Dictator (modern)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
"Voormalig Secretaris-Generaal van de Russische Communistische Partij" Jozef Stalin dictator van de Sovjet-Unie in 1942
Führer Adolf Hitler voormalig dictator van Nazi-Duitsland (1933)
Generaal "Gaius" Julius Caesar voormalig dictator van Rome (± 50 v.Chr)
De "Geliefde Leider" Kim Jong-Il voormalig dictator van Noord-Korea tot zijn dood (2009)
"Generalísimo" Franco voormalig dictator van Spanje (1959)
"President" Robert Mugabe dictator van Zimbabwe (2001)
"Legerleider" Desi Bouterse voormalig dictator van Suriname bij een parade in 1985
"Broeder Leider" Moammar al-Qadhafi voormalig dictator van Libië bij een bijeenkomst van de AU (2009)

Een dictator is de leider in een dictatuur. Hij verenigt in een persoon, of in een kleine kliek om hem heen, alle macht, dus de wetgevende, besturende en uitvoerende macht van een land.

Inhoud

[bewerken] Definities

De term is afgeleid van de Romeinse dictator die in de tijd van de Romeinse Republiek in crisistijden, als kordaat optreden geboden was, door de Senaat voor een bepaalde tijd de absolute macht kreeg overhandigd. De Romeinse dictator trad weer af als de crisis voorbij was en de senaat hernam dan zijn positie weer als de wetgevende macht. Julius Caesar was niet van plan om zijn macht als dictator nog uit handen te geven en liet zich benoemen tot dictator "perpetuus" (eeuwige dictator), dwz dictator "voor het leven", en was in die zin een moderne dictator evenals zijn opvolgers de Romeinse keizers. Ook de "moderne" dictator zal doorgaans nooit vrijwillig zijn macht opgeven, maar probeert zo lang mogelijk in het zadel te blijven en zal zich met alle middelen verzetten tegen degenen die hem van zijn absolute macht willen ontdoen. Het is als zodanig een heerser die regeert zoals een absoluut monarch, echter zonder enige dynastieke basis. Om deze reden staat de moderne dictator meer in de traditie van de tirannen uit de Oudheid dan van de Romeinse dictator.

Volgens een 'enge definitie' is een dictator iemand die volledige en onbegrensde alleenheerschappij heeft. Volgens deze definitie zijn er maar weinig echte dictators geweest, voorbeelden daarvan zijn Adolf Hitler en Jozef Stalin. Omdat er maar weinig personen zijn geweest die in hun eentje alle macht hebben gehad, wordt met dictator over het algemeen een persoon bedoeld die aan het hoofd staat van een dictatuur, ook als hij niet de enige machthebber is. Een dictatuur waarin een persoon alles voor het zeggen heeft wordt autocratie genoemd. Andere vormen van dictatuur zijn de militaire dictatuur en de eenpartijstaat. Tegenwoordig worden ook absolute monarchen wel dictators genoemd.

Vaak heeft de term dictator de bijbetekenis van een onderdrukkend persoon die genadeloos afrekent met andersdenkenden, waardoor de term een sterk negatieve lading heeft. Bijna altijd verrijkt de moderne dictator zichzelf en zijn familie en de trouwe kliek om hem heen ongelimiteerd waarbij de rijkdommen van het land in de praktijk als persoonlijk eigendom van de dictator behandeld worden. Desalniettemin zijn er in de geschiedenis dictators geweest die wel als 'verlichte' dictators zijn beschouwd; welke dat zijn hangt sterk af van persoonlijke politieke voorkeuren.

[bewerken] Wel of geen dictator?

De scheidslijn tussen dictator en democraat is niet altijd eenvoudig te trekken, bijvoorbeeld wanneer iemand aan de macht is gekomen, of blijft, door (herhaalde) verkiezingsfraude zoals veel dictators doen om een schijn van legitimiteit op te houden. Ook is het mogelijk dat een dictator op democratische wijze aan de macht komt zoals Adolf Hitler, maar vervolgens de democratie verandert in een dictatuur. Soms is er ook sprake van een collectief dat gezamenlijk de macht heeft zoals de Argentijnse junta in de jaren 1970. Meestal moet een dictator in zekere zin toch rekening houden met machtsstructuren zoals het leger of religieuze organisaties.

