, vervaardigd door De Lairesse in opdracht van de eigenaar Andries de Graeff.
Wapen De Graeff van Polsbroek als heren van Purmerland en Ilpendam (met de zilveren troffels en het helmteken met de struisvogelveren gekopieerd van het geslacht Von Graben von Stein)

De familie De Graeff (ook: De Graeff van Polsbroek) is een Amsterdamse regentengeslacht, dat tot het Nederlands patriciaat en de Nederlandse adel behoort. De toevoeging Polsbroek aan de geslachtsnaam De Graeff is afgeleid van de hoge heerlijkheid Zuid-Polsbroek in de Lopikerwaard, die enkele eeuwen in bezit van verschillende leden van het geslacht De Graeff was.

Geschiedenis[bewerken]

Gouden Eeuw[bewerken]

De familie De Graeff was één van de weinige regentenfamilies, die zowel vóór als na de Alteratie van 1578 aan de regering van Amsterdam deelnamen. In de Gouden Eeuw vormde deze familie een vooraanstaand staatsgezind geslacht, dat samen met het verzwagerde geslacht Boelens Loen, Bicker, De Witt en Hooft een eeuw het bestuur over de stad Amsterdam en over het gewest Holland praktisch in handen hebben gehad en daardoor ook in de Republiek der Verenigde Nederlanden een belangrijke vinger in de pap hebben gehad.[2]

De familie was dan ook een van de rijkste geslachten van het gewest Holland. In 1610 kocht Jacob Dircksz de Graeff van de Graaf van Arenberg de hoge heerlijkheid Zuid-Polsbroek, waarmee hij een van de eerste Nederlandse regenten was die aan zijn familienaam een heerlijkheid verbond.

Samen met de families Bicker en De Witt streefde de familie De Graeff naar de volledige soevereiniteit van de republikeinse regenten, en voor de afschaffing van de stadhouderschap van het Huis van Oranje.[3] Cornelis de Graeff steunde het sluiten van het verdrag van de Vrede van Münster, samen met Jacob de Witt en diverse leden van de familie Bicker - de zogenaamde Bickerse ligue. Tot hun politieke tegenstanders behoorden de stadhouders uit het huis van Oranje-Nassau en de Amsterdamse regentengeslachten Pauw (hier vooral Reinier Pauw),[2] Schaep en Valckenier. In het rampjaar 1672 was de strijd tussen de staatsgezinde en de prinsgezinde partij op het hoogtepunt; diverse staatsgezinde regenten verlieten de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De familie De Graeff probeerde vrede te sluiten met de prinsgezinden, maar werd door Willem III van Oranje uit de regering verwijderd[4] Jacob de Graeff verkocht het huis Soestdijk aan stadhouder Willem III van Oranje in 1674 voor 18.755 gulden.[5]

Kunst[bewerken]

Jacob zegent de zonen van Joseph,[6] geschilderd door Rembrandt van Rijn (1656), Schloss Wilhelmshöhe, Kassel

Verschillende leden van dit geslacht werden door Joost van den Vondel, Jan Vos, Barlaeus en Gerard Brandt bezongen. Vondel meende het geslacht De Graeff niet beter te kunnen huldigen dan door het samenstellen van een boekje: Afbeeldingen der stamheeren en zommige telgen van de Graven, Boelensen, Bickeren en Witsens, toegewyt den edelen en gestrengen Heere Andries de Graeff, enz. met hunne portretten.[7]

De familie De Graeff trad voorts op als beschermheer van verschillende beeldend kunstenaars zoals Govert Flinck, Nicolaes Eliasz. Pickenoy, Jan Lievens, Jacob Jordaens, Rembrandt, Jurriaen Ovens, Gerard Terborch en Jacob van Ruisdael. Toen Andries de Graeff in 1671 opnieuw regerend burgemeester van Amsterdam werd, liet hij door Gerard de Lairesse een monumentale plafondschildering in de grote zaal van zijn burgemeesterswoning in het Stadhuis op de Dam aanbrengen. De Triomf der Vrede vertelt: "De Graeff heeft een duidelijke boodschap voor het plafondstuk in gedachte: de Ware Vrijheid van de Republiek wordt alleen verdedigd door de republikeinse regenten van Amsterdam. De schilderingen zijn een verheerlijking van de rol van de familie de Graeff als beschermer van de republikeinse staatsvorm, als verdediger van de Vrijheid".[3]

Adel[bewerken]

In 1677 verkregen Andries de Graeff en zijn zoon Cornelis een adelsdiploma tot rijksridder van keizer Leopold I omdat, aldus het diploma, geloofwaardige getuigenissen van Amsterdamse genealogen het geslacht laten afstammen van de adellijke heren von Graben in Tirol in de buurt van Laybach in Neder-Krain.[8] De juistheid van deze afstamming wordt echter sterk betwijfeld.[9][10] Deze tak stierf spoedig uit. Het nageslacht van zijn broer Cornelis de Graeff werd twee eeuwen later, in 1885, in de nieuwe Nederlandse adel met het predicaat Jonkheer opgenomen.[11]

Wapen[bewerken]

De Graeff: Gevierendeeld: 1 en 4 in rood een rechtop geplaatste zilveren spade; 2 en 3 in blauw een roodgebekte en gepoote zilveren zwaan. Blauwgevoerde gekroonde helm, met zilverroode dekkleeden. Helmteeken: de zilveren spade uit de kroon oprijzende, het ijzer getopt met drie natuurlijke pauweveeren. Schildhouders: twee roodgebekte en gepoote zilveren zwanen met geopende en nederwaartsche vlucht, de bek geopend. Wapenspreuk: Mora sceptra ligonibus aequat.[12]

