Draaischijf (spoorweg)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een draaischijf in Portugal

Een draaischijf is een installatie waarmee binnen een zeer beperkte ruimte spoorwegmaterieel van spoor kan wisselen of kan worden gekeerd. Een draaischijf bestaat uit een ronde kuil, met daarin een draaibare brug die men kan aansluiten op meerdere sporen. De brug steunt met zware stalen wielen op één of twee in de kuil aanwezige gebogen rails en draait precies in het midden om een zwaar lager. De brug is voorzien van twee zware vergrendelingen die er voor zorgen dat de brug precies passend is vergrendeld aan de aan te sluiten sporen. Pas als de brug vergrendeld is mag het materieel de brug op- of afrijden. Moderne draaischijven zijn voorzien van een eenvoudig systeem van seinen dat gekoppeld is aan die vergrendeling om te voorkomen dat een locomotief door slecht aansluitende sporen ontspoort, of erger, de kuil inrijdt.

Toepassing[bewerken]

Omdat stoomlocomotieven met een tender – en de meeste zware snelle stoomlocs zijn van dit type – op grond van de spoorwegwet 'achteruit' (dus met de tender voorop) minder snel mogen en/of kunnen rijden dan 'vooruit' is het bij dit type noodzakelijk dat ze gekeerd worden wanneer de trein van rijrichting verandert, bijvoorbeeld op het eindstation. Dat kan met een keerdriehoek of keerlus, maar een draaischijf neemt minder ruimte in. Omdat diesel- en elektrische locomotieven zonder bezwaar in beide richtingen kunnen rijden, zijn met het verdwijnen van de stoomtractie uit het spoorwegbedrijf ook de draaischijven grotendeels verdwenen.

Draaischijven werden vaak toegepast bij (halfronde) locomotiefloodsen en hebben dan een dubbele functie. De schijf dient dan niet alleen om de locomotieven te keren, maar ook om toegang te geven tot de verschillende sporen in de loods. Wordt een locomotief uit de loods gereden, dan kan hij met de draaischijf meteen in de juiste richting worden gedraaid.

Ook elektrische locomotieven kunnen gebruik maken van een draaischijf, niet om te keren, maar wel om de loods te kunnen bereiken. Boven de draaischijf en de aansluitende sporen hangt dan bovenleiding in de vorm van een spinnenweb.

Aandrijving[bewerken]

Sommige draaischijven hebben een elektromotor, andere moeten met de hand gedraaid worden. Ook elektrische draaischijven kunnen met de hand kunnen worden gedraaid, wat nodig is in noodgevallen. Het draaien is zwaar werk en de machinist zal dat dus meestal door de stoker laten doen. Om een zware locomotief met de hand te kunnen draaien is het belangrijk dat het zwaartepunt van de locomotief precies boven het draaipunt van de brug ligt. Vooral bij depots van stoomlocomotieven waren de sporen rondom de draaischijf vaak spekglad van de vele olie die daar gemorst was, de machinist moest daarom zeer voorzichtig zijn met regulateur en remkraan om doorslippen of doorglijden te voorkomen.

Rolbrug[bewerken]

Daar waar het niet nodig is of was om locs kunnen te keren gebruikte men ook rolbanen om spoorwegmaterieel op andere sporen te kunnen zetten. Een rolbrug bestaat uit een rechthoekige kuil waarin de brug zich via de in de kuil aanwezige rails en zware loopwielen kon verplaatsen. Rolbruggen waren vaak in gebruik in werkplaatsen voor spoorwegmaterieel. Sommige grotere depots hadden zowel een draaischijf als een rolbrug, bijvoorbeeld in Tilburg.[1]

Thans nog aanwezige draaischijven[bewerken]

Nederland[bewerken]

Loc 2498 op de draaischijf van het Spoorwegmuseum (2006)

Op het terrein van de Hoofdwerkplaats Tilburg bevindt zich de enige draaischijf die nog bij de Nederlandse Spoorwegen in gebruik is. Deze is in de jaren tachtig gereviseerd. De overige zijn in handen van museumspoorlijnen.

In Nederland zijn bij museumbedrijven draaischijven aan te treffen op onder andere de volgende plaatsen:

Op het terrein van de wagenwerkplaats in Amersfoort zijn twee rolbruggen bewaard gebleven.

Noord-Amerika[bewerken]

In Noord-Amerika komen draaischijven nog veel voor, aangezien daar nog veel locomotieven eenrichtingsmaterieel zijn. Ook de Kabeltram van San Francisco kent een draaischijf.

Zie ook[bewerken]

Voetnoten
  1. Rapport over spoorweginfrastructuur op terrein van voormalige hoofdwerkplaats van de NS te Tilburg