De vierde man (film)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de film. Voor de roman, zie 'De vierde man'
De vierde man
Persvoorstelling van 'De Vierde Man'; V.l.n.r. Jeroen Krabbé, regisseur Paul Verhoeven en Renée Soutendijk
Persvoorstelling van 'De Vierde Man'; V.l.n.r. Jeroen Krabbé, regisseur Paul Verhoeven en Renée Soutendijk
Regie Paul Verhoeven
Producent Rob Houwer
Scenario Gerard Reve
Gerard Soeteman
Hoofdrollen Jeroen Krabbé
Renée Soutendijk
Thom Hoffman
Muziek Loek Dikker
Montage Ine Schenkkan
Cinematografie Jan de Bont
Première 1983
Genre drama/thriller
Speelduur 105 minuten
Taal Nederlands
Land Vlag van Nederland Nederland
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

De vierde man is een Nederlandse film uit 1983 geregisseerd door Paul Verhoeven. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Gerard Reve.

De vierde man is een barok vormgegeven, bovennatuurlijke thriller waarbij droom en werkelijkheid door elkaar lopen. De film is een mengsel van surreallistische horror, psychische spanning, zware (biseksuele) erotiek en Bijbelse symboliek.

De vierde man trok in Nederland 300 duizend bezoekers. Aanzienlijk minder dan Verhoevens vorige films die allen een miljoenenpubliek wisten te bereiken. In het buitenland was de film veel succesvoller, in Amerika werd het zelf de meest succesvolle Nederlandse film tot nu toe. De vierde man zorgde voor Paul Verhoevens bekendheid in Hollywood en is vandaag de dag een cultfilmklassieker.

Verhaal[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

De succesvolle schrijver Gerard Reve moet op reis naar Vlissingen om daar een lezing te geven over zijn nieuwe boek. Onderweg krijgt hij allerlei voortekenen die hem waarschuwen voor het naderend onheil, ook ziet hij in de trein een vreemde vrouw zitten.

Nadat hij zijn lezing heeft gegeven mist hij de laatste trein naar Amsterdam. Hij wil niet in het hotel overnachten omdat dat hem een angstig gevoel geeft, in plaats daarvan besluit hij om in te trekken bij Christine Halsslag, een rijke weduwe die hij tijdens de lezing ontmoet heeft.

Ondanks zijn homoseksuele geaardheid voelt Gerard zich aangetrokken tot de bloedmooie maar mysterieuze Christine. Die volgende ochtend ziet Gerard op het bureau van Christine een foto van haar nieuwe vriend staan. Gerard wordt meteen verliefd op de mooie man en hij besluit een slim spel te spelen: hij blijft bij haar wonen om zodoende met hem in contact komen.

Zo gezegd zo gedaan, en Gerard trekt nog een paar nachtjes bij haar in. Tijdens deze nachten wordt de dreiging steeds heftiger: Gerard krijgt steeds meer hallucinaties en voortdurend wordt hij gewaarschuwd voor Christine. Ze blijkt namelijk al drie keer getrouwd te zijn en alle drie haar mannen zijn op mysterieuze wijze om het leven gekomen. Zal Gerard de vierde man worden?

Achtergrond[bewerken]

Productie[bewerken]

Na het enorme succes en de slechte kritieken van Spetters, wilde Verhoeven laten zien dat hij ook andere dingen in zijn mars had. Verhoeven besloot daarom een serieuze weg in te slaan met het maken van een film die nog nooit eerder in Nederland was gemaakt: een occulte erotische thriller met christelijke symboliek.

Het scenario werd opnieuw geschreven door Gerard Soeteman en als uitgangspunt koos men ditmaal een roman van Gerard Reve. De vierde man was een boek dat Reve aanvankelijk als boekenweekgeschenk had geschreven maar dat geweigerd was vanwege de vele seksscenes.

