Doel (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Doel

Geografie
Provincie	Oost-Vlaanderen
Gemeente	Beveren
Geografische ligging	51°18′NB 4°15′OL
Oppervlakte	25,61km²
Bevolking
Inwoners – Bevolkingsdichtheid	359 (31/12/2007) 14 inw./km²
Overige info
Postcode	9130

Doel is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en een deelgemeente van Beveren. Doel ligt in het uiterste noordoosten van de provincie, op de linkeroever van de Schelde, in de Scheldepolders van het Waasland. In de Wase dialecten noemt men het dorp "Den Doel".

Doel raakte sinds de jaren '60 bekend door uitbreidingsplannen voor de haven van Antwerpen die het dorp zouden laten verdwijnen.

Doel was tot 1977 een zelfstandige gemeente met een oppervlakte van 25,61 km² en telde in 1972 ca. 1300 inwoners. Op 31 december 2007 telde Doel nog 359 inwoners. De deelgemeente Doel omvat naast de dorpskern de gehuchten Ouden Doel, Rapenburg en Saftinge. Verder hoort ook de Prosperhaven (dit is de haven van Prosperpolder) en De Schoof nog bij Doel. Net ten noorden van het dorp staat een kerncentrale, die stroom levert aan afnemers in België, Nederland en Duitsland.

[bewerk] Geschiedenis

Hooghuis (1614)

Doel wordt voor het eerst vermeld in 1267 als "De Doolen". De precieze betekenis is onduidelijk, mogelijk verwijst het naar de "dalen" in de zin van uitgegraven zandhopen. In de middeleeuwen zouden De Doolen nog eilandjes in de Schelde geweest zijn. Het gebied rond Doel was oorspronkelijk veengebied en maakte deel uit van een brede oost-west georiënteerde veenzone over heel Zeeuws-Vlaanderen en het noorden van Oost-Vlaanderen. Vooral ten noorden van Doel, in wat nu het Verdronken Land van Saeftinghe is, was de veenlaag bijzonder dik. Vanaf de 13e eeuw werd in deze veenzone intensief turf gewonnen. Doel en omliggende gebieden behoorden oorspronkelijk toe aan de heer van Beveren, die de turfwinning stimuleerde. In 1571 werd Doel samen met Kieldrecht een afzonderlijke heerlijkheid.

De turfafgraving in het veen verlaagde op veel plaatsen het bodempeil en maakte het gebied kwetsbaar voor overstromingen. Tegelijk kwam de Schelde vanaf de 12e eeuw steeds sterker onder invloed van de Noordzee. Daardoor raakten Doel en andere noordelijke delen van het Land van Beveren vanaf de 14e eeuw regelmatig volledig overstroomd en werden dijken en polders aangelegd.

Heel het middeleeuwse polder- en turfwinningstelsel in de streek ging verloren bij catastrofale overstromingen in de 16e eeuw en de onderwaterzettingen om strategische redenen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, voor het eerst bij het beleg van Antwerpen door Alexander Farnese. Doel en de Doelpolder werden vanaf 1585 bezet door de Staatse legers.

Bij de vrede tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) was de hele streek een desolaat gebied waar Scheldeoverstromingen en getijden vrij spel hadden. De dijken rond de Doelpolder waren echter nog rond 1567 extra versterkt en gedeeltelijk bewaard. Doel fungeerde als steunpunt in de oorlogslinies en ter hoogte van de huidige molen bevond zich een fort met een Hollands garnizoen. In 1614 gaven de Staten-Generaal van de Republiek der Verenigde Nederlanden de toestemming om Doel te bedijken en werd begonnen met de planmatige aanleg van het dorp en de polder. Doel en de Doelpolder vormden zeer lang de facto een eiland, omgeven door de Schelde, kreken en slikken. De vandaag nog bestaande Doelse Polderdijk in het noorden vormde de grens met latere inpolderingen en laat een deel van de contouren van het eiland nog goed zien.

