Dinxperlo

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dinxperlo
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Dinxperlo Wapen van Dinxperlo
(Details) (Details)
Dinxperlo
Dinxperlo
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Aalten Aalten
Coördinaten 51° 52′ NB, 6° 29′ OL
Algemeen
Inwoners (1 januari 2014) 7.201
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Dinxperlo (Nedersaksisch: Dinsper) is een plaats in de gemeente Aalten in de Achterhoek, in de Nederlandse provincie Gelderland. Dinxperlo heeft 7.201 inwoners (per 1 januari 2014).[1]

Ligging en grens[bewerken]

Dinxperlo ligt pal op de grens met Duitsland. Het vormt met het Duitse plaatsje Suderwick een aaneengesloten bebouwing (tweelingdorp) waar de grens dwars door heen loopt. Deze grens volgt grotendeels de Heelweg, die tot aan het trottoir aan de overkant Nederlands grondgebied is en waarvan de huizen even genummerd zijn, en die aan de Duitse kant Hellweg genoemd wordt, met oneven nummers. Het is daarmee de enige plek waar Duitse burgers aan een Nederlandse straat wonen en ingeschreven staan. Desondanks is het verschil in ruimtelijke inrichting (bijvoorbeeld de huizenstijl en het type lantaarnpalen) al direct onmiskenbaar. Tot aan de verdragen van Schengen waren er twee grensposten maar al lang daarvóór, met uitzondering van de Tweede Wereldoorlog, was de grens hier tamelijk poreus. Begin 20e eeuw werd de geringe breedte van het Duitse deel van de weg als een probleem ervaren omdat voetgangers die zich daarop begaven met goederen bij zich, mogelijk per ongeluk op Nederlands grondgebied terecht zouden komen.[2]

Naast het Nederlands en het Duits spreekt of sprak men aan beide zijden van 'de streep' een gemeenschappelijk dialect dat een variant is van het Nedersaksisch. Suderwick ontstond in de dertiende eeuw als een uitbreiding van Dinxperlo (de zuidelijke wijk) en haar inwoneraantal was altijd ongeveer 20% van het totaal.

Verder naar het westen wordt de grens gevormd door de rivier de Aa-strang. In de eerste helft van de twintigste eeuw was Dinxperlo aangesloten op het landelijke spoorwegnet door de spoorlijn Varsseveld - Dinxperlo.

Geschiedenis[bewerken]

Reliëf wapen Dinxperlo aan voormalig gemeentehuis

De naam Dinxperlo is waarschijnlijk afgeleid van dingspel en loo. Vroeger zou op deze plek een gerechtsplaats dingspel in het bos (loo) zijn geweest. Het wapen van de voormalige gemeente Dinxperlo bevatte een afbeelding van vrouwe Justitia.

Tussen de jaren 500 en 800 vestigden boeren zich op de hoger gelegen zandruggen in Dinxperlo, Suderwick en de Hoge Heurnseweg tot voorbij Ormel. In die tijd was de streek rondom het huidige Dinxperlo een waterrijk bosrijk gebied, afgewisseld door ontoegankelijke moerassen. Dwars door dat gebied lag sinds oude tijden de Heelweg, een handelsweg, die over die hoger gelegen zandruggen de enige mogelijkheid bood om zich te verplaatsen. Deze weg liep van Bocholt via de Regniet naar het westen. Rondom de Keppelhof, een hof omringt met een gracht. Rondom de keppelhof, een leengoed van het Bisdom Münster, in bezit van de heren van Anholt ontstond een nederzetting. Daaromheen lagen diverse katersteden, daarbuiten markegronden van hoge ouderdom die onder de heerlijkheid Bredevoort vielen.

De Heelweg vormde tevens de parochiegrens tussen de parochies van Aalten en Bocholt. Tussen 1260 en 1281 werd in Dinxperlo een kerk gebouwd. Dinxperlo was na het einde van Graafschap Lohn tweeherig geworden. In 1443 verbood de heer van Anholt burgers nog langer diensten te verlenen voor de heer van Bredevoort. Burgers die daaraan gehoor gaven werden op hun beurt echter gevangen gezet op het kasteel Bredevoort. In 1492 erfde Everwijn II van Bentheim-Steinfurt de heerlijkheid Bredevoort toen Hendrik IV van Gemen overleed. Everwijn liet twintig boerderijen aanwijzen die onder Anholt zouden gaan vallen, de overige onder Bredevoort. Echter tijdens het bestuur van Maarten van Rossum en Jacob ten Starte werden de Anholtse boeren niet ontzien van herendiensten, zij moesten daardoor diensten voor beide heren moesten verrichten. In 1562 kwam een einde aan deze tweeherigheid toen Diederik van Bronckhorst-Batenburg, heer van Anholt pandheer van Bredevoort werd.

