De stervende zwaan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Anna Pavlova in het kostuum van de stervende zwaan, 1928
Muziek bij De stervende zwaan

De stervende zwaan (Russisch: Умирающий лебедь) is een expressieve ballet-solo (Pas seul) van de choreograaf Michel Fokine, geschreven voor en op verzoek van de ballerina Anna Pavlova, op muziek van de cello-solo Le Cygne (De zwaan) uit Le Carnaval des Animaux (1886) van Camille Saint-Saëns. Het stuk duurt zo'n drie minuten.

Première[bewerken]

Pavlova danste De stervende zwaan voor het eerst op 22 december 1907, naar aanleiding van een liefdadigheidstentoonstelling, in het Mariinskitheater te Sint-Petersburg. Het eerste kostuum van Pavlova was ontworpen door Leon Bakst.

Beschrijving[bewerken]

De dans bestaat grotendeels uit Pas de bourrée (kleine danspasjes) waarbij gracieuze vleugelslagen worden gemaakt met de beide armen. Beroemd is vooral het slotgedeelte, wanneer de danseres gezeten op haar linkerknie met naar voren gestrekt rechterbeen haar armen als vleugels samenlegt en haar hoofd daarin wegbergt.

Symboliek[bewerken]

Pavlova als stervende zwaan

De stervende zwaan is het symbool geworden voor het sterven in schoonheid, maar ook wel van ijdelheid. De symboliek gaat overigens verder terug dan de choreografie van Fokine bij Le Cygne en is ook al herkenbaar in het Zwanenmeer van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski, waar de in een zwaan betoverde prinses Odile zich opoffert voor prins Siegfried. Ook kan gewezen worden op het gedicht The Dying Swan (1830) van Alfred Tennyson. Nog verder terug komt de stervende zwaan voor in de Phaedo van Plato; hierin laat hij Socrates op de avond voor zijn terechtstelling zeggen dat stervende zwanen mooier zingen dan ooit tevoren, niet uit droefheid maar uit blijdschap over de weldaden die hen na de dood te wachten staan. Uiteindelijk kwam deze passage symbool te staan voor het begrip zwanenzang.

Uitvoeringen[bewerken]

Alicia Markova als stervende zwaan

Pavlova danste De stervende zwaan in haar leven zo’n 4000 keer[1]. Behalve door Pavlova werd de danssolo ook uitgevoerd door andere grote danseressen, zoals Isadora Duncan, Alicia Markova, Marina Semjonova, Margot Fonteyn, Galina Oelanova, Ulyana Lopatkina en Maja Plisetskaja. Nog steeds is De stervende zwaan de meestgespeelde balletsolo ter wereld. Ook bij het kunstschaatsen wordt het veelvuldig ten uitvoer gebracht.

Literatuur[bewerken]

  • Michel Fokine: The dying swan: Music by C. Saint-Saëns. Detailed description of the dance, thirty-six photographs from poses by Vera Fokina. J. Fischer & Brother, New York 1925.

Externe link[bewerken]

Noot[bewerken]

  1. Op haar doodsbed in Den Haag zei Pavlova: "maak mijn zwanenpak nu maar klaar"