Doel hoorde kerkelijk bij de parochie Kieldrecht en werd pas in 1792 een zelfstandige parochie. In dat jaar werd Doel ook toegewezen aan de keizer van Oostenrijk en kwam het definitief bij de Zuidelijke Nederlanden. Pas na de Belgische onafhankelijkheid werd Doel een zelfstandige gemeente.

[bewerk] Demografische ontwikkeling

Bronnen: NIS en Gemeente Beveren - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1980=inwonertal op 31 december

[bewerk] Bezienswaardigheden

Kerncentrale en 17de-eeuwse molen op de Scheldedijk

Parochiekerk O.L.V.-ten-Hemelopneming (1851-1854)

De dorpskern heeft een karakteristiek stratenpatroon in de vorm van een dambord, wat bijna nergens elders in België voorkomt. Het dambordpatroon gaat terug op de planmatige inpoldering en herinrichting van het dorp in de 17de eeuw na de oorlogsinundaties en is sindsdien ongewijzigd.
In de dorpskom staan verschillende burgerhuizen en boerderijen. Het oudste huis is het beschermde Hooghuis dat in 1614 werd voltooid in Vlaamse renaissancestijl. Het gebouw was in de 17de eeuw ofwel zetel van het Polderbestuur, ofwel het buitenhuis van een rijke Antwerpse burger.
De molen op de Scheldedijk dateert uit het midden van de 17de eeuw en behoort tot de oudste stenen windmolens in Vlaanderen. Sinds 1927 is de molen buiten gebruik.
De parochiekerk is gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart. De kerk in neoclassicistische stijl werd tussen 1851 en 1854 opgericht volgens een ontwerp van Lodewijk Roelandt, stadsarchitect van Gent. Het meubilair omvat oudere kunstwerken, zoals beelden van de Antwerpse beeldhouwer H. F. Verbruggen (17de eeuw) en E. A. Nijs (18de eeuw). De kerk is tussen 1996 en 1998 grondig gerestaureerd na schade door verzakkingen. De vaste grondlaag in Doel ligt ongeveer 11 meter diep, terwijl de houten palen waarop de kerk rust slechts 7 meter diep reiken. Tegenwoordig staat de kerk erg scheef.
Ten noorden van het dorp, in het gehucht Ouden Doel, bevinden zich aan de Schelde de laatste brakwaterschorren van België. In deze schorren bevinden zich het haventje van de Prosperpolder en het natuurreservaat Schor Ouden Doel (51 ha). De Prosperhaven is een belangrijke plaats in het Belgische getijdenboekje (eb en vloed).
In Doel is een jachthaven gevestigd met een aanlegplaats voor het voetveer naar Lillo, dat in het weekend vaart van maart tot september.
Doel trekt vooral in de zomermaanden veel dagjestoeristen aan. Een hoogtepunt vormt de jaarlijkse Scheldewijding die begin augustus plaatsvindt.

[bewerk] Bedreiging door industriële expansie

[bewerk] Plannen uit de jaren '60

De eerste plannen voor de havenexpansie op de linker Scheldeoever stammen uit 1963 en voorzagen dat heel de Wase Scheldepolders en Doel zouden verdwijnen voor havendokken en industriegronden. In 1968 werd in het dorp een bouwverbod van kracht. Na de economische terugval werden de expansieplannen teruggeschroefd. Op het gewestplan van 1978 kwam de zgn. De Bondtlijn tot stand: een lijn van oost naar west net ten zuiden van Doel die de uitbreidingszone beperkte tot het zuidelijke deel van de Scheldepolders. Het bouwverbod werd datzelfde jaar opgeheven. In de eerste helft van de jaren '80 kwam ten zuiden van Doel het nooit gebruikte Doeldok tot stand.

