Depositogarantiestelsel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een depositogarantiestelsel biedt een bepaalde bescherming voor de tegoeden van de rekeninghouders als een bank failliet gaat. Alle lidstaten van de Europese Unie hebben op de een of andere manier een depositogarantiestelsel, om te voldoen aan Europese richtlijnen.[1]
Het Nederlandse depositogarantiestelsel is geregeld in de Wet op het financieel toezicht, welke op 1 januari 2007 van kracht werd, waarmee de Collectieve Garantieregeling (met een dekking van € 20.000) kwam te vervallen, en het Besluit van 12 oktober 2006, houdende regels met betrekking tot verscheidene bijzondere prudentiële maatregelen, het beleggerscompensatie- en het depositogarantiestelsel op grond van de Wet op het financieel toezicht (Besluit bijzondere prudentiële maatregelen, beleggerscompensatie en depositogarantie Wft).

Banken[bewerken]

De reden dat het stelsel van toepassing is op banken is dat deze kunnen worden geconfronteerd met een snelle opname van tegoeden (bankrun). Het doel van het stelsel is hierbij tweeledig:

  • het voorkomen dat een bankrun optreedt en
  • het beschermen van houders met een relatief klein deposito indien een bank failleert.

Het depositogarantiestelsel is niet van toepassing op verzekeraars, dus het beschermt geen "spaartegoeden" in de vorm van kapitaalverzekeringen, lijfrenten, pensioenen, en dergelijke, omdat een situatie als bovengenoemd bij een verzekeraar niet in dezelfde mate kan optreden, aangezien bij verzekeraars meestal sprake is van langlopende wederzijdse verplichtingen. Het is wel van toepassing op tegoeden in het kader van banksparen.

Financiering[bewerken]

Ex post[bewerken]

In beginsel betalen de andere banken gezamenlijk het stelsel. Wanneer DNB het depositogarantiestelsel in werking stelt, keert de DNB die vergoedingen uit aan de depositohouders. Vervolgens worden deze vergoedingen omgeslagen over de overige deelnemende banken. Hiermee wordt het depositogarantiestelsel ex post gefinancierd: eerst na de inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel wordt van de overige banken verlangd dat zij een bedrag betalen aan DNB[2].

Bij een faillissement van een van de grootste banken (een systeembank) zouden de bijdragen van de overige banken voor hen te zwaar te zijn. De overheid probeert mede daarom zo'n faillissement te voorkomen.

Ex ante[bewerken]

Op 30 maart 2012 heeft het Ministerie van Financiën een voorstel ingediend het garantiestelsel zodanig te hervormen dat het stelsel ex ante gefinancierd wordt[2], waarbij de bijdrages mede afhankelijk zijn van het risicoprofiel van de banken. De invoering is uitgesteld tot 1 juli 2013. Banken die dan een Nederlandse bankvergunning hebben betalen vanaf die datum bijdragen aan het depositogarantiefonds. Zij bouwen in beginsel in vijftien jaar tijd een fonds op met een omvang van 1% van de gedekte deposito’s[2]. Dit fonds wordt beheerd door een stichting met de naam Stichting depositogarantiefonds. Ultimo september 2009 werd ongeveer € 390 miljard aan deposito’s gedekt door het depositogarantiestelsel, dit impliceert een fonds van circa € 4 miljard[2]. Ex ante financiering heeft een aantal voordelen[2]:

  • De uiteindelijk faillerende bank betaalt mee aan het depositogarantiestelsel, iets dat onmogelijk is onder ex post financiering.
  • De geloofwaardigheid voor de depositohouders wordt bevorderd: zij weten dat er daadwerkelijk geld wordt gespaard, zodat er meer zekerheid bestaat dat zij een vergoeding ontvangen.
  • Het helpt in het spreiden van de kosten van het depositogarantiestelsel over de tijd; banken behoeven minder te betalen op het moment dat een bank daadwerkelijk failliet gaat.
  • Het is effectiever om risicogedifferentieerde premies te hanteren, omdat zij vooraf al een sturende werking hebben.