De Graeff van Polsbroek: Gevierendeeld: 1 en 4 in rood een omgekeerde, zilveren schop met een gouden kroon over de steel; II en III in blauw een zilveren zwaan, goud gesnaveld en gepoot. Helm: aanziend met helmkroon. Helmteken: de schop van het schild uitkomend, getopt met drie waaiersgewijs geplaatste pauwenveren van natuurlijke kleur. Dekkleden: rechts: zilver, gevoerd van rood; links: zilver, gevoerd van blauw. Schildhouders: twee toegewende, zilveren zwanen, goud gesnaveld en gepoot, rood getongd. Wapenspreuk: MORS SCEPTRA LIGONIBUS AEQUAT. Opmerkingen: het geheel geplaatst op losse veld.[13]

Bekende leden[bewerken]

Andries de Graeff (1639), geschilderd door Rembrandt van Rijn, Schloss Wilhelmshöhe, Kassel

Heren van Zuid-Polsbroek, Purmerland en Ilpendam[bewerken]

Jacob de Graeff (tweede helft 17e eeuw), door Gerard Terborch, Rijksmuseum Amsterdam

Zie ook[bewerken]

Herengracht 446
Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten:

  1. Cornelis de Graeff, zijn echtgenote Catharina Hooft en hun zonen Pieter en Jacob de Graeff. De staande figuren zijn v.l.n.r. Willem Schrijver, Pieter Trip en Cornelis' jongere broer Andries de Graeff.
  2. a b Biografie Andries Bicker in DBNL
  3. a b Triomf der Vrede
  4. Amsterdam tijdens de Verenigde Provinciën en de Bataafse Republiek (Familie De Graeff onder "1672")
  5. Jacob de Graeff in Heren van Holland
  6. Portret van Petrus Scriverius en het echtpaar Wilhelm Schrijver (zoon van de vorige) en Wendela de Graeff en hun twee zonen
  7. Joost van den Vondels Afbeeldingen der Stamheeren en zommige telgen van de Graven, Boelensen, Bickeren en Witsens
  8. Deze burggraven, heren en ridders waren afkomstig uit het Huis der Meinhardijnen, Graven van Tirol en Görz. (zie verder onder Rudolf Granichstaedten-Czerva (1948): "Brixen - Reichsfürstentum und Hofstaat" en Google: Das Land Tirol: mit einem Anhange: Vorarlberg: ein Handbuch für Reisende. Von Beda Weber)
  9. S.A.C. Dudok van Heels Van Amsterdamse burgers tot Europese aristocraten (Deel 1), p 104:De familie De Graeff stamde niet uit een der erflanden van de Habsburgers Tirol, maar was gezien de zwaan van Waterland in hun familiewapen het IJ naar Amsterdam overgestoken.
  10. Het Nieuw Nederlandsch Biographisch Woordenboek bijvoorbeeld twijfelt aan deze afstamming, blijkens de voorzichtige melding: Zekere Wolfgang von Graben zou, naar Holland omstreeks 1483 gekomen, daar gehuwd zijn en een zoon Pieter hebben gehad, die de stamvader van het hollandsch geslacht zou zijn, welks verschillende leden hier volgen Geslacht de Graeff in DBNL
  11. a b c Nederlands adelsboek pagina 69 verheven in 1885
  12. Nederland's adelsboek 1914 (rubriek 14 - De Graeff)
  13. Centraal Bureau voor Genealogie (CBG): De Graeff van Polsbroek, deze omschrijving is - zo vermeldt het CBG - afkomstig van A.A. Vorsterman van Oijen (1845-1912), "Stam- en Wapenboek van aanzienlijke Nederlandsche Familiën met genealogische en heraldische aantekeningen", blz. 34, 1885-1890

Literatuur

  • Graeff, P. de (P. Gerritsz de Graeff en Dirk de Graeff van Polsbroek) Genealogie van de familie De Graeff van Polsbroek, Amsterdam 1882.
  • Bruijn, J. H. de Genealogie van het geslacht De Graeff van Polsbroek 1529/1827, met bijlagen. De Bilt 1962-63.
  • Bijleveld, W.J.C.C. De Herkomst der familie De Graeff in "Nederlandsch Archief voor Genealogie en Heraldik" (1938-1939)
  • Dudok van Heel, S.A.C. Van Amsterdamse burgers tot Europese aristocraten, Deel 2, 2008
  • Croockewit, W.H. Genealogie van het geslacht 'de Graeff'; samengesteld uitsluitend uit gegevens uit het Archief dier Familie in De Nederlandsche Leeuw, 1898,
  • Israel, Jonathan I. The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall: 1477-1806 (1995), Clarendon Press, Oxford, ISBN 978-0-19-820734-4
  • Rowen, Herbert H. John de Witt - Statesman of the „True Freedom“ (1986), Cambridge University Press, ISBN 0-521-52708-2
  • Kernkamp, G.W. Prins Willem II 1626-1650 (1977), p. 107-110.
  • Dudok van Heel, S.A.C. Op zoek naar Romulus & Remus. Een zeventiende-eeuws onderzoek naar de oudste magistraten van Amsterdam (1995),Jaarboek Amstelodamum, p. 43-70.
  • Zandvliet, Kees De 250 rijksten van de Gouden Eeuw - Kapitaal, macht, familie en levensstijl (2006 Amsterdam; Nieuw Amsterdam Uitgevers)
  • Burke, P. Venice and Amsterdam. A study of seventeenth-century élites. (1994)
  • Moelker, H.P. De heerlijkheid Purmerland en Ilpendam (1978 Purmerend)