Doctor

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schilderij van een doctor op Oxford.

Doctor (afkorting: dr.) is in de meeste landen de hoogste academische graad of titel die een persoon kan verwerven aan een universiteit. Het behalen van deze graad wordt aangeduid als een (wetenschappelijke) promotie en vindt plaats op basis van wetenschappelijke kwalificaties, waarvan het publiceren van een proefschrift doorgaans het belangrijkst is. Een eredoctoraat is hierop een opvallende uitzondering. Dit wordt verleend aan personen die een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd op wetenschappelijk of maatschappelijk gebied, zonder publicatie van een proefschrift. De doctorstitel is in Nederland wettelijk beschermd, en het ten onrechte voeren van deze titel is verboden.

Doctor is een term die stamt uit het Latijn en kan letterlijk vertaald worden met "leraar". De term heeft verwantschap met woorden als doceren (lesgeven) en doctrine (leer).

Verwerven van doctorstitel[bewerken]

Om in aanmerking te komen voor het doctoraat moet iemand eerst een doctoraalexamen hebben behaald (drs. doctorandus, lic. licentiaat, mr. meester in de rechten, ir. ingenieur, of een initiële master: MSc, MA of LLM). In uitzonderlijke situaties kan iemand die geen doctoraalexamen heeft gehaald echter toch promoveren en een doctorstitel verwerven.

Om doctor te kunnen worden, moet men aantonen dat men in staat is zelfstandig wetenschappelijk onderzoek te verrichten. Dit wordt afgemeten aan het product, doorgaans een proefschrift. In de technische wetenschappen kan het ook gaan om een technisch product en in steeds meer natuurwetenschappen bestaat een proefschrift uit een bundeling van eerder gepubliceerde wetenschappelijke artikelen.

Daarnaast dient de persoon hiervoor een promotor te vinden die (schriftelijk) garant voor hem/haar wil staan. Doorgaans begeleidt de promotor het onderzoek en heeft deze ook een doorslaggevende stem bij de keuze van het onderwerp.

Terminologie[bewerken]

De doctorstitel wordt vaak afgekort als dr. (vóór de naam, met punt). Indien men meerdere doctorstitels bezit dan kan dit aangegeven worden met dr.mult. (van multiplex, meervoudig). Het bezitten van meerdere (gewone) doctoraten is in Nederland echter hoogst zeldzaam, maar in landen als Duitsland minder ongewoon.

In sommige landen (bijvoorbeeld Duitsland) komt men tevens de vrouwelijke vorm van doctor tegen: doctrix, ook afgekort als dr. In Nederland komt deze vorm vrijwel niet voor.

Bij verkrijging van een eredoctoraat is de titel doctor honoris causa (doctor met als reden de eer). Deze wordt vaak afgekort als dr.h.c.

Doctor versus 'dokter'[bewerken]

De titel doctor moet worden onderscheiden van dokter, wat een aanspreektitel van artsen is. Lang niet alle dokters zijn doctors; en de meeste doctors zijn geen arts. Het komt wel eens voor dat artsen (of vaker leken die over artsen schrijven) hun aanspreektitel 'dokter' als 'dr.' afkorten, hoewel het niet correct is en in Nederland zelfs verboden is, omdat dit het bezitten van de beschermde graad van doctor suggereert. In Angelsaksische landen mogen artsen zich wél (medical) doctor noemen, ook al zijn ze niet gepromoveerd.

PhD[bewerken]

In de Angelsaksische landen voert men na promoveren meestal de academische graad "Doctor of Philosophy" (afgekort PhD, te voeren achter de persoonsnaam). Deze graad wordt verleend na een begeleid onderzoekstraject dat, anders dan in Nederland, niet altijd tot wetenschappelijke artikelen hoeft te leiden. De PhD-promotie heeft het karakter van het afleggen van een besloten examen, anders dan de promotie als openbare verantwoording van zelfstandig werk zoals in Nederland en Duitsland.

