Dirck Volkertsz. Coornhert

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dirck Volkertsz. Coornhert
Dirck Volckertsz. Coornhert, after Cornelis Cornelisz van Haarlem.jpg
Persoonsgegevens
Volledige naam Dirck Volkertszoon Coornhert
Geboren Vlag van Nederland Amsterdam, 1522
Overleden Vlag van Nederland Gouda, 1590
Beroep(en) Kunstenaar
Geleerde
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Gevelsteen in het vermoedelijke sterfhuis van Coornhert (Oosthaven 17 Gouda)

Dirck Volkertsz. Coornhert (Amsterdam, 1522 - Gouda, 29 oktober 1590) was een veelzijdige Nederlandse kunstenaar, geleerde, theoloog, musicus en publicist van vele geschriften.

Levensbeschrijving[bewerken]

Dirck Volkertsz. Coornhert werd geboren in Amsterdam. Na het maken van een reis door Spanje en Italië ging hij in Haarlem wonen in de St. Jansstraat. Zijn ouders waren het niet eens met zijn keuze van huwelijkspartner en onterfden hem daarom. Hij voorzag vele jaren in zijn levensonderhoud als etser en graveur. Hij maakte zeer verdienstelijke prenten en de beroemde Hendrick Goltzius was zijn leerling. Hij kon ook schermen, fluit- en luit spelen, en dichten (hij wordt ook wel genoemd als dichter van het Wilhelmus). Hij was een toneelschrijver en leerde op latere leeftijd Latijn zodat hij de kerkvaders in die taal kon lezen en waardoor hij de Odyssee (oorspronkelijk in het Grieks) uit het Latijn vertaalde.

Later werd hij notaris en in 1564 secretaris van het College van Burgemeesters van Haarlem. In die functie leerde hij Prins Willem van Oranje kennen, die de opstand tegen Filips II leidde. Dit maakte hem tot een verdacht man. Na de Beeldenstorm vluchtte hij tijdelijk naar Keulen. Na zijn terugkeer werd hij voor de Raad van Beroerte gedaagd en tot eind 1567 in de Gevangenpoort in Den Haag opgesloten. In 1568 vluchtte hij opnieuw via Kleef naar Xanten in het tolerante Hertogdom Kleef. In 1573 keerde hij terug. Na drie maanden de functie van secretaris van de Staten van Holland te hebben bekleed, moest hij voor de derde keer naar Duitsland uitwijken. Daar verbleef hij 10 jaar in ballingschap, voordat hij weer terugkeerde naar Haarlem. Hier is hij vervolgens een aantal jaren als notaris werkzaam geweest.

Zijn vele geschriften op het terrein van theologie, moraal, strafstelsel en staatsinrichting zijn in het Nederlands in plaats van in het gangbare Latijn gesteld. Hij heeft op die wijze veel bijgedragen tot de verrijking en verbetering van de Nederlandse taal. Hij werd echter daardoor minder internationaal bekend dan bijvoorbeeld Erasmus met wie hij kan wedijveren in belangrijkheid.

Dirck Volkertsz. Coornhert kan worden gezien als een (religieus) humanist, belangrijk, zij het wat ondergewaardeerd veelzijdig, verlicht en verdraagzaam renaissance-denker en publicist op vele terreinen. Hij kon de enorme hoeveelheid belangwekkende publicaties (boeken, pamfletten, andere geschreven werken, correspondenties), alles op basis van gedegen studies, aan door stipt van 's morgens vier uur tot 's avonds tien uur te werken. Slapen vond hij slechts een noodzakelijk kwaad.

Hij was van huis uit katholiek maar ageerde fel tegen praktijken van kettervervolgingen. Hij is enkele keren op de vlucht geweest wegens zijn anti-Rooms-Katholieke gezindheid. Hij noemde zichzelf universeel-Katholiek. Hij werd verbannen door zowel calvinistische stadsbestuurders als predikanten. Op het eind van zijn leven is hij van Delft naar Gouda gevlucht. Hier was toen een meer liberale overheid, met als gevolg drukkersvrijheid en een zeer vrijzinnige prediking vanaf de kansel van de St.-Janskerk. De Goudse boekdrukker Jasper Tournay was mogelijk de aanleiding voor zijn keuze voor Gouda. Deze had namelijk al een paar van zijn werken voor hem gedrukt. Tijdens zijn verblijf in Gouda zou deze drukker mogelijk al zijn boeken voor hem hebben gedrukt en uitgegeven.
Coornhert had invloed op Willem van Oranje met wie hij een goed contact onderhield inzake gedachten over religieuze verdraagzaamheid en godsdienstvrijheid.

Dirck Volkertsz. Coornhert overleed in Gouda op 29 oktober 1590. Op de zijgevel van het stadhuis van Gouda hangt een plaquette ter nagedachtenis. Coornhert werd begraven in de Grote of Sint-Janskerk te Gouda.

Coornhert-Liga[bewerken]

Naar aanleiding van zijn 'gedachtegoed' is rond 1970 de Coornhert-Liga opgericht die zich toelegt op de hervorming van het strafrecht. Deze is naar hem vernoemd vanwege zijn, voor zijn tijd, unieke kritische en onafhankelijke denken over strafrechtspleging. Hij stond een veel meer rationele toepassing van het strafrecht voor. Coornhert was de eerste die zich afvroeg wat de oorzaken waren van de toenmalige criminaliteit. Naar aanleiding van zijn politieke gevangenschap in de jaren 1560, zette hij in het boek Boeventucht zijn ideeën uiteen over een zinvolle wijze van strafoplegging en -uitvoering. Hij bepleitte een voorbereiding van de gedetineerde op de terugkeer in de maatschappij. Mede naar aanleiding hiervan werden later aan gevangenen taken en werkzaamheden opgedragen, zoals in een rasphuis of een spinhuis. Ook veranderde de tot dan zeer wrede manier van toepassen van lijfstraffen.

Andere vernoemingen[bewerken]

  • In Gouda is een gymnasium naar hem vernoemd: het Coornhert Gymnasium
  • In Haarlem is de, rond 1948 opgerichte, scholengemeenschap het Coornhert Lyceum naar hem vernoemd.
  • In Den Haag is een centrum voor wonen, zorg en welzijn naar hem vernoemd: CoornhertCentrum

Korte bibliografie[bewerken]

  • 1550 Comedie van de Rijckeman, toneelstuk
  • 1561, vertaling van 'de officiis van Cicero'
  • 1567 Comedie van Lief en Leedt, toneelstuk
  • 1582 Liedboek Dirk Volkertszoon Coornhert
  • 1585 Zedekunst dat is Wellevenskunste
  • 1590 Proces vant ketterdoden ende dwang der consciëntien

Externe link[bewerken]

Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Dirck Volkertsz. Coornhert op de Nederlandstalige Wikisource.