Dirck Hartog

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Dirk Hartog)
Ga naar: navigatie, zoeken
De plaat van Dirk Hartog in het Rijksmuseum in Amsterdam
Kaart van Shark Bay met daarop Dirk Hartogeiland en Cape Inscription

Dirck Hartogh (gedoopt Amsterdam, 30 oktober 1580, [1] begraven Amsterdam, 11 oktober 1621 in de Nieuwe Kerk) (ook wel Dirk Hartogs of Dirck Har(t)ichs van Amsterdam of Dierick Hartochsz) was een Nederlandse ontdekkingsreiziger die als eerste Europeaan de westkust van Australië ontdekte en in kaart bracht. Een deel daarvan is weergegeven in de Caert van't Landt van d'Eendracht van Hessel Gerritsz.

Biografie[bewerken]

Op 23 januari 1616 vertrokken zes schepen van Texel, waaronder de Eendracht met Dirck Hartogsz. en de Trouw met Pieter de Carpentier.[2] Door de luwte in de Golf van Guinee duurde de reis tussen de Kaapverdische Eilanden en Kaap de Goede Hoop drie maanden; zes mannen stierven als gevolg van ontberingen. Eind augustus vertrokken de schepen uit Kaap de Goede Hoop. Al spoedig verloor de Eendracht de andere vijf schepen uit het oog. Of de schipper bewust een zuidelijker koers aanhield om de bemanning de ondraaglijke hitte en scheurbuik te besparen is niet duidelijk. Nadat Hendrik Brouwer de route oostwaarts had gezeild, volgde Hartog met de Eendracht deze route over de Indische Oceaan. De Carpentier kwam op 24 oktober in Bantam aan.

Op 25 oktober 1616 kwam Hartog bij "verscheidene eilanden, die echter onbewoond bleken". Deze eilanden werden naar hem de Dirck Hartog eilanden genoemd, en liggen aan de westkust van Australië, bij Shark Bay. Hij liet een tinnen bord achter met een ingekraste tekst als poststeen voor schepen die daar later zouden kunnen landen en zeilde noordwaarts, de kust in kaart brengend. Op kaarten werd het ontdekte land aangegeven als "Het land van de Eendracht". Op 24 december 1616 arriveerde het schip met nog 200 man aan boord in Makassar op Celebes.[3] De factorij was anderhalf jaar eerder opgeheven en de bemanning werd uitermate ongastvrij ontvangen: zestien man werden vermoord. Een tweetal Engelse schepen bood voedsel en bescherming. Zes dagen later kwam de Eendracht op Ambon aan. De Raad van Indië bleek uitermate verbolgen over de route die Hartog had gevolgd. De Eendracht arriveerde november 1617 in Bantam met kruidnagelen uit de Molukken. Op 16 oktober 1618 kwam het schip aan in Zeeland.[4] Hoe Hartogh is ontvangen door de bewindhebbers is niet duidelijk, maar in september 1619 trad hij in dienst van Jacques Nicquet en Elias Trip en voer naar de Adriatische Zee om Venetië te beschermen tegen Habsburgse, Spaanse en Uskokse aanvallen.[5]

In de Amsterdamse zeeheldenbuurt is een straat naar hem genoemd: de Dirk Hartoghstraat. Voor Hartog werd Australië in 1606 al vanuit het noordoosten ontdekt door de Nederlandse ontdekkingsreiziger Willem Janszoon. In de volgende jaren werd de kust stukje bij beetje in kaart gebracht.

Het land (Australië) stond bekend als Nieuw Holland. In 1696 landde Willem de Vlamingh op Dirck Hartog eiland, verving het tinnen bord door een nieuwe en nam het oude mee terug.[6] Deze is nu te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam.[7]

Bronnen, noten en/of referenties