Dejima

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Dejima (出島, ook wel geschreven als Deshima, Desjima, of Decima; op oude prenten wordt gesproken over 't eylant Schisma'. Dejima (is de modern Japanse uitspraak) was een klein kunstmatig, waaiervormig eilandje in de haven van Nagasaki in Japan. Dit eilandje was vanaf 1636 een Portugese en vanaf 1641 tot 1859 (tijdens de Edo-periode) een Nederlandse handelspost.

[bewerken] Geschiedenis

Hoewel er al sinds 1600 contact was tussen de Nederlanders en Japan, en er vanaf 1609 een factorij was op het eiland Hirado, dreigde in 1641 de handelsrelatie geheel ten onder te gaan. De shogun was beducht voor de opdringerigheid van de Europeanen, waarvan sommigen, met name de Portugezen, al langer in Japan aanwezig waren. In het bijzonder de pogingen van de Jezuïeten, gesteund door Spanjaarden en Portugezen, om bekeerlingen te maken onder de Japanners was hem een doorn in het oog: De tot het christendom bekeerde daimyo's en hun gebieden vormden belangrijke verzetshaarden. Men was vooral bevreesd voor het feit dat zij een andere (wereldse) 'leider' als hogere leider beschouwden: het hoofd van het Vaticaan, de paus. Hij gaf daarom aan alle buitenlanders het bevel hun eigen huizen in brand te steken. De Nederlanders deden dat -als enigen- zonder morren en wachtten hem vriendelijk op bij de rokende puinhoop van hun onderkomen met de vraag hoe ze nu de naderende winter door moesten komen. Daarom waren zij de enigen die mochten blijven. Ook een rol speelde dat de Nederlanders zonder morren meehielpen in de strijd van de shogun tegen de Japanse Christenen, zonder twijfel omdat het hier om katholieken ging. Wel golden er strikte beperkingen: De Nederlanders moesten op Dejima gaan wonen, en hun contacten met de Japanners werden tot het noodzakelijke beperkt.

De bemanning van het schip Breskens die in het noorden van Honshu aan land was gegaan, bracht in de zomer van 1643 enkele spannende maanden in gevangenschap door, totdat het diplomatieke geschil was opgelost.

Dejima en de baai van Nagasaki, circa 1820. Twee Nederlandse schepen en een aantal Chinese jonken zijn afgebeeld.

Nederlanders beoefenen de astronomie in Dejima (Japans schilderij, 18de-19de eeuw)

In het hele tijdperk tot 1853 was Dejima het enige punt van contact van het keizerrijk met de buitenwereld. Er mocht altijd maar een beperkt aantal (20) Nederlanders op het eiland verblijven en behalve een jaarlijks bezoek aan de shogun in Edo mochten zij niet van hun eilandje af. Bovendien woonden er op het eilandje zo'n 200 zogenoemde dwarskijkers, mensen die de gevaarlijke barbaren in de gaten moesten houden.

Hoewel de Nederlandse handelspost met zijn handelsmonopolie voor de Vereenigde Oostindische Compagnie bijzonder winstgevend was, heeft ook Japan veel aan Dejima te danken. De Nederlandse schepen brachten namelijk boeken en andere informatie die Japan in staat stelde meer over de buitenwereld, en in het bijzonder de in opkomst zijnde Europese wetenschap, te leren. De Japanners bedreven Rangaku, een soort 'Nederlandkunde' en de vertaalde boeken vonden gretig aftrek in Japan.

De aanwezigheid van de Nederlanders is ook een onderdeel van de plaatselijke folklore geworden. In straatfestivals in de stad Nagasaki worden afbeeldingen van de Nederlandse schepen, compleet met rood-wit-blauw, rond gedragen. In de buurt van Nagasaki is verder ook een amusementspark, Huis ten Bosch, met Nederland als onderwerp.