Joop van de Ende, die eerder Spetters had geproduceerd, had het te druk met het produceren van theatershows. Daarom dat Verhoeven en Soeteman noodgedwongen op zoek moesten naar een andere producent. Ze deden een opmerkelijke stap door aan te kloppen bij Rob Houwer, de producent bij wie ze vier jaar eerder met ruzie waren vertrokken. Houwer legde de ruzie bij en al snel was het benodigde budget van 1,4 miljoen gulden geregeld. De opnames van de film (die plaatsvonden in Vlissingen) konden beginnen. De scene bij en op het kerkhof, waar de urnen opgeslagen waren, werden opgenomen op de Soesterweg in de wijk "Soesterkwartier" in Amersfoort.

Scenario[bewerken]

Het scenario van Gerard Soeteman is een mengsel van alle stijlkenmerken die ook in de romans van Reve voorkomen: het katholicisme, angst voor de dood, de Mariaverering, homoseksualiteit, zwarte humor en barok verheven taalgebruik. Soeteman mengde het verhaal met elementen uit andere romans van Reve en smeedde dat alles samen tot een duidelijk geheel. Hierdoor wijkt de film behoorlijk af van de gelijknamige roman.

Regie[bewerken]

Verhoeven werd bij de regie van deze film voor geïnspireerd door het werk van drie andere regisseurs: de suspense van Alfred Hitchcock, het surrealisme van Luis Bunuel en de verhouding tussen dromen, religie en psychologie van Ingmar Bergman. Verhoeven liet z'n fantasie de vrije loop in een aantal zeldzaam gruwelijke droomscenes: een spin in een web, een afgehakte penis, een oog dat uiteenspat, drie bloedende runderen in een abattoir en een vierde lege vleeshaak ernaast en een Maria-achtige vrouw die steeds opduikt. Opmerkelijk is dat De Vierde Man veel overeenkomsten vertoond met een andere film Verhoeven Basic Instinct. Beide films zijn erotische thrillers waarin een labiele man valt voor een mysterieuze vrouw. Basic Instinct bevat echter geen occulte elementen en hallucinaties. Verhoeven noemde Basic Instinct een Amerikaanse herinterpretatie van het verhaal van De Vierde Man.

Camerawerk[bewerken]

Het camerawerk in de Vierde Man werd verzorgd door Jan De Bont. Dit camerawerk kenmerkt zich door langzame, vloeiende bewegingen. Veel tegenlicht en de kleur rood die steeds opduikt. Ook zien we veel heftige kleurcontrasten, hard rood tegen hard blauw, en veel licht en schaduw effecten. Deze effecten werden gemaakt door veel kunstlicht met lichtfilters te gebruiken. Volgens Verhoeven droeg het zwoele camerawerk bij aan de dromerige en dreigende sfeer van de film. De cameratechnieken waren een breuk met Verhoevens eerdere films waarin minder kunstlicht werd gebruikt, meer statische of handheld shots en een snellere montage.

Ontvangst[bewerken]

De Vierde Man werd in Nederland redelijk goed ontvangen en trok rond de 300 duizend bezoekers in Nederland. Sommige critici verweten dat de film overdreven was en teveel van het goede. Weer andere critici wisten niet of ze de film als serieuze thriller of als zwarte komedie moesten interpreteren. Gerard Reve was erg tevreden en vond het de beste van al zijn boekverfilmingen.

In het buitenland werd de film aanzienlijk beter ontvangen dan in Nederland zelf. De film won prijzen op filmfestivals in Toronto, Chicago en Avoriaz. Het was de openingsfilm van het Seattle filmfestival en in 1984 kreeg De Vierde Man de prijs voor buitenlandse film van de Los Angeles Filmcritics Association. In 2010 werd de film door het tijdschrift Empire geplaats op nr. 93 in de top 100 beste films ter wereld. De film heeft anno 2014 een 100% score op de website Rotten Tomatos, het is de enige Nederlandse film die 100% scoort.

Externe link[bewerken]