Dramadriehoek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De dramadriehoek (ook wel Karpman-driehoek genoemd) is een model voor communicatie en samenwerking, bedacht door Stephen Karpman en gepubliceerd in 1968. Hij won hiermee de Eric Berne Memorial ‘Scientific’ Award. Karpman is een leerling van Carl Jung.

Model[bewerken]

Het model wordt gebruikt in de transactionele analyse en beschrijft vaak voorkomend gedrag waardoor communicatie en samenwerking sterk belemmerd wordt. Er is sprake van psychologische spelen die verborgen, onbewuste bedoelingen hebben. Door alle 'spelers' wordt ontkend dat die verborgen bedoelingen bestaan, ook zijn 'spelers' zichzelf er niet van bewust. Toch domineren de verborgen bedoelingen de uitgesproken bedoelingen.

In de dramadriehoek wordt ervan uit gegaan dat een mens tijdens transacties één (of meer) van drie rollen kan vervullen: de Aanklager, de Redder of het Slachtoffer. Het is een methode voor het analyseren van bijvoorbeeld discussies, meningsverschillen en ruzies en dus bij uitstek geschikt voor metacommunicatie, bespreken hoe het contact verloopt en waar het uit bestaat.

Ook groepen zoals schoolklassen, werkkringen, minderheden, gelijkgestemden, volken kunnen zich op individuele schaal, in groepen en als geheel zich gedragen als 'spelers' van de dramadriehoek. Gericht op zichzelf, op groepen, enzovoorts.

De dramadriehoek is ook een metafoor; beeldspraak die moeilijk te accepteren eigen gedrag inzichtelijk kan maken en zo ontkend, in bewust gedrag veranderen. Voorwaarde is aandacht geven aan eigen denken en handelen, aan hoe onbewuste bedoelingen de bewuste bedoelingen overheersen.

Een manier van bekijken die complexe problemen eenvoudig maakt. De gevolgen van 'Dramadriehoek spelen' kunnen zeer ingewikkeld worden, zozeer dat niemand nog invloed heeft op wat er in werkelijkheid gebeurt. Toch is de oorsprong van alle drama eenvoudig te begrijpen.

Rollen[bewerken]

De dramadriehoek bestaat uit een rollenspel, dat gespeeld wordt terwijl de acteurs zich niet bewust zijn dat ze acteren. Op het moment dat iemand Aanklager speelt, gelooft de speler dat zij/hij de ander/iets anders terecht aanklaagt, en is zich niet bewust van haar/zijn werkelijke bedoeling. Kenmerkend voor het spel is dat de drie rollen Aanklager, Redder en Slachtoffer moeiteloos gemengd en gewisseld kunnen worden. Al naargelang de behoefte van het te zwakke ego bepaalt. De Aanklager kan bijvoorbeeld tegelijkertijd Slachtoffer en Redder zijn.


Elk van de rollen in de dramadriehoek is gebaseerd op ongelijkwaardigheid: een ieder vindt zich ofwel beter ofwel minder dan de ander. Daarnaast neemt niemand verantwoordelijkheid voor zijn of haar eigen gedrag: de Aanklager en het Slachtoffer leggen de schuld bij de ander, terwijl de Redder de problemen niet daar neerlegt waar ze horen. Alle drie rollen fixeren zich op de verantwoordelijkheid van de ander en leiden daarom de aandacht af van zichzelf.
Het doel, de beloning is het eigen te zwakke ego, overschreeuwen.

Belangrijk om te weten is dat dit gedrag altijd onbewust is. Met name wordt ontkend wat de eigen verantwoordelijkheid is omdat het spel juist bestaat om de last van de verantwoordelijkheid voor zichzelf te ontkennen. Om deze reden kan het voor mensen die sterk dit gedrag vertonen, zodanig dat het ernstige gevolgen heeft, des te moeilijker worden te erkennen wat de eigen rol is in werkelijkheid.

Het spel, of liever, de verzameling psychologische spelen die de dramadriehoek bepalen, is op deze manier een zwart gat en het gedrag is uiterst besmettelijk voor iedereen die er mee te maken heeft. Pestgedrag en ook: gepest worden heeft als beweegreden en als het onderliggend mechanisme vaak de dramadriehoek. Alle betrokkenen blijven zich vastklampen aan de schijnbaar geruststellende beloning van het spel, het schijnbare voordeel voor het ego.

Het enige anti-gif vindt zijn basis in het tegendeel: gelijkwaardigheid. "Ik ben OK, jij bent OK" En in het besef dat er enkel verantwoordelijkheid voor eigen daden en emotie bestaat.