De oudste moderne industriële inplanting in Doel was de kerncentrale 1 km ten noorden van het dorp en begonnen in 1969. De Kerncentrale van Doel bestaat uit vier reactoren (Doel I, in gebruik genomen in 1974, Doel II in 1975, Doel III in 1982 en Doel IV in 1985) en twee koeltorens van ca. 170 meter hoog.

[bewerk] Plannen uit de jaren '90 en 2000

In 1995 raakten uitbreidingsplannen bekend van de Administratie Waterwegen en Zeewezen van het Vlaamse gewest om een nieuw containerdok net ten zuiden van Doel aan te leggen: het Deurganckdok. De uitvoering van het Deurganckdok deed vragen rijzen over de leefbaarheid van Doel en in de jaren daarna kwam het tot een bittere strijd om het voortbestaan van het dorp. In 1997 werd het actiecomité Doel 2020 opgericht en engageerden bekende figuren als oud-senator Ferdinand De Bondt en cineast Frank Van Passel zich in het protest. Onduidelijke politieke beslissingen en juridische blunders leidden tot grote vertragingen bij de bouw van het Deurganckdok en jarenlange onzekerheid over de toekomst van het dorp. De bewoners raakten verdeeld in een deel dat wenste te blijven en een deel dat een duidelijke en billijke onteigeningsregeling eiste. Op 1 juni 1999 besliste de Vlaamse regering na een eerdere voorlopige gewestplanwijziging uit 1998 dat Doel als woongebied van het gewestplan moest verdwijnen.

Na de wissel in de Vlaamse regering in 1999 werd op aandringen van Agalev een studie uitgevoerd naar de leefbaarheid van Doel na de voltooiing van het Deurganckdok. Deze studie veranderde niets aan de gewestplanwijziging en de beslissing Doel op termijn te laten verdwijnen. Op 30 juli 2002 heeft de Raad van State de tenuitvoerlegging van het gewijzigde gewestplan (met o.a. de intekening van Doel als industriegebied) geschorst. Daardoor geldt in rechte het gewestplan van 1978, dat Doel als woonzone indeelt. Door het zgn. Nooddecreet of Validatiedecreet dat op 14 december 2001 in het Vlaams parlement werd gestemd, kan de Vlaamse regering voor de bouw van het Deurganckdok echter bouwvergunningen uitreiken en ze door het parlement laten bekrachtigen. Zo hoeft ze geen rekening te houden met het gewestplan. Dit Nooddecreet was een reactie van de Vlaamse regering op de stillegging van de werken aan het Deurganckdok door een arrest van de Raad van State. Klachten van actiecomités hadden procedurefouten aan het licht gebracht bij de totstandkoming van de gewestplanwijzigingen. Omdat het Nooddecreet ingreep in lopende procedures en de normale rechtsbescherming van de burgers gedeeltelijk omzeilt, wordt het door velen als strijdig met de principes van de rechtsstaat beschouwd.

Intussen werd in oktober 1999 gestart met de bouw van het Deurganckdok, dat in juli 2005 werd ingehuldigd. Reeds in het voorjaar van 1999 zijn verdere plannen bekend gemaakt voor een tweede containerdok, het Saeftinghedok, dat dwars over Doel zou komen. De uitvoering daarvan is echter nog onzeker. Een beslissing wordt ten vroegste in 2007 verwacht.

Protestopschriften in de Camermanstraat

[bewerk] Huidige woonsituatie

Bewoners die dat wilden, konden zich sinds 1999 laten onteigenen. De onteigende huizen kwamen in handen van de Maatschappij voor Grond- en Industrialisatiebeleid van het Linkerscheldeoevergebied, maar de onteigende bewoners hebben een bewoningsrecht, dat aanvankelijk gegarandeerd werd tot 1 januari 2007. Eind 2006 liet de overheid de bewoners echter weten dat het bewoningsrecht voorlopig verlengd zou worden.

