Draagvolgorde van de Nederlandse onderscheidingen

In 1960 werd voor het eerst een draagvolgorde van de Nederlandse onderscheidingen vastgesteld. Tot die tijd was er weinig geregeld, afgezien van officieuze richtlijnen voor op uniformen. Verder volgde men gebruiken en tradities.

Inhoud

1 Historie
2 Besluit
3 De (in)consequenties van het besluit
4 Zie ook
5 Literatuur
6 Externe links

Historie [bewerken]

Voor de Militaire Willems-Orde stond buiten kijf dat deze de hoogste onderscheiding was en men droeg het ridderkruis dan ook "op het hart", wat betekende dat men het ridderkruis bij het dragen van meerdere kruisen, sterren en medailles zo dicht mogelijk bij het borstbeen droeg.

Voor burgers waren totdat het onderstaande besluit werd afgekondigd geen regels gesteld. Men volgde de voorbeelden in de etiquetteboeken en de tradities. Soms vond men het echter vriendelijker om van de regels van het protocol af te wijken en zich bij het dragen van onderscheidingen op de gast of gastheer te richten.

Het besluit heeft, zo heet het, de "instemming van de minister van Defensie" maar voor militairen is een ander besluit van belang; zij dragen hun onderscheidingen volgens de "limitatieve opsomming" van het "Voorschrift Ceremonieel Tenue" dat van de door de kanselier gemaakte lijst afwijkt.
De Minister van Defensie kan militairen collectief of individueel toestemming geven om buitenlandse onderscheidingen en batons te dragen.

Dit besluit is een richtlijn. Anders dan in het Verenigd Koninkrijk geven onderscheidingen in principe geen voorrechten of voorrang. Hierop zijn echter een tweetal uitzonderingen, die door Koning Willem I in een besluit genoemd werden als rechtgevend op een "bijzondere plaats in het protocol van zijn hof". Dit zijn de Militaire Willems-Orde en het Grootkruis van de Orde van de Nederlandse Leeuw. Op afwijking van de volgorde is ook geen straf of sanctie van toepassing, anders dan de gepikeerde blik van de kanselier.

Op de lijst zijn, vrij willekeurig, die Nederlandse onderscheidingen weergegeven waarvan nog dragers in leven zijn. Er zijn ook uitzonderingen aan te wijzen. Voor een lijst met alle Nederlandse onderscheidingen; zie hier. Een aantal van de Onderscheidingen van het Nederlandse Rode Kruis mag op uniformen worden gedragen. Deze lijst noemt niet alle onderscheidingen die door het Nederlandse Rode Kruis werden ingesteld.

Dit is de tekst zoals gepubliceerd in de Staatscourant in 2005:

Besluit [bewerken]

1 september 2005

Nr. KNO/2005/1502

De Kanselier der Nederlandse Orden,

Overwegende dat het wenselijk is het bij zijn besluit van 15 augustus 2002 vastgestelde Besluit draagvolgorde onderscheidingen te herzien;

Gelet op de instemming van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de instemming van de minister van Defensie;

Besluit:

Vast te stellen het herziene Besluit draagvolgorde onderscheidingen.

Artikel 1.

Indien een persoon de hem toegekende Koninklijke of ministeriële onderscheidingen draagt, dan worden deze gedragen in de in artikel 2 aangegeven volgorde, waarbij de onderscheiding met het laagste rangnummer wordt gedragen het dichtst bij het hart.

Artikel 2.

De volgorde waarin onderscheidingen worden gedragen, luidt als volgt:

A. Ridderorden en vergelijkbare onderscheidingen [bewerken]

1 De Militaire Willems-Orde
- 1.1 Ridder Grootkruis (ridder der 1e klasse)
- 1.2 Commandeur (ridder der 2e klasse)
- 1.3 Officier (ridder der 3e klasse)
- 1.4 Ridder (ridder der 4e klasse)
2 Kruis voor Moed en Trouw
3 Eresabel
4 Verzetskruis
5 Erepenning voor Menslievend Hulpbetoon in goud
6 De Orde van de Nederlandse Leeuw
- 6.1 Ridder Grootkruis
- 6.2 Commandeur
- 6.3 Ridder
7 De Orde van Oranje-Nassau
- 7.1 Ridder Grootkruis
- 7.2 Grootofficier
- 7.3 Commandeur
- 7.4 Officier
- 7.5 Ridder
- 7.6 Lid
- 7.7 Eremedaille, verbonden aan de Orde, in goud
- 7.8 Eremedaille, verbonden aan de Orde, in zilver
- 7.9 Eremedaille, verbonden aan de Orde, in brons