Daarnaast worden 'dictators' door hun volgelingen of ondersteuners in het buitenland niet als zodanig betiteld. Stalin, die officieel partijleider van de Communistische Partij was, is pas zo'n dertig jaar na zijn dood door Rusland "erkend" als dictator en ook de Chinese communist 'voorzitter' Mao Zedong werd in China lang gezien als voorbeeld van een goede leider en niet als dictator. Vaak noemen dictators zich eufemistisch 'president voor het leven' zoals de Oegandese dictator Idi Amin.

Ook worden politiek ongewenste leiders graag als dictator afgeschilderd, terwijl ze toch democratisch gekozen kunnen zijn. Slobodan Milosevic werd tijdens de NAVO-acties in 1999 in de westerse media consequent als dictator neergezet, terwijl hij via gewone verkiezingen was verkozen, en ook de steun van het volk (nog) had. Opmerkelijk is dat daarentegen een dictator als Robert Mugabe van Zimbabwe in de westerse pers nog steeds als 'president Robert Mugabe' wordt betiteld.

[bewerken] Psychologisch portret van dictators

In het verleden zijn door de geallieerden in de Tweede Wereldoorlog al psychologische portretten van Hitler gemaakt om zijn beweegredenen te achterhalen en denktrant te kunnen voorspellen.[1] Onderzoek aan dictators zoals de beruchte Hitler en Stalin, maar ook van veel andere autoritaire figuren zoals bendeleiders en gewetenloze zakenlieden, heeft uitgewezen dat ze allemaal intelligent zijn (om de macht in een staat te grijpen is natuurlijk ook een zekere intelligentie nodig), maar ook meedogenloos en zich anderszins ook weinig gelegen laten liggen aan andere mensen, en bovenal een narcistische en dikwijls ook paranoïde persoonlijkheid hebben. Het narcisme, en daaruit vaak voortkomende grootheidswaanzin waarbij kritiek op de dictator verboden is, bevordert dan een aangemoedigde en meestal afgedwongen persoonlijkheidscultus waarin de dictator bewierookt wordt door zijn onderdanen. De paranoïde aanleg bevordert de sterke achterdocht van dictators, dikwijls zich uitstrekkend tot vroegere medestanders of zelfs familieleden, en een rigide controlesysteem (geheime diensten, informantennetwerken) die genadeloos (vermeende) tegenstanders opspoort en uitschakelt. Dikwijls, maar niet altijd, hebben ze in hun jeugd te maken met een gewelddadige en/of autoritaire gezinssituatie met een onderdrukkende vader. Deze situatie wordt door de dictator bij zijn dictatorschap geïmiteerd maar nu met hemzelf als degene die de lakens uitdeelt. De vraag of iedereen, onder de juiste omstandigheden, in principe zich tot gewetenloze dictator kan ontwikkelen lijkt bevestigd te worden door het beruchte Stanford Prison Experiment uit 1971. Hierbij werd een willekeurige groep studenten van de Stanford University verdeeld in 'bewakers' en 'gevangenen'. De bewakers kregen de volledige zeggenschap over de gevangenen. Al na een paar dagen waren de bewakers ontaard in brute sadisten die hun (intussen tot apathie vervallen) gevangenen sloegen en pijnigden als ze niet precies deden wat ze bevolen werd en na een week werd het experiment dan ook gestopt.[2]

[bewerken] Lijst van dictators

Warning icon.svg De neutraliteit van dit gedeelte wordt betwist.
Zie de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie.

Hieronder een lijst van bekende vroegere en hedendaagse dictators. Over sommige namen zijn echter niet alle historici het eens of deze als 'typische' dictator zijn te bestempelen.

[bewerken] Vroegere dictators

Een overzicht van vroegere dictators gerangschikt op einde van hun dictatuur:

Naam Land Periode Oorzaak einde dictatuur
Napoleon Bonaparte Frankrijk 1804-1815 Verslagen door Groot-Brittannië
Sidónio Pais Portugal 1917-1918 Doodgeschoten door een oorlogsveteraan
Engelbert Dollfuss Oostenrijk 1932-1934 Omgekomen bij mislukte staatsgreep
Ioannis Metaxas Griekenland 1936-1941 Overleden
Maximiliano Hernández Martínez El Salvador 1931-1944 Afgezet
Ion Antonescu Roemenië 1940-1944 Afgezet door de koning
Philippe Pétain Vichy-Frankrijk 1940-1944 Afgetreden
Hideki Tojo Japan 1941-1944 Afgetreden
Adolf Hitler Nazi-Duitsland 1933-1945 Zelfmoord na nederlaag in Tweede Wereldoorlog
Benito Mussolini Italië 1922-1945 Gedood door partizanen
Ante Pavelić Kroatië 1941-1945 Gevlucht
Jozef Stalin Sovjet-Unie 1924-1953 Overleden
Marcos Pérez Jiménez Venezuela 1950-1958 Afgezet
Fulgencio Batista Cuba 1952-1959 Afgezet
Rafael Trujillo Dominicaanse Republiek 1930-1961 Doodgeschoten
Ngo Dinh Diem Zuid-Vietnam 1955-1963 Gedood bij staatsgreep door het leger
Gheorghe Gheorghiu-Dej Roemenië 1945-1965 Overleden
António de Oliveira Salazar Portugal 1932-1968 Vervangen om gezondheidsredenen
François Duvalier (Papa Doc) Haïti 1957-1971 Afgezet
Georgios Papadopoulos Griekenland 1967-1973 Afgetreden
Francisco Franco Spanje 1939-1975 Overleden
Mao Zedong Volksrepubliek China 1949-1976 Overleden
Hugo Banzer Bolivia 1971-1978 Afgezet
Pol Pot Cambodja 1975-1978 Afgezet
Idi Amin Oeganda 1971-1979 Afgezet
Jean-Bédel Bokassa Centraal-Afrikaanse Republiek 1966-1979 Afgezet
Jorge Videla Argentinië 1976-1981 Afgezet
Efraín Ríos Montt Guatemala 1982-1983 Afgezet
Enver Hoxha Albanië 1941-1985 Overleden
Julius Nyerere Tanzania 1962-1985 Afgetreden
Jean-Claude Duvalier (Baby Doc) Haïti 1971-1986 Afgezet
Ferdinand Marcos Filipijnen 1965-1986 Afgezet
János Kádár Hongarije 1956-1988 Vervangen om gezondheidsredenen
Alfredo Stroessner Paraguay 1954-1989 Afgezet
Nicolae Ceaușescu Roemenië 1967-1989 Afgezet en vermoord
Manuel Noriega Panama 1983-1989 Afgezet
Samuel Doe Liberia 1980-1990 Vermoord door rebellen
Desi Bouterse Suriname 1980-1990 Afgezet
Augusto Pinochet Chili 1973-1990 Verslagen in democratische verkiezingen
Siad Barre Somalië 1969-1991 Gevlucht
Mengistu Haile Mariam Ethiopië 1977-1991 Gevlucht
Hastings Kamuzu Banda Malawi 1966-1994 Verslagen in democratische verkiezingen
Kim Il-sung Noord-Korea 1972-1994 Overleden
Mobutu Sese Seko Zaïre 1965-1997 Overleden
Soeharto Indonesië 1967-1998 Afgetreden
Sani Abacha Nigeria 1993-1998 Overleden
Hafiz al-Assad Syrië 1971-2000 Overleden
Laurent-Désiré Kabila Democratische Republiek Congo 1997-2001 Gedood bij mislukte staatsgreep
Saddam Hoessein Irak 1979-2003 Afgezet
Étienne Eyadéma Togo 1967-2005 Overleden
Saparmurat Niazov Turkmenistan 1990-2006 Overleden
Fidel Castro Cuba 1959-2008 Afgetreden
Omar Bongo Gabon 1967-2009 Overleden
Zine El Abidine Ben Ali Tunesië 1987-2011 Afgezet bij revolutie
Hosni Moebarak Egypte 1981-2011 Afgetreden bij revolutie
Than Shwe Myanmar 1992-2011 Afgetreden wegens hervormingen
Moammar al-Qadhafi Libië 1969-2011 Gedood bij revolutie
Ali Abdullah Saleh Jemen 1990-2011 Afgetreden bij revolutie
Kim Jong-il Noord-Korea 1994-2011 Overleden

[bewerken] Andere


[bewerken] Hedendaagse dictators


[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. ↑ Walter C. Langer, Een psychologisch portret van Adolf Hitler. Het geheime rapport uit de oorlogstijd. Utrecht/Antwerpen 1974, 1e druk, ISBN 9789022972250
  2. ↑ Could You Become a Dictator?
Wikimedia Commons
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dictator_(modern)&oldid=29674575"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten

Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen