Die Fledermaus

Die Fledermaus (De vleermuis) is een komische operette van Johann Strauss jr. uit 1874 op een Duits libretto van Carl Haffner en Richard Genée. Het is een van de beroemdste en meest uitgevoerde operettes ooit geschreven.

Ontstaan

Het oorspronkelijke toneelstuk van Meilhac en Halévy lag ten grondslag aan de operette. De componist Jacques Offenbach kende dit toneelstuk en had reeds plannen om er een operette van te maken, maar dat kwam er niet van.

Johann Strauss werd intussen bekend in heel Europa door zijn dansmuziek (met name zijn walsen) en door zijn muzikale en bekende vader Johann Strauss sr. die toen reeds furore had gemaakt. Offenbach kende junior en stimuleerde hem tot het schrijven van een operette, een genre dat snel aan populariteit won, onder andere in Wenen.

Strauss schreef in 1871 de operette Indigo, en in 1873 Der Carnaval in Rom. De première van Die Fledermaus was in 1874 in Wenen. Het was de derde van een serie van 16 operettes. Aanvankelijk leek het een mislukking te worden, en kreeg het werk slechte kritiek in de pers.

Toen het stuk ook in Berlijn en Parijs was gespeeld, veroverde het ook de overige Europese theaters en werd uiteindelijk ook weer in Wenen zelf gespeeld, en kreeg het de status van typisch Weense operette.

Kenmerken van deze operette zijn:

• de dansmuziek (de wals en soms ook galop),
• de overeenkomsten met het Weense Singspiel en de daaraan verwante ‘Posse mit Gesang’,
• de overeenkomst met Offenbachs Opéras Bouffes: parodistische en cabarateske werken.

Het verhaal is gebaseerd op een komische huwelijksklucht, met elementen als jaloezie, humor, genot, en feestelijke en grappige scènes.

Rolverdeling

• Eisenstein (tenor of bariton)
• Rosalinde (sopraan)
• Adele (sopraan)
• Ida (sopraan)
• Alfred (tenor)
• Dr Falke (bariton)
• Blind (tenor)
• Frank (bariton)
• Prins Orlofsky (mezzo-sopraan)
• Frosch (acteur)

De drie actes

• Acte 1, Eisensteins huis
• Acte 2, Een danszaal in Villa Orlovsky
• Acte 3, Het kantoor van gevangenisdirecteur Frank

Bekende opnamen

Er zijn ongeveer 20 opnamen van Die Fledermaus beschikbaar. Enige van de beter bekende zijn:

Jaar	Eisenstein	Rosalinde	Adele	Alfred	Orlofsky	Dirigent, Operagezelschap en orkest	Label
1949	Julius Patzak	Anny Schlemm	Rita Streich	Helmut Krebs	Anneliese Müller	Ferenc Fricsay	Audio-cd
1950	Julius Patzak	Hilde Gueden	Wilma Lipp	Anton Dermota	Sieglinde Wagner	Clemens Krauss	Audio-cd
1955	Nicolai Gedda	Elisabeth Schwarzkopf	Rita Streich	Helmut Krebs	Rudolf Christ	Herbert von Karajan	Audio-cd
1960	Waldemar Kmentt	Hilde Gueden	Erika Köth	Giuseppe Zampieri	Regina Resnik	Herbert von Karajan	Audio-cd
1971	Eberhard Wächter	Gundula Janowitz	Renate Holm	Waldemar Kmentt	Wolfgang Windgassen	Karl Böhm	Audio-cd
1971	Nicolai Gedda	Anneliese Rothenberger	Renate Holm	Adolf Dallapozza	Brigitte Fassbaender	Willi Boskovsky	Audio-cd
1974	Rudolf Schock	Wilma Lipp	Renate Holm	Cesare Curzi	Elisabeth Steiner	Robert Stolz	Audio-cd
1974	Hermann Prey	Julia Varady	Lucia Popp	René Kollo	Ivan Rebroff	Carlos Kleiber	Audio-cd
1986	Peter Seiffert	Lucia Popp	Eva Lind	Plácido Domingo	Agnes Baltsa	Plácido Domingo	Audio-cd
1987	Werner Hollweg	Edita Gruberová	Barbara Bonney	Josef Protschka	Marjana Lipovsek	Nikolaus Harnoncourt	Audio-cd
1990	Wolfgang Brendel	Kiri Te Kanawa	Edita Gruberová	Richard Leech	Brigitte Fassbaender	André Previn	Audio-cd

