De Meester en Margarita

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie De Meester en Margarita (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van De Meester en Margarita.
De Meester en Margarita
Oorspronkelijke titel Мастер и Маргарита
Auteur(s) Michail Boelgakov
Vertaler Marko Fondse (1968)
Aai Prins (1997)
Land Rusland
Taal Nederlands
Oorspronkelijke taal Russisch
Uitgever Uitgeverij van Oorschot
Amsterdam
Uitgegeven 1997
Pagina's 448
ISBN-code 9789028242555
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

De Meester en Margarita (Russisch: Мастер и Маргарита, Master i Margarita) is een roman in twee delen van de Russische schrijver Michail Boelgakov.

Boelgakov begon eind 1928 aan de roman te werken. Dat kan afgeleid worden uit het feit dat hij het vierde hoofdstuk van zijn tweede versie in mei 1929 aanbood aan de uitgeverij Nedra. Hij zou eraan blijven werken tot enkele weken vóór zijn dood in 1940.[1]

De periode waarin Boelgakov zijn roman schreef staat bekend als de tijd van de Grote Zuiveringen in de Sovjet-Unie onder Jozef Stalin. Het was ondenkbaar dat een werk als dit ooit gepubliceerd zou mogen worden. Boelgakov beschreef die periode in zijn dagboeken, die in het Nederlands verschenen onder de titel Manuscripten verbranden niet[2], één van de sleutelzinnen uit De meester en Margarita[3].

De roman zou pas voor het eerst - zwaar gecencureerd - gepubliceerd worden in het maandblad Moskva in de nummers van november 1966 en januari 1967[4]. De 150,000 exemplaren waren in nauwelijks enkele uren uitverkocht[5]. Ook nu nog is De meester en Margarita volgens veel Russen het beste boek dat ooit werd geschreven. Nog elk jaar staat het bovenaan in de eindejaarslijstjes[6].

Ontstaansgeschiedenis[bewerken]

Voorkant van de eerste getypte versie van De Meester en Margarita, 1938.

Boelgakov begon aan de roman te schrijven 1928. Hij verbrandde het eerste manuscript in 1930, omdat hij geen toekomst voor zichzelf zag als schrijver in de Sovjet-Unie[7]. In een brief aan de Jozef Stalin vroeg Boelgakov op 28 maart 1930 om naar het buitenland te mogen gaan of tenminste, zoals hij het uitdrukte: “een betrekking te krijgen in mijn specialiteit en me aan een theater te verbinden in de functie van regisseur”[8].

Hij nam het schrijven weer op in 1931. In 1935 ging Boelgakov naar het Spasohuis, de residentie van de Amerikaanse ambassadeur bij de Sovjet-Unie William Bullitt, en vond daar zijn inspiratie voor één van de sleutelhoofdstukken van de roman, het Bal van Satan[9]. Het tweede ontwerp werd in 1936 afgerond, waarbij alle grote verhaallijnen van de definitieve versie klaar waren. Er zouden nog vier andere versies volgen. Boelgakov stopte met schrijven vier weken voor zijn dood in 1940, en liet in de roman enkele onvoltooide zinnen en losse eindjes achter.

Een gecensureerde versie, waar ongeveer 12 procent van de tekst verwijderd was en nog meer veranderd, werd voor het eerst gepubliceerd in het magazine Moskva (1966, nr. 11, en 1967, nr. 1)[10]

In de Sovjet-Unie werd de eerste volledige versie gepubliceerd door Khudozhestvennaya Literatura in 1973. Deze versie bleef de canonieke versie tot 1989, toen de definitieve versie, op basis van alle beschikbare manuscripten, werd afgewerkt door Lidiya Yanovskaya.

Het verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

De roman bestaat uit drie door elkaar heen lopende verhaallijnen: het verhaal van Satan, hier Woland (Воланд) genaamd, op bezoek in Moskou, de liefdesgeschiedenis van de Meester en Margarita, en het verhaal van Pontius Pilatus en Jezus. Alle verhalen lopen min of meer in elkaar over.

