Dierenrechten

Actrice Elizabeth Berkley op een affiche van People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) ter promotie van vegetarisme

Dierenrechtendemonstratie in Madrid

Dierenrechten verwijst naar het toekennen van subjectieve rechten aan dieren. Dierenrechten zijn dan ook te zien als een vorm van "grondrechten voor dieren".

In het huidige recht worden dieren in beginsel gezien als objecten waarop eventueel eigendom uitgeoefend kan worden. De huidige wetgeving is er dan ook vooral op gericht om deze eigendomsrechten te beschermen, of om onnodige wreedheden tegen dieren te bestrijden. Daarnaast bestaat er wetgeving gericht op dieren om de voedselvoorziening veilig te stellen en uitbraak van ziekten te voorkomen.

In Duitsland bevat de grondwet al een grondrecht voor dieren sinds 2002. In Nederland is een desbetreffend wetsvoorstel van GroenLinks aanhangig. Het beoogt artikel 21 van de Grondwet zodanig te wijzigen, dat dit ook de bescherming van dieren tot een taak van de overheid maakt (zoals dat nu al het geval is met de bescherming van het leefmilieu).

Filosofische achtergrond

Daar waar het streven naar grondrechten voor ook dieren volgens sommigen de concrete uitwerking is van de notie dat de mens verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van dieren, is dit volgens anderen iets dat veel verder gaat dan het streven naar dierenwelzijn (in de vorm van strafrechtelijke bepalingen en particuliere dierenbeschermingsactiviteiten).

De notie dat dieren in se rechten hebben wordt niet door iedereen aanvaard.

Mensen kunnen in verschillende mate opkomen voor het welzijn van dieren. Zo zetten sommigen zich in ter voorkoming van onnodig leed van dieren (bijvoorbeeld in de bio-industrie) terwijl anderen veel verder gaan en bijvoorbeeld alle vormen van vertoningen of wedstrijden met dieren willen verbieden (bijv. circus).

Classificatie

Dat dieren bepaalde rechten hebben, wil niet noodzakelijkerwijs zeggen dat mens en dier in alle aspecten gelijkwaardig zouden zijn. Ook wordt meestal een onderscheid gemaakt tussen de rechten van zelfbewuste dieren en die van andere levensvormen. Onder diegenen die de mening zijn toegedaan dat dieren per se rechten hebben, vindt een deel ervan dat alleen de meer zelfbewuste dieren recht van zelfbeschikking op hun lichaam hebben. Dit heeft als gevolg dat deze dieren niet voor voedseldoeleinden gebruikt behoren te worden. Een minderheid van de dierenrechtenaanhangers zou dit recht aan alle dieren willen toekennen en wil het menselijk gebruik van dieren voor onder meer voedsel, kleding, dierproeven en vermaak verminderen of helemaal afschaffen.

Dierenwelzijn

Het concept dierenwelzijn gaat vooraf aan het eventuele toekennen van bepaalde rechten aan dieren. Door een inschatting te maken van de kwaliteit van het dierenwelzijn kan bepaald worden of en in welke mate aan een bepaalde diersoort bepaalde rechten toegekend zouden moeten worden.

Bekende voorvechters van dierenrechten

Personen

• Jeremy Bentham, Engels filosoof die via zijn utilitarisme voor dierenrechten claimde.
• Brigitte Bardot, Frans actrice en model.
• Paul Cliteur, Nederlands filosoof en rechtsgeleerde op het gebied van dierenrechten.
• Femke Halsema en Ineke van Gent, Tweede Kamerleden voor GroenLinks en indieners van het voorstel om dierenrechten in de Grondwet op te nemen.
• Moby, Amerikaans muzikant die veel politieke statements maakt, onder meer over veganisme.
• Arthur Schopenhauer, Duits filosoof die schreef over morele rechten voor dieren en zich tegen vivisectie keerde.
• Dion Graus, Tweede Kamerlid voor Partij voor de Vrijheid. Dierenambasadeur en grondlegger van de Dierenpolitie, die overigens een motie voor het verbod op de bio-industrie niet steunde.
• Marianne Thieme, Nederlands politica, auteur en fractievoorzitter van de Partij voor de dieren.
• Michel Vandenbosch, Belgisch directeur van GAIA.
• Tom Regan, Amerikaanse filosoof en professor emeritus van filosofie. Hij schreef onder andere The Case for Animal Rights samen met Peter Singer.
• Peter Singer, Australische filosoof en professor in bio-ethiek. Hij schreef onder andere Animal Liberation.
• Ine Veen, Nederlands actrice, ballerina en auteur.

