Dirk Jan de Geer

Dirk Jan de Geer
Dirk Jan de Geer
Naam	Dirk Jan de Geer
Geboren	Groningen, 14 december 1870
Overleden	Soest, 27 november 1960
Partij	CHU
Portaal    Politiek

Dirk Jan de Geer (Groningen, 14 december 1870 – Soest, 27 november 1960) was een belangrijk Nederlands politicus en staatsman. Hij was onder meer minister-president van het eerste oorlogskabinet in 1940, met welk kabinet hij uitweek naar Londen. Zijn opstelling werd spoedig controversieel. Hij moest in augustus 1940 aftreden en werd na de oorlog gerechtelijk veroordeeld.

Jhr. De Geer was diverse malen Tweede Kamerlid, en tevens raadslid in Rotterdam, gedeputeerde van Zuid-Holland en burgemeester van Arnhem.

De Geer was echter sinds het vertrek van Alexander de Savornin Lohman vooral leider van de Christelijk-Historische Unie (CHU), binnen welke partij hij aanvankelijk als vooruitstrevend te boek stond. Zo pleitte hij al in 1909 voor invoering van het algemeen kiesrecht, een standpunt waarmee hij in de rechterzijde alleen stond.

Tussen 1921 en 1933 was hij enkele malen minister van Financiën. In 1923, tijdens het tweede kabinet-Ruijs de Beerenbrouck, trad hij af omdat hij zich niet kon verenigen met de financiële gevolgen van de Vlootwet. Een belangrijk wetgevend succes was zijn Financiële-Verhoudingswet. In totaal was hij meer dan tien jaar minister van financiën, een tijdsduur die slechts wordt geëvenaard door Pieter Philip van Bosse en Gerrit Zalm.

In 1926 vormde hij na de val van het kabinet-Colijn I vanwege de kwestie van het Vaticaans gezantschap een extraparlementair kabinet dat het drie jaar zou uithouden.

In 1933 werd hij benoemd tot minister van staat. Zijn bestuurlijke carrière leek ten einde, maar in de dreiging van een wereldoorlog werd nogmaals een beroep op hem gedaan. In juni 1939, na de val van Colijn, werd De Geer leider van het eerste kabinet met sociaaldemocraten. Zijn langdurige politieke loopbaan moest hij enkele maanden na aanvang van de Tweede Wereldoorlog gedesillusioneerd beëindigen, omdat koningin Wilhelmina het vertrouwen in hem verloor wegens zijn defaitistische houding. Zij dwong hem eind augustus 1940 ontslag te nemen als premier en als minister van Financiën. Zijn standpunt dat Groot-Brittannië de oorlog nooit zou kunnen winnen, en dat er vrede met nazi-Duitsland gesloten moest worden, werd door haar en anderen gezien als schadelijk voor het aanzien van de Nederlandse overheid bij de geallieerden en de neutrale staten. Wilhelmina verving hem door Pieter Gerbrandy. Zonder toestemming van Gerbrandy keerde De Geer vervolgens terug naar het bezette Nederland, met toestemming van de Duitse bezettingsautoriteiten. De terugkeer van een oud-minister-president kwam hen om propagandistische redenen goed uit. Ook de NSB verheugde zich om zijn terugkeer. De regering in ballingschap beschouwde zijn terugkeer als desertie.

In 1942 publiceerde De Geer de brochure De synthese in den oorlog (1942) waarin hij zijn terugkeer uit Londen verdedigde en waarin hij aangaf geen heil te zien in een voortzetting van de oorlog tegen de Duitsers. In het bezette Nederland kreeg hij de bijnaam Jonk de G: zonder heer en zonder eer.

Deze houding bracht hem na de oorlog voor de bijzondere strafrechter en hij werd in oktober 1947 tot een jaar voorwaardelijke gevangenisstraf veroordeeld wegens opzettelijke benadeling van de staat. Na de strafrechter volgde de zuivering, op 12 november 1947 werd hij ontslagen als minister van staat. Ook moest hij in 1950, op sterk aandringen van (toen: prinses) Wilhelmina, zijn Nederlandse onderscheidingen, de Ridder Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw en de Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, inleveren.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• Biografisch Woordenboek van Nederland - Biografie jhr. Dirk Jan de Geer, (1870-1960)
• Jonkheer D.J. de Geer, De teloorgang van een ministerpresident, biografie door Henk van Osch, 2007

Voorganger: A.J.A.A. baron van Heemstra	Burgemeester van Arnhem 1920-1921	Opvolger: S.J.R. de Monchy
Voorganger: S. de Vries Czn	Minister van Financiën 1921-1923	Opvolger: H. Colijn
Voorganger: Ch.J.M. Ruijs de Beerenbrouck	Minister van Binnenlandse Zaken en Landbouw 1925-1926	Opvolger: J.B. Kan
Voorganger: H. Colijn	Minister van Financiën 1926-1933	Opvolger: P.J. Oud
Voorganger: H. Colijn	Voorzitter van de Ministerraad 1926-1929	Opvolger: Ch.J.M. Ruijs de Beerenbrouck
Voorganger: H. Colijn	Minister van Algemene Zaken a.i. 1939-1940	Opvolger: H. van Boeijen
Voorganger: C.W. Bodenhausen	Minister van Financiën 1939-1940	Opvolger: Ch.J.I.M. Welter
Voorganger: H. Colijn	Voorzitter van de Ministerraad 1939-1940	Opvolger: P.S. Gerbrandy

Mediabestanden

Zie de categorie Dirk Jan de Geer van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.