Satan op bezoek in Moskou[bewerken]

Dit deel van het verhaal speelt zich af in het Moskou ergens tussen 1930 en 1940. Stalin is aan de macht, en er is grootschalige corruptie. Religie is verboden, en er wordt veel werk verricht om aan te tonen dat Jezus nooit bestaan heeft. Kortom, een ideale plaats voor Satan om daar zijn Lentebal te houden, dat traditioneel gehouden wordt als de Walpurgisnacht samenvalt met Goede Vrijdag. Om de voorbereidingen voor zijn bal te treffen is Woland hoogstpersoonlijk naar Moskou gekomen, begeleid door zijn trawanten Fagot (Фагот, een voormalig "koormeester"), de zwarte kater Behemoth (Бегемот, Russisch voor nijlpaard), de moordenaar Azazello (Азазелло), de bleke Abaddon (Абадонна, Hebreeuws voor vernietiging) en de heks Hella (Гелла). Op het bal heeft Woland een gastvrouw nodig, en die gastvrouw moet als voornaam Margarita hebben (een duidelijke verwijzing naar de Faust van Goethe).

Jezus en Pontius Pilatus[bewerken]

Wat is waarheid?; een belangrijke passage in Meester en Margarita. Schilderij van Nikolaj Ge.

Het verhaal van Jezus wijkt op belangrijke punten af van het evangelie, en het begint op het moment dat Jezus gearresteerd is en voor Pilatus wordt gebracht. Jezus blijkt slechts een gewone man te zijn, met een uitermate groot empathisch vermogen, die achtervolgd wordt door een stel religieuze fanaten die al zijn woorden opschrijven en verkeerd interpreteren. Doordat Jezus in staat is de hoofdpijn van Pilatus enigszins te verlichten, wint hij zijn vertrouwen, en Pilatus probeert dan ook alles om de terdoodveroordeling van Jezus teniet te doen. Helaas voor hem slaagt hij daar niet in, en hij moet verder leven met zijn verschrikkelijke hoofdpijnen. De volgelingen van Jezus besluiten Judas te vermoorden en de beloning die hij kreeg bij hogepriester Kajafas over de schutting in diens tuin te gooien.

Bewerkingen[bewerken]

Films[bewerken]

  • 1971: De Poolse regisseur Andrzej Wajda maakte de film Pilatus und andere - Ein Film für Karfreitag voor de Duitse televisiezender ZDF. De film vertelt alleen het bijbelse verhaal uit De Meester en Margarita.[11][12]
Nuvola single chevron right.svg Zie Pilatus und Andere (film uit 1972) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1972: De Servische regisseur Aleksandar Petrović maakte de film Il Maestro e Margherita, een Italiaans-Joegoslavische co-productie. De film springt nogal licht om met de roman. Zo heeft de meester in de film de naam Nikolaj Afanasjevitsj Maksoedov, terwijl hij in de roman bewust naamloos blijft.[13][14]
Nuvola single chevron right.svg Zie De meester en Margarita (film uit 1972) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1991: De Britse regisseur Paul Bryers maakte de film Incident in Judea voor de Britse televisiezender Channel 4. De film vertelt alleen het bijbelse verhaal uit De Meester en Margarita. Bekende acteurs als John Woodvine, Mark Rylance, Lee Montague en Jim Carter verleenden hun medewerking.[15][16]
Nuvola single chevron right.svg Zie Incident in Judea (film uit 1991) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1994: De Russische regisseur Joerij Kara maakte de film Master i Margarita. Hoewel er veel bekende Russische acteurs aan meewerkten (onder meer Michail Oeljanov) en de soundtrack was gecomponeerd door de befaamde Russische componist Alfred Schnittke, bleef de film 17 jaar lang onvertoond. Pas in maart 2011 ging de film in première in de Russische bioscopen.[17][18]
Nuvola single chevron right.svg Zie De meester en Margarita (film uit 1994) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1996: De Russische regisseur Sergej Desnitskij en zijn echtgenote, actrice Vera Desnitskaja maakten de film Master i Margarita. Ontgoocheld over de reacties van de Russische media, besloten ze echter dat de film nooit mocht vertoond worden.[19]
  • 2005: De Hongaarse regisseuse Ibolya Fekete maakte een film van 26 minuten, getiteld A Mester és Margarita. De film werd gemaakt voor de TV-zender MTV Premier.[20][21]
Nuvola single chevron right.svg Zie De meester en Margarita (televisieserie uit 2005) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 2008: De Italiaanse regisseur Giovanni Brancali maakte de film Il Maestro e Margherita. De film speelt zich niet af in het Moskou van de jaren ’30, maar in het hedendaagse Firenze.[22]
  • 2013: De Amerikaanse producent Scott Steindorff bereidt de film The Master and Margarita voor. Er werden reeds veel namen geciteerd voor mogelijke regisseurs en acteurs, vooral in de Russische pers, maar de enige zekerheid is de naam van scenariste Caroline Thompson (Addams Family, Edward Scissorhands, Black Beauty).[23]