In de loop der tijd is het oorspronkelijke Dejima bijna geheel verdwenen; door inpoldering was het al lang geen eilandje meer en de gebouwen waren grotendeels afgebroken. Naar aanleiding van de herdenking van 400 jaar betrekkingen tussen Nederland en Japan in het het jaar 2000 is er echter een project van start gegaan om het eiland weer geheel in zijn oude staat te herstellen. Inmiddels zijn al van enkele gebouwen op ware schaal reconstructies geplaatst, die dienst doen als museum.

[bewerken] Opperhoofden

Zie Lijst van opperhoofden van Dejima.

[bewerken] Trivia

In Jonathan Swift's Gullivers Travels (1726) raakt de Engelsman Gulliver verzeild in 'Nangasac', zoals hij Nagasaki aanduidt. Omdat Gulliver Nederlands sprak, deed hij zich voor als Nederlander. Tot verbazing van de Japanners is hij de eerste die bezwaar maakt tegen de 'Nederlandertest' nl. het vertrappen van een crucifix; hij wordt hiervan als bijzondere gunst vrijgesteld en krijgt toestemming via Dejima met een Nederlands schip naar zijn land terug te keren. Bij de Nederlandse bemanning doet hij zich voor als een Gelderlander, maar hij valt bijna door de mand als ook hier de Nederlandertest van hem gevraagd wordt. Dankzij de instructies van de keizer komt hij er echter onderuit.

[bewerken] Bronnen

• Blomhoff, J.C. (2000). The Court Journey to the Shogun of Japan: From a Private Account by Jan Cock Blomhoff. Amsterdam
• Blussé, L. et al., eds. (1995-2001) The Deshima [sic] Dagregisters: Their Original Tables of Content. Leiden.
• Blussé, L. et al., eds. (2004). The Deshima Diaries Marginalia 1740-1800. Tokyo.
• Boxer. C.R. (1950, 2nd. rev. ed. 1st ed.: 1936). Jan Compagnie in Japan, 1600-1850: An Essay on the Cultural Aristic and Scientific Influence Exercised by the Hollanders in Japan from the Seventeenth to the Nineteenth Centuries. Den Haag.
• Caron, F. (1671). A True Description of the Mighty Kingdoms of Japan and Siam. London.
• Doeff, H. (1633). Herinneringen uit Japan. Amsterdam. [Doeff, H. "Recollections of Japan" (ISBN 1-55395-849-7)]
• Leguin, F. (2002). Isaac Titsingh (1745-1812): een passie voor Japan, leven en werk van de grondlegger van de Europese Japanologie. Leiden.
• Nederland's Patriciaat, Vol. 13 (1923). Den Haag.
• Screech, Timon. (2006). Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779-1822. London.
• Siebold, P.F.v. (1897). Nippon. Würzburg e Leipzig.
• Titsingh, I. (1820). Mémoires et Anecdotes sur la Dynastie régnante des Djogouns, Souverains du Japon. Paris.
• Titsingh, I. (1822). Illustrations of Japan; consisting of Private Memoirs and Anecdotes of the reigning dynasty of The Djogouns, or Sovereigns of Japan. London.

[bewerken] Zie ook

• Carl Peter Thunberg
• Philipp Franz von Siebold

[bewerken] Externe links

• (en) Site van Nagasaki over Dejima
• Blaeu Atlas kaart, Dejima: Zeer grote hi-res afbeelding
• Website over Deshima

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Category:Dejima op Wikimedia Commons.

Koloniën of Nederlandse Overzeese Rijksdelen van het (Verenigd) Koninkrijk der Nederlanden
Koloniën (tot in de 19e eeuw): Coromandel (tot 1825) · Deshima (tot 1853) · Goudkust (tot 1871) · Malakka (tot 1825) Koloniën of Overzeese Rijksdelen (tot in de 20e eeuw): Nederlands-Indië (incl. Nederlands Nieuw-Guinea) (tot 1949) · Nederlands Nieuw-Guinea (1949 · 1962) · Nederlandse Antillen (tot 1954) · Suriname (tot 1954)

32° 44' 36" N, 129° 52' 23" O