Met betrekking tot het laatste punt worden de banken op basis van vier indicatoren ingedeeld in een risicocategorie. Afhankelijk van de uitkomst betaalt een bank een risico-opslag van 0%, 25%, 50% of 100% van het basisbedrag[3]. Een bank wordt door DNB in een risicocategorie ingedeeld door een gewogen gemiddelde te berekenen van de volgende vier indicatoren: de risicogewogen activa gedeeld door de totale activa (gewicht: 50%), de totale activa gedeeld door het Tier 1-kapitaal (25%), totale liquiditeit gedeeld door de totale activa (12,5%) en de totale liquiditeit gedeeld door de niet-gedekte deposito’s (12,5%)[3]. Deze som is de risicoscore op basis waarvan DNB een bank in een risicocategorie indeelt. De individuele scores per bank zullen overigens niet bekend worden gemaakt.

De middelen in het depositogarantiefonds worden zeer veilig belegd, tegen een laag krediet-, rente-, en operationeel risico, zonder valutarisico en met hoge liquiditeit[3]. Hierbij valt te denken aan tegoeden bij De Nederlandsche Bank en waardepapieren, luidende in euro, uitgegeven door een lidstaat van het eurogebied, met een looptijd of resterende looptijd van ten hoogste twee jaar en die snel verkocht kunnen worden[3]. Aandelen behoren niet tot deze groep van waardepapieren.

Tijdens de behandeling werd nog geïnformeerd naar de mogelijkheid een maximale dekking van € 100.000 te halveren[3]. Deze dekking is binnen EU verband vastgelegd en lidstaten kunnen daar niet van afwijken. Uit onderzoek van 2007 blijkt dat bij een dekking van € 50.000 87% van de depositos in Nederland volledig is gedekt en dat stijgt naar 94% bij een dekking van € 100.000[3].

Beschermde personen en instellingen[bewerken]

Het depositogarantiestelsel beschermt naast particulieren ook verenigingen, stichtingen en ondernemingen die een verkorte balans mogen publiceren, dat wil zeggen: die voldoen aan minstens twee van de drie volgende criteria[4][5]:

  • het balanstotaal bedraagt minder dan € 4.400.000,
  • de netto-omzet bedraagt niet meer dan € 8.800.000 per jaar,
  • het gemiddeld aantal werknemers gedurende het boekjaar bedraagt minder dan 50.

Het stelsel beschermt ook Nederlanders en buitenlanders die bij een buitenlandse vestiging van een Nederlandse bank een tegoed hebben.[6]

Tegoeden[bewerken]

Het gaat om tegoeden op betaal- en spaarrekeningen, en die in de vorm van obligaties op naam.[7]

Achtergestelde deposito's vallen er in het algemeen niet onder; echter in het geval van DSB Bank heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven anders beslist: de achtergestelde deposito’s van DSB vallen er wel onder, omdat ze in enkele bijzondere gevallen buiten het geval van liquidatie van de bank vervroegd opeisbaar waren, en om die reden niet mochten worden beschouwd als behorend tot het garantievermogen van de bank. Dit wordt niet anders indien de bank bij het aanbieden van de deposito's de klanten erop gewezen heeft dat ze niet onder het depositogarantiestelsel zouden vallen, en ook niet door het feit dat De Nederlandsche Bank ze destijds gekwalificeerd heeft als lager aanvullend (“Lower Tier 2”) vermogen.[8][9]

Schulden (van de klant) worden zo veel mogelijk verrekend met deze tegoeden. Resteert een tegoed dan wordt de vergoeding daarop gebaseerd.

Rente[bewerken]

Afgaande op het geval Icesave gaat het ook om de rente opgebouwd tot het moment waarop de bank niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen, ook al was die nog niet bijgeschreven. Er wordt geen rente vergoed vanaf dat moment tot het moment van uitkering.