Filmbewerkingen

Die Fledermaus is talloze malen voor film en televisie bewerkt:

Jaar	Land	Opmerking	Regie	Eisenstein	Rosalinde	Adele	Orlofsky	Frosch
1923	Duitsland	Stomme film	Max Mack	Harry Liedtke	Eva May	Lya De Putti	-?-	-?-
1931	Frankrijk/Duitsland		Carl Lamac	-?-	-?-	-?-	-?-	-?-
1933	Engeland	Waltz Time - nieuwe titel	Wilhelm Thiele	Fritz Schulz	Evelyn Laye	Gina Malo	George Baker	Jay Laurier
1937	Duitsland		Paul Verhoeven	-?-	-?-	-?-	-?-	-?-
1945	Duitsland	Released 1946	Géza von Bolváry	Johannes Heesters	Marte Harell	Dorit Kreysler	Siegfried Breuer	Josef Egger
1955	Engeland	Oh... Rosalinda!! - nieuwe titel	Michael Powell en Emeric Pressburger	Michael Redgrave	Ludmilla Tchérina	Anneliese Rothenberger	Anthony Quayle	Oskar Sima
1955	DDR	Rauschende Melodien - nieuwe titel	E. W. Fiedler	Erich Arnold	Jarmila Ksirová	Sonja Schöner	Gerd Frickhöffer	Josef Egger
1959	Duitsland	Televisieaanpassing	Kurt Wilhelm	Friedrich Schoenfelder	-?-	-?-	-?-	-?-
1962	Oostenrijk		Géza von Cziffra	Peter Alexander	Marianne Koch	Marika Rökk	Boy Gobert	Hans Moser
1968	Denemarken	Flagermusen - nieuwe titel	John Price	Poul Reichhardt	Birgitte Bruun	Ellen Winther	Susse Wold	Buster Larsen
1972	Duitsland		Otto Schenk	Eberhard Wächter	Gundula Janowitz	Renate Holm	Wolfgang Windgassen	Otto Schenk
1979	USSR	Летучая Мышь - nieuwe titel	Yan Frid	Yuri Solomin	Lyudmila Maksakova	Larisa Udovichenko	Yuri Vasilyev	-?-
1984	Engeland	televisieaanpassing	Humphrey Burton	Hermann Prey	Kiri Te Kanawa	Hildegard Heichele	Doris Soffel	Josef Meinrad
1986	Duitsland		Otto Schenk	Eberhard Wächter	Pamela Coburn	Janet Perry	Brigitte Fassbaender	Franz Muxeneder
1990	Engeland		Humphrey Burton	Louis Otey	Nancy Gustafson	Judith Howarth	Jochen Kowalski	John Sessions
1997	Oostenrijk		Lindy Hume	Anthony Warlow	Gillian Sullivan	Amelia Farrugia	Suzanne Johnston	Geoff Kelso
2001	Frankrijk	La chauve-souris	Don Kent	Christoph Homberger	Mireille Delunsch	Malin Hartelius	David Moss	Elisabeth Trissenaar

Externe links

• Libretto van Die Fledermaus in de originele Duitse versie met een letterlijke Engelse vertaling
• Lijst met aanstaande uitvoeringen door belangrijke gezelschappen
• The Guide to Operetta - Die Fledermaus

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Die Fledermaus van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.