Er werd in 1999 tevens een sociaal bemiddelaar aangesteld die het sociaal begeleidingsplan moest uitvoeren en bewoners begeleiden die vrijwillig wegtrekken uit het dorp. Op 31 december 2003 liep dit sociaal plan af. Deze werkwijze heeft een groot deel van het oorspronkelijke dorp in enkele jaren geruisloos laten leegbloeden: op 1 mei 2003 woonden in het centrum van Doel nog 214 inwoners van de 645 die op 20 januari 1998 ingeschreven waren. Het reële inwonertal in het centrum bedroeg op 1 mei 2003 echter nog 301. Op 1 september 2003 werd de dorpsschool gesloten, toen bleek dat nog slechts 8 leerlingen waren ingeschreven.

Het officiële inwoneraantal in het dorp is sindsdien verder gedaald (nog 202 in maart 2006), maar het reële inwoneraantal is geleidelijk weer toegenomen. Dit is voor een klein deel te danken aan nieuwe huurders in bepaalde onteigende huizen, voor het grootste deel echter door mensen die een leegstaande woning kraakten (schattingen spreken van 150 tot 200). Deze situatie werd lang gedoogd door de Maatschappij die eigenaar is van de leegstaande huizen en de gemeente Beveren.

In het begin van 2006 kreeg Doel onder meer omwille van het grote aantal krakers nogal wat media-aandacht. Daardoor raakte het beeld verspreid dat in Doel een zekere mate van wetteloosheid heerste waarbij men zich probleemloos een leegstaande woning kon toeëigenen. Dit leidde tot een golf van nieuwe krakers en inbraken. Op 22 maart 2006 kondigde de burgemeester van Beveren aan dat de politiecontrole in Doel opgedreven werd en nultolerantie gold voor alle illegale activiteiten. De Maatschappij voor Grond- en Industrialisatiebeleid van het Linkerscheldeoevergebied heeft inmiddels de meeste krakers uit de huizen gezet behalve een aantal die nu officieel de gekraakte woningen huren.

[bewerk] Dorpen als Doel

Voor de uitbreiding van de Antwerpse haven werden eerder op de rechter Scheldeoever de dorpen Oosterweel, Oorderen, Wilmarsdonk en Lillo van de kaart geveegd. Ook elders in Europa zijn door industrieplannen dorpen verdwenen, bijv. Altenwerder bij Hamburg (Duitsland); de grootste ontruimingen vonden plaats voor de oppervlaktewinning van bruinkool in Duitsland, bijv. de winningen Garzweiler I en II in Noord-Rijnland-Westfalen, waar ettelijke dorpen reeds vernietigd zijn en de ontruiming van nog meer dan 10 woonkernen in één aaneengesloten gebied gepland is.

[bewerk] Kerncentralepark

Kerncentrale en 17de-eeuwse molen op de Scheldedijk

In Doel bevindt zich één van de twee kerncentraleparken voor elektriciteitsproductie:

Doel, met vier reactoren
- Doel 1: 392 MW(e)
- Doel 2: 433 MW(e)
- Doel 3: 1006 MW(e)
- Doel 4: 1008 MW(e)

Doel alleen is goed voor 2839 MW(e) of 48% van de Belgische nucleaire elektriciteitsproductie.(bron: http://www.iaea.org/programmes/a2/index.html).

[bewerk] Externe links

Gemeente Beveren
Deelgemeenten: Beveren · Doel · Haasdonk · Kallo · Kieldrecht · Melsele · Verrebroek · Vrasene Overige dorpen en gehuchten: De Bank · Es · Fort Sint Marie · Kalishoek · Melseledijk · Mosselbank · Oude Doel · Oudendijk · Ponjaard · Prosper · Puiput · Saftingen · Sint-Antonius · Sterreken · Tijskenshoek · Verrebroekse Blikken · Vijfstraten · Vliegenstal · Voshoek · Westakkers · Wilden Haan · Zillebeek · Zwaantje Lijst van Belgische gemeenten - Arrondissement Sint-Niklaas - Oost-Vlaanderen

Gemeente Beveren