De keppelhof werd verwoest tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Tijdens deze oorlog werd het dorp met enige regelmaat geplunderd ondanks de betalingen om dat te voorkomen. Tevens werden inwoners gegijzeld voor losgelden. In de jaren '80 van de 16e eeuw werden door de staatsen grote sommen geld, veestapels en bezittingen geroofd, door de ontstane armoede moest veel grond worden ontgint, na 1700 ontstond sterke bevolkingsgroei en werd de Westerheurne in cultuur gebracht. [3]

Uit het kerkarchief van Dinxperlo blijkt dat in de 18e eeuw enige scheepvaart op de Aa-strang heeft plaatsgevonden. Vanuit het Münsterse werden goederen naar Doesburg verscheept. In 1860 blijken in Dinxperlo 164 huizen en een school te staan, bewoond door 801 personen. In Suderwick stond een windmolen. De bewoners waren merendeels boer, welke 's winters een nevenambacht beoefenden als wever of klompenmaker. Hennepteelt is een voorname bron van inkomsten geweest. [4]

Tot de gemeentelijke hervormingen van 1811 viel Dinxperlo bestuurlijk onder de heerlijkheid Bredevoort. Vroeger lag ten westen van Dinxperlo ook een buurtschap Beggelder, dat thans gedeeltelijk onderdeel is van de kern Dinxperlo, deels buitengebied. Tot 1 januari 2005 was Dinxperlo evenals Aalten een zelfstandige gemeente, daarna werden beide gemeentes samengevoegd tot één nieuwe gemeente met de naam Aalten. Dit was tot ongenoegen van de gemeente Dinxperlo, dat liever versterking van de eigen samenwerking met Suderwick had gehad.[5] Het andere dorp dat deel uitmaakte van de gemeente Dinxperlo, is De Heurne.

Oorlogsgeschiedenis[bewerken]

In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog was Dinxperlo een toevluchtsoord voor joden uit Duitsland, niet in de laatste plaats door toedoen van burgemeester Hendrik Jan Verbeek. Toen de oorlog was uitgebroken bleek Dinxperlo de belangrijkste doorvoerroute voor de geallieerden richting het noorden.[6] Dagenlang reden er non-stop tanks over de twee bruggen over de Aa-strang. Het dorp zelf lag zwaar onder vuur in 1945 en werd beschoten met ruim 39 duizend granaten. Veel oude gebouwen zijn in die tijd dan ook verwoest. Dinxperlo en Suderwick waren in de oorlogsjaren met een hek van prikkeldraad doorsneden, om smokkel te voorkomen. Tussen 1949 en 1963 stond Suderwick onder de naam Zuiderwijk onder bestuurlijk toezicht van gemeente Dinxperlo, in het kader van de Nederlandse annexatie van Duits grondgebied na de Tweede Wereldoorlog.

Gezamenlijke toekomst[bewerken]

Heden ten dage heeft Dinxperlo het eerste gedeeld Nederlands-Duits politiebureau. Ook gaan Suderwickse kleuters er naar de Nederlandse basisschool. Verder kennen Dinxperlo en Suderwick een grensoverschrijdende woonzorgzone aan de Heelweg/Hellweg. Deze zone bestaat onder meer uit een verpleeghuis in Nederland en een woonvorm in Duitsland die met elkaar zijn verbonden door een ontmoetingsplek die de straat overbrugt. De woonzorgzone werd op 16 januari 2009 geopend door prinses Margriet en Andreas Krautscheid, minister voor Europese Zaken van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen.

Bedrijvigheid[bewerken]

Dinxperlo heeft een ruim aanbod aan winkels, verenigd in de Nederlands-Duitse ondernemersvereniging Iodus. De ligging aan de grens is voor de middenstand een gunstige factor en ook de industrie profiteert van de ligging. Zo kende Dinxperlo jarenlang internationale transportbedrijven, waaronder transportbedrijf Bruntink, een van de grootste werkgevers in het dorp. Andere bedrijven die hun hoofdkantoor in Dinxperlo hebben zijn de internationaal opererende lijmfabriek Saba, keukenfabriek Bribus en (enveloppen)drukkerij Enveloprint. De uit 1917 stammende en nog steeds opererende Metaalgaasweverij en de in de Tweede Wereldoorlog gesloten tapijtfabriek van Maurits Prins waren ooit de belangrijkste werkgevers.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Grenslandmuseum

Centrale blikvanger in het dorp is de 16e-eeuwse gotische Sint-Liboriuskerk (in gebruik door de Protestantse Gemeente). Vóór de Reformatie was het een Rooms-katholieke Kerk die eigendom was van de hertog van Gelre.

Attracties zijn onder meer het kleinste kerkje van Nederland, genaamd "De Rietstap" (ingericht als expositieruimte), het Grenslandmuseum, en heuvel Brüggenhütte, een voormalige vuilstort die thans een wandelgebied vormt met uitzicht over Nederland en Duitsland.

De vrijdagmarkt trekt wekelijks massa's bezoekers uit de verre omgeving, vooral van over de grens.

De Batavierenrace, de grootste studentenhardloopestafette van Nederland, die jaarlijks in Nijmegen start en in Enschede eindigt, had van 1984 tot en met 2010 in Dinxperlo zijn eerste herstart.

Bekende Dinxperloërs[bewerken]

Foto's[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bron/literatuur

  • Lieber, Willy (1998). Oorlog in de achtertuin. De bevrijding van Dinxperlo 23-30 maart 1945. Dinxperlo: Drukkerij Heinen/Enveloprint

Noot

  1. Website: aalten.nl Gemeente Aalten - Feiten en Cijfers
  2. Grensscheiding, Nieuwe Tilburgsche Courant, 6 december 1905
  3. R. Wartena, Dinxperlo 700 jaar 1281-1981, bladzijde 8 t/m 14 - Uitgever: Drukkerij Heinen, 1981
  4. D.W. Kobes, Bloemlezing uit de historie der gemeenten Aalten, Dinxperlo en Wisch, bladzijde 100 - Uitgever: Firma gebr. de Boer, 1966
  5. Dorpen verdwijnen, politici gaan. De Volkskrant, 17 november 2004
  6. Bevrijding van Dinxperlo, op website: erfgoedaalten.nl

Beluister

(info)