Dubbeldeksmaterieel

Dit artikel gaat om een bepaald type dubbeldekstrein; zie ook het algemene artikel.

Een treinstam te Almere Poort.

DDM Bv-rijtuig in de Intercity Haarlem – Heerlen/Maastricht

DDM stuurstandrijtuig "Walvis" te Amersfoort Vathorst.

DDM (dubbeldeksmaterieel) is een verzameling van materieelseries van de Nederlandse Spoorwegen. Voor nieuwere series zie dubbeldeks aggloregiomaterieel.

DDM-1 [bewerken]

De in 1985 in dienst gestelde serie DDM-1 was de eerste serie dubbeldekstreinen van de NS. In september 2010 werd al het DDM-1 buiten dienst gesteld, maar in januari 2011 werd een deel van het DDM-1-materieel tijdelijk weer in dienst genomen tot en met april 2011. Vervolgens werd het materieel als preventieve herfst/wintermaatregel in het najaar van 2011 wederom in dienst gesteld. DDM-1 rijdt sinds die datum echter, na enkele aanpassingen, wel in combinatie met een locomotief uit de serie 1700 i.p.v. de serie 1800.

De serie bestaat uit:

13 stuurstandrijtuigen tweede klas type Bvk.
33 rijtuigen tweede klas type Bv.
29 rijtuigen eerste/tweede klas type ABv.

Op alle stuurstandrijtuigen waren de naam en afbeelding van een bedreigde diersoort aangebracht. Dit was een gezamenlijk initiatief van de NS en het Wereld Natuur Fonds. De afgebeelde dieren waren arend, bizon, cheeta, condor, dolfijn, neushoorn, olifant, ooievaar, otter, panda, tijger, walvis en zeehond.

Enkele van deze stickers waren weggehaald na erge slijtage. Dichtbij de rijtuigen waren nog wel de contouren te zien van wat zwart was.

Het stuurstandrijtuig Panda had in de jaren '80 brand gevat en was later voorzien van groene in plaats van rode banken.

De eersteklasbanken van DDM waren vrijwel gelijk aan die van de tweede klas in ICM, alleen voorzien van luxueuze stoffen bekleding. Van negen ABv-rijtuigen was de eerste klas gedeclasseerd naar tweede klas, waarbij de banken eenvoudigere bekleding kregen. In de loop van 2007 waren deze rijtuigen op vier na weer verbouwd tot ABv. Drie rijtuigen reden nog gedeclasseerd rond en een vierde stond terzijde met brandschade.

Inzet [bewerken]

DDM-1 werd gebruikt in trek-duwtreinen in combinatie met een locomotief type 1800. Oorspronkelijk bestonden de formaties uit zeven rijtuigen en een loc, later verdwenen enige rijtuigen naar de Intercitydienst, waardoor de vijfdelige formaties op de baan verscheen. In de laatste tijd bestonden alle formaties uit een loc en zes rijtuigen (Bv+ABv+Bv+ABv+Bv+Bvk).

Tot 10 december 2006 werd DDM-1 voornamelijk ingezet in de sneltrein Alkmaar – Amersfoort Vathorst, hier werd sinds de dienstregeling 2007 SGMm ingezet. Verder werden enkele rijtuigen ingezet in de treinserie 800/900 (Intercity Haarlem – Maastricht/Heerlen). Deze treinen bestonden uit een combinatie van ICRm-rijtuigen met een of twee DDM-1-rijtuigen.

In dienstregelingsjaar 2010 werd DDM-1 tot 6 september in de volgende treinseries ingezet:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
2200	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht	Serie 2100 verdubbelt de frequentie.
3700	Intercity	Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Schiphol – Amsterdam Zuid – Almere Centrum – Lelystad Centrum
3900	Intercity	Amsterdam Centraal – Almere Centrum – Lelystad Centrum
14500	Intercity	Amsterdam Centraal – Hoorn – Enkhuizen	Rijdt alleen in de spits.