TV-series[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie De meester en Margarita (televisieserie uit 1990) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1989: De Russische theaterregisseur Aleksandr Dzekoen bewerkte zijn toneelstuk Master i Margarita voor televisie. Zoals de ondertitel - Hoofdstukken uit de roman - reeds laat vermoeden, omvat de film niet de hele roman. Slechts 21 hoofdstukken ervan werden verwerkt in een minireeks.[26]

Animatiefilms[bewerken]

  • 2002: De Franse animatoren Clément Charmet en Elisabeth Klimoff maakten een animatiefilm van het eerste hoofdstuk van De meester en Margarita, gebaseerd op de striproman van Jean-François Desserre.[29]
  • 2012: The Russische maker van animatiefilms Rinat Timerkaev startte de werkzaamheden voor het maken van de langspeelfilm Master i Margarita. Op zijn blog [32], houdt hij zijn volgers regelmatig op de hoogte van de voortgang. [33]

Heel wat studenten uit het kunstonderwijs insprireerden zich op De meester en Margarita om korte animatiefilms te maken. Een volledige lijst is beschikbaar op de Master & Margarita website. [34]

Stripverhalen en stripromans[bewerken]

  • 1997: De roman werd voor het eerst bewerkt tot een striproman door de Russische striptekenaar Rodion Tanaev. [35]
  • 2002: De roman werd bewerkt tot een striproman door de Franse striptekenaar Jean-François Desserre. [36]
  • 2005: De roman werd bewerkt tot een striproman door de Russische striptekenaars Askold Akishine en Misha Zaslavsky. [37]
  • 2008: De roman werd bewerkt tot een striproman door de in Londen verblijvende striptekenaars Andrzej Klimowski en Danusia Schejbal.[38]
  • 2013: De Oostenrijks/Franse striptekenares Bettina Egger vertelde het verhaal van Michail Boelgakov en De meester en Margarita in de striproman Moscou endiablé, sur les traces de Maître et Marguerite. Zij verweefde het verhaal van De meester en Margarita met het levensverhaal van Michail Boelgakov en met haar eigen ontdekkingstocht naar de bronnen van de roman in Moskou. [39]

Theater[bewerken]

Affiche voor een theatervoorstelling van De meester en Margarita in Perm, Rusland.

De meester en Margarita werd reeds door méér dan 500 theatergezelschappen wereldwijd bewerkt tot een theaterstuk. Een volledige lijst van alle theaterbewerkingen is beschikbaar op de Master and Margarita website. [40]

Muziek[bewerken]

Een honderdtal componisten, bands, zangers en liedjesschrijvers inspireerden zich op De meester en Margarita in hun werk. Samen maakten zij er ongeveer 250 liedjes en muziekstukken over.

Rock 'n Roll[bewerken]

Ongeveer 25 rockbands en artiesten, waaronder The Rolling Stones, Patti Smith, Franz Ferdinand en Pearl Jam werden door de roman geïnspireerd voor én of meerdere songs. Een volledige lijst van alle songs is beschikbaar op de Master and Margarita website. [41]

Popmuziek[bewerken]

Ongeveer 15 populaire bands en artiesten, waaronder Igor Nikolayev, Valery Leontiev, Zsuzsa Koncz, Larisa Dolina en Linda werden door de roman geïnspireerd voor één of meerdere nummers. De song Margarita van Valery Leontiev werd gebruikt om de allereerste Russische videoclip te maken in 1989. Een volledige lijst van alle nummers is beschikbaar op de Master and Margarita website. [42]

Russische barden[bewerken]

Heel wat Russische barden, waaronder Alexander Rosenbaum, werden door de roman geïnspireerd voor één of meerdere nummers. Samen maakten ze méér dan 200 liederen over thema’s of personages uit De meester en Margarita. Een volledige lijst van alle liederen is beschikbaar op de Master and Margarita website.[43]

Klassieke muziek[bewerken]

Een tiental klassieke componisten, waaronder Dmitri Smirnov en Andrej Petrov werden door de roman geïnspireerd om er symfonieën of muzikale fantasieën over te schrijven. Een volledige lijst van alle werken is beschikbaar op de Master and Margarita website.[44]

Opera, musical[bewerken]

Ongeveer 15 componisten, waaronder York Höller, Alexander Gradsky en Sergei Slonimsky maakten opera’s en musicals over De meester en Margarita. Een volledige lijst van alle componisten is beschikbaar op de Master and Margarita website.[45]

Soundtracks[bewerken]

Drie componisten, Ennio Morricone, Alfred Schnittke en Igor Korneljoek maakten soundtracks voor films over The Master and Margarita.[46]

Andere muziekgenres[bewerken]

Vijf alternatieve componisten en performers, waaronder Simon Nabatov, werden door de roman geïnspireerd voor diverse projecten. Een volledige lijst van alle artiesten is beschikbaar op de Master and Margarita website.[47]

Literatuur[bewerken]

  • Boelgakov, Michail, De meester en Margarita, Uitgeverij van Oorschot, Amsterdam, 1997. ISBN 9028209808
  • Curtis, Julie, Manuscripten verbranden niet. Michail Boelgakov: een leven in brieven en dagboeken, Uitgeverij Amber, Amsterdam, 1992. ISBN 9050931642
  • Ljoebimov, Joerij, Michail Boelgakov. De Meester en Margarita, toneelbewerking, Uitgeverij Scriptio, Deventer, 2008. ISBN 9789087730123
  • Waegemans, Emmanuel, De meester en Margarita. Een sleutel tot de roman. Uitgeverij Benerus, Antwerpen. 2007. ISBN 9789080636361

Externe link[bewerken]

  • De meester en Margarita, Gratis smartphone app met uitgebreide annotaties per hoofdstuk.
  • Master and Margarita, website met aanvullende informatie over de roman. Met ontbrekende stukken tekst, plattegronden, personages, bewerkingen, politieke en sociale context.

Bronnen[bewerken]

Bronnen
  1. Jan Vanhellemont. "Ontstaansgeschiedenis van De meester en Margarita", De meester en Margarita website.
  2. Julie Curtis. "Manuscripten verbranden niet. Michail Boelgakov: een leven in brieven en dagboeken", Uitgeverij Amber, Amsterdam, 1992.
  3. Michail Boelgakov. "De Meester en Margarita", Uitgeverij Van Oorschot, Amsterdam, 1997, p. 312.
  4. Richard Pevear en Larissa Volokhonsky. "De meester en Margarita - Voorwoord", De meester en Margarita website.
  5. Jan Vanhellemont. "In memoriam Diana Tevekeljan", De meester en Margarita website, 17 december 2011.
  6. Ibid.. "Het beste boek ooit geschreven", 9 september 2009.
  7. Neil Cornwell, Nicole Christian. "Reference guide to Russian literature", Taylor & Francis, 1998.
  8. Julie Curtis. "Manuscripten verbranden niet. Michail Boelgakov: een leven in brieven en dagboeken", Uitgeverij Amber, Amsterdam, 1992, p. 107-114.
  9. N.N.. "Spaso House: 75 Years of History", Amerikaanse ambassade in Moskou.
  10. Kevin Moss. "Master: Russian Editions".
  11. (en) Icoontje film Pilatus und andere – Ein Film für Karfreitag in de Internet Movie Database
  12. Jan Vanhellemont. "Andrzej Wajda - Pilatus und andere - Ein Film für Karfreitag", De meester en Margarita website.
  13. (en) Icoontje film Il maestro e Margherita (1972) in de Internet Movie Database
  14. Jan Vanhellemont. "Aleksandar Petrović - Il Maestro e Margherita", De meester en Margarita website.
  15. (en) Icoontje film Incident in Judea (1992) in de Internet Movie Database
  16. Jan Vanhellemontident in Judea. "Paul Bryers - Incident in Judea", De meester en Margarita website.
  17. (en) Icoontje film Master i Margarita (1994) in de Internet Movie Database
  18. Jan Vanhellemont. "Joerij Kara - Master i Margarita", De meester en Margarita website.
  19. Ibid.. "Sergej Desnitskij - Master i Margarita".
  20. (en) Icoontje film A Mester és Margarita (2005) in de Internet Movie Database
  21. Jan Vanhellemont. "Ibolya Fekete - A Mester és Margarita", De meester en Margarita website.
  22. Ibid.. "Giovanni Brancale - Il Maestro e Margherita".
  23. Ibid.. "Stone Village Productions - The Master and Margarita".
  24. (en) Icoontje film Mistrz i Malgorzata (1990) in de Internet Movie Database
  25. Jan Vanhellemont. "Maciej Wojtyszko - Mistrz i Malgorzata", De meester en Margarita website.
  26. Ibid.. "Aleksandr Dzekoen - Master i Margarita".
  27. (en) Icoontje film Master i Margarita (2005) in de Internet Movie Database
  28. Jan Vanhellemont. "Vladimir Bortko - Master i Margarita", De meester en Margarita website.
  29. Ibid.. "Jean-François Desserre - Le maître et Marguerite".
  30. (en) Icoontje film Master i Margarita (2012) in de Internet Movie Database
  31. Terentij Oslyabya. "The master and Margarita, chapter 1".
  32. Rinat Timerkaev. "Подробности о новом анимационном проекте "Мастер и Маргарита"", Live Journal.
  33. Jan Vanhellemont. "Rinat Timerkaev - Master i Margarita", De meester en Margarita website.
  34. Ibid.. "De meester en Margarita in animatiefilms".
  35. Ibid.. "Rodion Tanaev - Master i Margarita".
  36. Ibid.. "Jean-François Desserre - Le maître et Marguerite".
  37. Ibid.. "Askold Akishine and Misha Zaslavsky - Le maître et Marguerite".
  38. Neel Mukherjee. "The Master and Margarita: A graphic novel by Mikhail Bulgakov", The Times Online, 9 mei 2008.
  39. Jan Vanhellemont. "Bettina Egger - Moscou endiablé, sur les traces de Maître et Marguerite", De meester en Margarita website.
  40. Ibid.. "Theaterbewerkingen van De meester en Margarita".
  41. Ibid.. "De meester en Margarita in de rock & roll".
  42. Ibid.. "De meester en Margarita in de popmuziek".
  43. Ibid.. "De meester en Margarita bij de barden".
  44. Ibid.. "De meester en Margarita in de klassieke muziek".
  45. Ibid.. "De meester en Margarita in opera’s en musicals".
  46. Ibid.. "De meester en Margarita in soundtracks".
  47. Ibid.. "De meester en Margarita in andere muzikale genres".