Dit betekent dat een ander niet te genezen is, dat 'de patiënt enkel zichzelf kan genezen'. Terwijl 'de patiënt' juist al zijn energie inzet om het spel te blijven spelen omdat hij onbewust, actief ontkent wat zijn verborgen gedrag is.

Aanklager[bewerken]

  • De Aanklager treft geen blaam,
  • is niet zelf verantwoordelijk,
  • heeft zelf het gevoel beter te zijn dan de ander, en
  • houdt anderen op afstand.

Redder[bewerken]

  • De Redder maakt zichzelf belangrijk,
  • maakt anderen afhankelijk,
  • laat zien hoe goed hij of zij is,
  • bemoeit zich met anderen, niet met zichzelf.

Slachtoffer[bewerken]

  • Het Slachtoffer hoeft niet na te denken,
  • hoeft niet te kiezen,
  • heeft geen verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag,
  • wordt door anderen verzorgd.

Gevolgen[bewerken]

De gevolgen van de dramadriehoek zijn onveranderlijk dramatisch, het gedrag bestaat uit (negatief) drama maken. Afhankelijk van hoe "hard" gespeeld wordt, zijn de gevolgen ernstiger. Het gedrag heeft invloed op de relatie tot anderen, en ook op de relatie met zichzelf. Het meest zal de dramadriehoek als patroon, stereotypisch gedrag, een rol spelen en zelfs beweegreden worden binnen partner-relaties omdat langduriger relaties meer kans bieden aan het spel om tot bloei te komen, om steeds destruktiever te zijn. Dit omdat het spel onbewust gespeeld wordt, en even onbewust steeds 'beter' geleerd wordt.

Het gedrag kan levensbepalend worden tot aan persoonlijkheidsstoornis(sen) toe en mensen tot moorden of zelfmoord brengen. Dit is mogelijk omdat betrokkene juist ervaart wat er negatief is aan het eigen gedrag en niet in staat is de kern van het probleem te erkennen: de eigen verantwoordelijkheid. De betrokkene is blind voor eigen verborgen bedoelingen en ontkent die.

Hoewel dit (onbewuste) gedrag in de dramadriehoek bijna altijd destructief is, lijkt het op korte termijn voldoening op te leveren. De voldoening bestaat uit zichzelf beter voorstellen dan men zich in feite voelt, zowel als beeld van zichzelf als beeld naar anderen.

Minderwaardigheidsgevoelens kunnen een belangrijke reden zijn om toevlucht te nemen tot de dramadriehoek, en ook reden zijn dat dit spel een vicieuze cirkel is waaruit geen ontsnappen mogelijk is; het spel ontkent de eigen verantwoordelijkheid en sluit die uit. Ondanks de schijn die opgehouden wordt, wakkert het gedrag minderwaardigheidsgevoel aan omdat het resultaat van de onbewuste bedoelingen, onveranderlijk negatief is.

De rollen Redder, Aanklager en Slachtoffer bevestigen elkaar sterk en daarom is het spel sterk 'zuigend', zelfs als er maar één werkelijke speler is.

De dramadriehoek kan ook gespeeld worden door Slachtoffer, Aanklager en/of Redder van de wereld of willekeurig wat te zijn, evenals meerderen tegelijkertijd die rollen tegen een enkeling kunnen spelen die mogelijkerwijs het spel op geen enkele manier wil spelen, en dus reëel slachtoffer is. Maar wanneer er sprake is van pesten (gedrag) kan het slachtoffer in werkelijkheid evenzeer dader zijn die het pesten over zich afroept, afdwingt, al is dat dan onbewust. Ditzelfde geldt ook voor daders en slachtoffers van het zondebok mechanisme, ook dat heeft de dramadriehoek als motor.

Om effectief te kunnen communiceren of samen te werken moet men uit de dramadriehoek komen. De onbewuste bedoelingen moeten niet langer bepalen wat het effect is voor betrokkenen.

Dat betekent in de praktijk dat men moet handelen op basis van gelijkwaardigheid en zelf de verantwoordelijkheid voor eigen gedrag moet nemen. Hiervoor is de term winnaarsdriehoek bedacht met als rollen helper, assertief persoon en kwetsbaar persoon.

Hetzelfde mechanisme als in de dramadriehoek geldt in de winnaarsdriehoek, alleen worden de destructieve elementen in positieve elementen omgebogen.

De Helper biedt constructieve hulp aan, Assertief persoon stelt terzake doende problemen aan de orde en Kwetsbaar Persoon maakt anderen duidelijk wat als kwetsbaar wordt ervaren. Waar de dramadriehoek de schuldvraag buiten zichzelf legt, moedigt de winnaarsdriehoek ieders verantwoordelijkheid zelf nemen, aan.

Externe link[bewerken]