Omdat er tijdens de eerste maand van de winter van 2011 veel nieuw treinmaterieel (m.n. Sprinters) uitviel, is besloten om een aantal stammen DDM-1 vanaf 3 januari 2011 weer te gebruiken in:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
14500	Intercity	Amsterdam Centraal – Hoorn – Enkhuizen	Rijdt alleen in de spits.

Vanaf 10 januari 2011 werden ook een aantal stammen DDM-1 ingezet in de treinseries:

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
2200	Intercity	Amsterdam Centraal – Haarlem – Leiden Centraal – Den Haag HS – Rotterdam Centraal – Dordrecht	Serie 2100 verdubbelt de frequentie.
3700	Intercity	Den Haag Centraal – Leiden Centraal – Schiphol – Amsterdam Zuid – Almere Centrum – Lelystad Centrum

De inzet van het DDM-1-materieel is per 1 april 2011 wederom beëindigd. Alle rijtuigen werden terzijde gesteld (en enkele rijtuigen zijn gesloopt).

Sinds 21 november is DDM-1 weer gereactiveerd als reservematerieel. Het wordt, om de stammen in goede conditie te houden, standaard ingezet in de serie 14500 (Spits Intercity Enkhuizen-Amsterdam), in de treinen 14525, 14527, 14558 en 14560. Naar verwachting blijft deze inzet tot en met april 2012 van kracht.

Fietsenrijtuigen [bewerken]

In 1995 werden er vier dubbeldekkers voor een bijzondere inzet aangepast. Hiervoor werd besloten het benedendek voor fietsen in te richten en op de bovenverdieping de zitplaatsen te handhaven. De rijtuigen verder hernoemd naar een Bvf. De vier rijtuigen werden uit vier DDM-stammen gehaald die met ingang van de dienstregeling 1995/96 tussen Utrecht en Rhenen werden ingezet. Deze fietsenrijtuigen werden voornamelijk ingezet in de treinserie 800/900.

In de wintermaanden werden de rijtuigen geheel als zitrijtuigen ingezet, vandaar de benaming Bv(f). De eerste serie van vier bestond uit de 50 84 26-37 401 t/m de -404.

In 1996 werden er nogmaals twee rijtuigen omgebouwd waarna er in 1998 nog eens acht volgden tot een totaal van 14 stuks. Om het aantal Bv’s voor de stammendienst niet te veel te laten slinken, waren de rijtuigen die in 1996 omgebouwd werden twee ABv’s, die tegelijkertijd naar rijtuigen tweede klasse werden omgebouwd. Deze rijtuigen werden direct voorzien van statische omzetters. In 2002 werden de fietsrijtuigen weer terugverbouwd naar een normaal rijtuig voor de reizigers.

Toekomst [bewerken]

Er waren plannen om de DDM-1-rijtuigen te renoveren. Dit zou gebeuren nadat het ICM gerenoveerd is. Het tractiestuur voorin de cabine waarmee de machinist tractie geeft, zou dan verwijderd worden. De NS heeft echter besloten het DDM-1-materieel niet meer te renoveren, waarna het in september 2010 terzijde werd gesteld; twee rijtuigen DDM-1 zijn in december 2010 aan het Spoorwegmuseum verkocht.

In januari 2011 gingen een paar DDM-1-stammen weer rijden.^[bron?] Dit waren onder andere de stammen die werden getrokken door locomotieven 1839, 1843, 1849 en 1853.

Ook in de winter van 2011-2012 reden er weer een aantal DDM-1 stammen. Deze reden in combinatie met een locomotief serie 1700, omdat de serie 1800 inmiddels grotendeels buiten dienst staat. Er is een locomotievenoverschot vanwege het uitgeleende ICRm. Daarbij komt dat als de DDAR treinen in revisie gaan, er nog meer locs van de serie 1700 beschikbaar komen. Daarom de keuze voor de serie 1700.^[1]