B. Huisorden [bewerken]

8 Huisorde van de Gouden Leeuw van Nassau
- 8.a Ridder
9 Huisorde van Oranje
- 9a Huisorde van Oranje
  - 9a.1 Grootkruis
  - 9a.2 Groot Erekruis (Commandeur)
  - 9a.3 Erekruis (Officier)
- 9b Kruis van Trouw en Verdienste van de Huisorde van Oranje
  - 9b.1 in goud
  - 9b.2 in zilver
- 9c.1 Eremedaille voor Voortvarendheid en Vernuft
- 9c.2 Eremedaille voor Kunst en Wetenschap
- 9d Kroonorde
  - 9d.1 Grootkruis (vroeger: Groot-Erekruis)
  - 9d.2 Groot Erekruis met plaque (vroeger: Grootofficier)
  - 9d.3 Groot Erekruis (vroeger: Commandeur)
  - 9d.4 Erekruis met rozet (vroeger: Erekruis)
  - 9d.5 Erekruis (vroeger: Ridder)
  - 9d.6 Eremedaille in goud
  - 9d.7 Eremedaille in zilver
  - 9d.8 Eremedaille in brons

C. Overige onderscheidingen voor verdiensten en herinneringsonderscheidingen [bewerken]

10 De Eervolle Vermelding
11 Bronzen Leeuw
12 Verzetsster Oost-Azië
13 Bronzen Kruis
14 Kruis van Verdienste
15 Vliegerkruis
16 Erepenning voor Menslievend hulpbetoon
- 16.1 in zilver
- 16.2 in brons
17 Medaille van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
- 17.1 in goud
- 17.2 in zilver
18 De Ruytermedaille
- 18.1 in goud
- 18.2 in zilver
- 18.3 in brons
19 Erepenning voor Verdiensten jegens Openbare Verzamelingen (Museummedaille)
- 19.1 in goud
- 19.2 in zilver
- 19.3 in brons
20 Onderscheidingsteken ter erkenning van uitstekende daden bij watersnood verricht (Watersnoodmedaille)
- 20.1 in zilver
- 20.2 in brons
21 Medaille van het Rode Kruis (Regeringsmedaille)
22 Erkentelijkheidsmedaille
- 22.1 In zilver
- 22.2 In brons
23 Ereteken voor Verdienste
- 23.1. In goud
- 23.1. In zilver
24 Ereteken voor Belangrijke Krijgsbedrijven (Expeditiekruis)
25 Lombokkruis
26 Oorlogsherinneringskruis
27 Verzetsherdenkingskruis
28 Ereteken voor Orde en Vrede
29 Nieuw-Guinea Herinneringskruis
30 Mobilisatie-Oorlogskruis
31 Kruis voor Recht en Vrijheid
32 Herinneringsmedaille VN-Vredesoperaties
33 Herinneringsmedaille Multinationale Vredesoperaties
34 Herinneringsmedaille Vredesoperaties
35 Herinneringsmedaille voor Humanitaire Hulpverlening bij Rampen (vroeger genaamd: Herinneringsmedaille Rampenbrigade)
36 Kosovo-medaille
37 Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als Officier (Officiersdienstkruis)
38 Onderscheidingsteken voor Langdurige en Trouwe Dienst (Trouwe Dienst Medaille)
- 38a. In goud
- 38b. In zilver
- 38c. In brons
39 Onderscheidingsteken voor trouwe dienst bij de Militaire (Marine) Kustwacht voor vrijwillig dienende militairen beneden de rang van officier
- 39a. In goud
- 39b. In zilver
- 39c. In brons
40 Onderscheidingsteken voor trouwe en langdurige dienst Nederlandse politie
41 Vrijwilligersmedaille Openbare Orde en Veiligheid (vroeger genaamd: Vrijwilligersmedaille)
42 Inhuldigingsmedaille 1898
43 Huwelijksmedaille 1901
44 Herinneringsmedaille 1926
45 Herinneringsmedaille Erewacht 1933
46 Huwelijksmedaille 1937
47 Inhuldigingsmedaille 1948
48 Herinneringsmedaille 1962
49 Huwelijksmedaille 1966
50 Inhuldigingsmedaille 1980
51 Medaille bezoek Nederlandse Antillen 1980
52 Huwelijksmedaille 2002
53 Herinneringsmedaille Buitenlandse bezoeken
54 Herinneringspenning van de Tweede Haagse Vredesconferentie in 1907
55 Ereteken Meester-Scherpschutter (Koninklijke Marine)
56 KNIL-onderscheidingen
- 56a Vaardigheidsmedaille KNIL
- 56b Schietprijsster
57 Herdenkingspenning komst Ambonezen naar Nederland (Rietkerk-penning)
58 Marinemedaille
59 Landmachtmedaille
60 Marechausseemedaille
61 Luchtmachtmedaille
62 Herinneringsmedaille Vrijwillige Politie 1948-1998

D. Erkende (ridderlijke) orden [bewerken]

63 Souvereine Militaire Orde van Malta
64 Johanniter Orde in Nederland
65 Ridderlijke Duitse Orde, Balije van Utrecht
66 Orde van de Gouden Ark
- 66a. Commandeur
- 66b. Officier
- 66c. Ridder

In aanvulling op bovengenoemde onderscheidingen kunnen achtereenvolgens worden gedragen [bewerken]

E. Onderscheidingen van Nederlandse particuliere organisaties, zoals de medaille van het Carnegie Heldenfonds, Vierdaagsekruis, Vaardigheidsmedaille van de NSV, Nationale Vijfkamp Kruis van Bijzondere Verdiensten van de K.N.V. 'Onze Luchtmacht', Herinneringsmedaille Luchtbescherming 1940-1945, Kruis van Verdienste van het Nederlandse Rode Kruis, Medaille voor trouwe dienst van het Nederlandse Rode Kruis, Herinneringskruis '39-'40 van het Nederlandse Rode Kruis en het Herinneringskruis '40-'45 van het Nederlandse Rode Kruis.

F. Onderscheidingen van internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, Nato en de Europese Unie;

G. Buitenlandse onderscheidingen (in de volgorde van de graden van hoog naar laag; bij meerdere onderscheidingen in dezelfde graad wordt de alfabetische volgorde van de Franse benamingen van de desbetreffende landen aangehouden; bij meerdere onderscheidingen in eenzelfde graad van een bepaald land, wordt de in dat land gebruikelijke rangorde aangehouden).

Artikel 3.

1. Dit besluit treedt in werking met ingang van heden.

2. Dit besluit zal worden geplaatst in de Staatscourant.

Aldus vastgesteld te Den Haag, 1 september 2005.
De Kanselier der Nederlandse Orden,
J.H. De Kleyn.

De (in)consequenties van het besluit [bewerken]

Opmerkelijk is dat de Kanselier van de Nederlandse Ridderorden in dit besluit de naam van de Orde van Trouw en Verdienste verkeerd heeft weergegeven en de huidige en de door Koningin Juliana op 30 november 1969 ingestelde graden van Huisorde en Kroonorde met elkaar verward heeft. De Kroonorde bestaat uit (onder andere) Grootkruis, Groot Erekruis met plaque en Groot Erekruis. Daar staat tegenover dat de kanselier de oude graden van de Huisorde, en deze mogen de nog levende leden gewoon blijven dragen, heeft weggelaten. Het Erekruis kwam in de plaats van de Ridder en komt niet, zoals hier beschreven is, overeen met de graad van Officier.
De Orde van Trouw en Verdienste is een Orde en geen Erekruis. Het besluit volgt ook niet altijd de precieze naam zoals die in het respectieve Koninklijk Besluit of oprichtingsbesluit werd gebruikt.
De Orde van de Gouden Ark wordt als "ridderlijke orde" genoemd. Dat is een opvallend feit. De orde is immers een particuliere Orde van Verdienste die door Prins Bernhard der Nederlanden werd uitgereikt.
De Eervolle Vermelding wordt sinds 1944 door een gouden kroontje op het lint van een andere onderscheiding aangegeven en kan niet, zoals deze lijst suggereert, als zodanig worden gedragen. De Medaille van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut is een legpenning zonder lint of baton. Deze Koninklijke onderscheiding kan niet worden gedragen.

Zie ook [bewerken]

Literatuur [bewerken]

[Samesntelling] A.J.L.M. van Berne [e.a.], Tenuen, onderscheidingstekens en emblemen van de Koninklijke Landmacht. Den Haag, 2003.
J.A. van Zelm van Eldik, Moed en deugd : ridderorden in Nederland. De ontwikkeling van een eigen wereld binnen de Nederlandse samenleving. Zutphen, 2003.
Staatscourant van het Koninkrijk der Nederlanden, 1 september 2005