Juridische en wetenschapsgerichte dierenrechtenorganisaties

• People for the Ethical Treatment of Animals (PETA)
• Review of Animal Rights (ROAR)
• Stichting Animal Freedom

Activistische dierenrechtenorganisaties

• Anti Dierproeven Coalitie
• Animal Liberation Front
• Bite Back
• Bont voor Dieren
• Dierenrecht vzw
• GAIA
• Respect voor Dieren (RvD)

Dierenwelzijnsorganisaties

• Stichting Proefdiervrij
• CAS International (het voormalige Comité Anti-Stierenvechten)]
• Dierenbescherming
• Koningin Sophia-Vereeniging tot Bescherming van Dieren
• Stichting Wakker Dier
• Stichting Varkens in Nood
• World Society for the Protection of Animals (WSPA)

Politieke partijen

• Partij voor de Dieren (Nederland)
• Die Tierschutzpartei (Duitsland)

Kritisch ten opzichte van dierenrechten

BROK en NUTTIG zijn twee Belgische organisaties die campagne voeren tegen de naar hun idee te ver doorgeslagen actiepunten en methoden van dierenrechtenactivisten.

Literatuur (o.a.)

• Niko Koffeman "Dierenactivist is geen terrorist - Nederland gaat grof om met dieren en er zijn steeds meer mensen die zich daartegen verzetten", in dagblad Trouw, katern deVerdieping, vrijdag 27 maart 2009, pag.28.
• (en) Martha Nussbaum Beyond "compassion and humanity", uitg. The Belknap Press of Harvard University Press (2006).Nederlandse vertaling: Een waardig bestaan: over dierenrechten, uitg. Ambo, Amsterdam (2007) ISBN 978-90-263-2068-2
• J.P. Loof & P.B. Cliteur (red.) Mensenrechten, dierenrechten, ecosysteemrechten : opstellen over het toekennen van fundamentele rechten aan mannen, vrouwen, kinderen, dieren en de rest van de natuur, naar aanleiding van de studiedag "Dragers van fundamentele rechten: ontwikkelingen en perspectieven", 9 oktober 1996 te Leiden, uitg. Stichting NJCM-Boekerij, Leiden (1997) ISBN 90-6750-033-X
• Marianne Thieme De eeuw van het dier uitg. Houtekiet, Antwerpen (2004, 3e herz. editie 2007) ISBN 90-5240-960-9 en ISBN 978-90-5240-960-3
• Bald de Vries & Ton Hol Idealia en realia rond de omgang met productiedieren: welzijn en productdoel als beoordelingskaders voor de dierhouderij, beschouwd binnen het perspectief van recht, politiek en moraal, uitg. Boom Juridische uitgevers, Den Haag (2006) ISBN 978-90-5454-798-3
• (en) Donald M. Broom e.a. Animal welfare, uitg. Council of Europe Publishing, Straatsburg (2006) ISBN 92-871-6016-3 ISBN 978-92-871-6016-4
• (en) Cass R. Sunstein & Martha C. Nussbaum (red.) Animal rights - current debates and new directions Oxford University Press, Oxford (2004) ISBN 0-19-515217-4, ISBN 0-19-530510-8 en ISBN 978-0-19-530510-4
• (en) Peter Singer Unsanctifying human life: essays on ethics, uitg. Blackwell, Oxford (2002) ISBN 0-631-22506-4 en ISBN 0-631-22507-2
• P.B.Cliteur Darwin, dier en recht, uitg. Boom, Amsterdam (2001) ISBN 90-5352-728-1
• (de) (fr) Friedrich Niewöhner & Jean-Loup Seban (red.) Die Seele der Tiere, uitg. Harrassowitz, Wiesbaden (2001) ISBN 3-447-04475-6
• (fr) Georges Chapouthier & Jean-Claude Nouët (red.) The universal declaration of animal rights: comments and intentions, uitg. Ligue Française des Droits de l'Animal (LFDA), Parijs (1998) ISBN 2-9512167-0-x
• Peter Singer Ethics into action: Henry Spira and the animal rights movement, uitg. Rowman & Littlefield, Lanham MD (1998) ISBN 0-8476-9073-3
• Richard Sorabji Animal minds & human morals: the origins of the Western debate, uitg. Duckworth, Londen (1993) ISBN 0-7156-2470-9 en ISBN 0-7156-2728-7
• Michael P.T. Leahy Against liberation: putting animals in perspective, uitg. Routledge, Londen (1991) ISBN 0-415-03584-8

Zie ook

• Dierenmishandeling
• Dierenbescherming
• Vegetarisme
• Veganisme
• Neohumanisme

Mediabestanden

Zie de categorie Dierenrechten van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.