Dekking[bewerken]

Sinds het in werking treden van de Wet op het financieel toezicht (1 januari 2007) is de bescherming als volgt geregeld:

  • Tot oktober 2008:
    • De eerste € 20.000 was voor 100% gegarandeerd,
    • de volgende € 20.000 voor 90%;
    • effectief betekent dit bij een tegoed boven € 40.000 dat € 38.000 was gegarandeerd.
  • Met ingang van oktober 2008 (tijdelijk):
    • De eerste € 100.000 is voor 100% gegarandeerd.
    • Deze regeling was in beginsel tijdelijk[10] maar werd – in afwachting van een Europees garantiestelsel – verlengd tot 31 december 2010.[11]
  • De regeling is verlengd tot 1 juli 2013, daarna zal alleen de financiering anders zijn.

Deze bedragen gelden per (rechts)persoon, voor alle bankrekeningen tezamen die iemand bij alle betreffende banken heeft die onder dezelfde vergunning vallen. Sommige banken zijn een dochter van een andere bank. De dochterbank kan een eigen vergunning hebben (voorbeeld ASN, dochter van SNS Reaal), maar de dochter kan ook gebruik maken van de vergunning van de moederbank (voorbeeld MoneYou, dochter van de ABN AMRO). Als men zijn spaargeld verdeelt over meerdere bankrekeningen bij verschillende banken met verschillende bankvergunningen (bijvoorbeeld om per bankvergunning niet boven het gegarandeerde maximum uit te komen of om te voorkomen dat men, indien een bank omvalt, tijdelijk niet bij het hele spaartegoed kan) kan men bij fusie van deze banken hier toch boven komen. Dit knelt vooral als het geld niet vrij opneembaar is. De actuele lijst van banken met eigen vergunning is te raadplegen op de website van de Autoriteit Financiële Markten.

Procedure[bewerken]

Wanneer een in Nederland gevestigde bank failliet gaat, zal De Nederlandsche Bank via de grote dagbladen rekeninghouders oproepen een verzoek tot terugbetalen in te dienen. Dit moeten de rekeninghouders binnen vijf maanden na publicatie doen, anders zijn ze te laat. Binnen drie maanden na de aanmelding krijgen de rekeninghouders in principe hun geld terug bij banken die volledig onder het Nederlandse garantiestelsel vallen.[12]

Financiële instellingen[bewerken]

De regeling is van toepassing als een onderneming is opgenomen in het register "Kredietinstellingen en financiële instellingen" dat uit hoofde van de Wft door De Nederlandsche Bank wordt bijgehouden.[13]

Onder het Nederlandse depositogarantiestelsel vallen in Nederland gevestigde instellingen in dit register waarbij onder "Financiële dienst" één van de volgende formuleringen staat:

  • 'Uitoefenen van het bedrijf van bank met beleggingsdiensten (2:13 lid 1)'
  • 'Uitoefenen van het bedrijf van bank of elektronisch geldinstelling (2:12 lid 1)'
  • 'Kredietinstelling aangesloten bij centrale kredietinstelling (3:111)' - Dit betreft voornamelijk of uitsluitend lokale Rabobanken.

Indien in dit register is vermeld dat een (Nederlandse) bank een vergunning heeft op grond van artikel 2:11 van de Wft, dan is het depositogarantiestelsel in beginsel van toepassing op deze bank. Heeft een rekeninghouder een betaal- of spaarrekening bij een Nederlands bijkantoor van een bank die is gevestigd in een andere lidstaat van de Europese Economische Ruimte (EER) of bij een bank die is gevestigd in een land buiten de EER, dan is het Nederlandse garantiestelsel niet van toepassing maar het garantiestelsel van de lidstaat waar die bank is gevestigd. Binnen de Europese Economische Ruimte is het minimale garantiebedrag € 50.000. Lidstaten kunnen deze grens individueel verhogen tot € 100.000.[10]

Kritiek[bewerken]

De econoom Wim van den Goorbergh heeft erop gewezen dat het niet nodig is vele miljarden over te hevelen naar een extern fonds en dat dit ook ongewenst is in een tijd waarin verhoging van de solvabiliteit van banken geboden is. De verandering van risicocategorie door DNB zal niet verborgen blijven en daarmede de bank in problemen kunnen brengen. [14]. Ook de Rabobank heeft kritiek op het stelsel, aangezien hierdoor banken die een hoge spaarrente aanbieden de daarbij horende risico's afwentelen op andere banken en hun klanten. Ook bestaat het gevaar dat het faillissement van een grote bank de andere banken zoveel kost dat sommige daarvan ook failliet gaan. Een van de voorgestelde remedies is de oprichting van een fonds waaraan banken of hun klanten moeten bijdragen, en wel meer naarmate de kredietwaardigheid van de bank lager is.