In Nederland en België vindt het gebruik van de PhD-titel eveneens steeds meer ingang, hoewel dit in het eerstgenoemde land geen wettelijke basis heeft. Vooral wetenschappers die samenwerken met buitenlandse vakgenoten geven soms de voorkeur aan dit internationaal bekende equivalent van de doctorstitel.

PhD is geen Nederlandse graad en het gebruik van deze afkorting is in Nederland ook niet beschermd. Wettelijk gezien mag een doctor tekenen met een 'D' achter zijn/haar naam.[1][2] Omgekeerd mag de Dienst Uitvoering Onderwijs toestemming verlenen tot het voeren van de titel doctor (dr.) op basis van een buitenlands PhD-diploma op grond van art. 7.23 lid 3 van de WHW.[3]

In Vlaanderen daarentegen zijn de titels dr. en PhD aan elkaar gelijkgesteld: wie in Vlaanderen is gepromoveerd mag naar keuze een van beide titels voeren; wie in een ander land is gepromoveerd mag de titel voeren volgens de regels van het land waar de graad is verleend, met toevoeging van de naam van de universiteit die de graad heeft verleend[4]

Overigens wordt ook in het Engels de afkorting Dr. (daar met hoofdletter) gebruikt. Keuze voor gebruik van de PhD-graad (achter de naam) of doctor-titel (voor de naam) is persoonlijk.

Carrière[bewerken]

De doctorstitel is van belang voor wie een loopbaan als wetenschapper ambieert aan een universiteit. Op 1 januari 2007 werkt minder dan een op de vijf doctors als onderzoeker aan een universiteit, onderzoeksinstelling of onderzoeksafdeling van bedrijven[bron?].

Voor de functie als universitair docent binnen het universitair onderwijs is deze titel meestal een voorwaarde voor benoeming. Ook voor sommige hogere of gespecialiseerde functies in de farmaceutische industrie, zoals een R&D of managementfunctie, is de doctorstitel gewenst. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld banken, energiebedrijven, overheidsinstanties en het hoger beroepsonderwijs.

Uit een onderzoek van CBS uit 2008 blijkt dat ongeveer 72.000 mensen in Nederland deze titel mogen voeren[bron?]. Dat is minder dan een half procent van de Nederlandse bevolking. Van de doctors in Nederland is 30% vrouw en 70% man[bron?].

Habilitatie[bewerken]

Sommige landen kennen een systeem waarbij wetenschappers na het behalen van het doctoraat nog een hogere titel kunnen verkrijgen. Dit is onder meer het geval in Duitssprekende landen waar men de habilitatie (Duits: Habilitation) kent, een soort 'tweede promotie' die van oudsher een voorwaarde is om als hoogleraar te kunnen worden aangesteld. Rusland en veel voormalige Sovjet-staten en Oostbloklanden kennen de graad doktor naoek ('doctor in de wetenschappen'), die volgt op de graad kandidat naoek ('kandidaat in de wetenschappen'). Voorheen gold deze laatste graad als gelijkwaardig aan het doctoraat in de Westerse wereld. Frankrijk kent het doctorat d’État ('staatsdoctoraat'), dat dateert van 1808, en als hoger wordt beschouwd dan het in 1968 ingestelde doctorat de 3e cycle; het doctorat d’État geldt als voorwaarde voor een benoeming als maître de conférences of als hoogleraar, en wordt vaak na het doctorat de 3e cycle behaald.

Overige[bewerken]

Het hebben van een doctorstitel, het volgen van een opleiding die hiertoe leidt of het schrijven van een proefschrift is een veelvoorkomende vrijstellingsgrond voor de dienstplicht.[bron?]

Voetnoten[bewerken]

  1. Welke titel mag ik voeren als ik gepromoveerd ben? Rijksoverheid.
  2. WHW Art. 7.22 lid 3.
  3. WHW Art. 7.23 lid 3.
  4. (nl) Decreet betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen. Edulex (2013-09-02) Geraadpleegd op 2013-09-27