De commissie-De Wit heeft begrip voor de verhoging van het garantiebedrag van het Nederlandse depositogarantiestelsel naar € 100.000 in "crisistijd". Echter, onder normale omstandigheden acht de commissie een dekking van € 100.000 een te hoog bedrag en raadt daarom aan om de dekking in Europees verband omlaag te brengen naar circa € 50.000.[15]

Faillissementen van banken[bewerken]

Sinds 1945:

Beschermingsfonds in België[bewerken]

In België is een soortgelijke regeling van toepassing. Deze regeling wordt uitgevoerd door het Beschermingsfonds voor deposito's en financiële instrumenten.[16]

Cyprus[bewerken]

Op Cyprus werd in maart 2013 een speciale eenmalige belasting (crisisheffing) overwogen op spaargeld (zie ook bankrun Cyprus en akkoord over steunpakket Cyprus), die min of meer afbreuk zou doen aan de geest van het depositogarantiestelsel[17]; de afbakening tussen het risico op verlies van (een deel van) het tegoed (gedekt door de garantie) en het niet-gedekte risico van een onverwachte belasting (zoals deze crisisheffing, die onverwachter is dan de tot nu toe stabiele Nederlandse vermogensrendementsheffing) is niet zo duidelijk. Het plan is door het Cypriotische parlement afgewezen. Het uiteindelijke akkoord respecteert de grens van € 100.000.[18]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Richtlijn 94/19/EG van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels
  2. a b c d e Ministerie van Financiën: Ontwerp-Besluit over het nieuwe depositogarantiestelsel, betreft een wijziging van het Besluit bijzondere prudentiële maatregelen, beleggerscompensatie en depositogarantie Wft, met toelichting, 30 maart 2012; https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/33227
  3. a b c d e f Ministerie van Financiën, Antwoorden ivm de oprichting Stichting Depositogarantiefonds, 31 mei 2012, geraadpleegd op 14 oktober 2012
  4. Bijlage B. behorende bij artikel 20, eerste lid Deposito's als bedoeld in artikel 20, eerste lid, waarvan de daaruit voortvloeiende vorderingen niet onder de werking van dit besluit vallen BBPMBDWFT - De Nederlandsche Bank, DNB 18 oktober 2008
  5. Welke gegevens moet u in de jaarrekening opnemen, KvK 19 januari 2012
  6. Zie bijvoorbeeld de Nederlandse garantie op spaartegoeden bij de Britse vestiging van de Nederlandse Akbank N.V.
  7. Een tegoed op naam van obligaties aan toonder is niet hetzelfde als het bezit van obligaties op naam.
  8. LJN: BQ9755, College van Beroep voor het bedrijfsleven, AWB 10/952
  9. Veelgestelde vragen aan DNB over achtergesteld deposito DSB Bank
  10. a b Bos: spaargarantie naar 100.000 euro, NU.nl, 7 oktober 2008
  11. Bos verlengt depositogarantiestelsel tot 2010, Het Financieele Dagblad, 10 maart 2009
  12. 8. Stel mijn bank gaat failliet. Wat is dan de procedure? Consumentenbond, oktober 2008
  13. Nederlands register van kredietinstellingen en financiële instellingen
  14. Kapitaal depositogarantiestelsel hoort binnen de balans
  15. Eindrapport Parlementaire Enquêtecommissie Financieel Stelstel
  16. Beschermingsfonds deposito's en financiële instrumenten (België)
  17. http://www.rtl.nl/components/actueel/rtlnieuws/2013/03_maart/17/economie/heffing-op-spaargeld-schept-gevaarlijk-precedent.xml
  18. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/136487.pdf