Steenkolenengels
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Steenkolenengels is een benaming voor zeer slecht Engels, zoals dat wordt gesproken door Nederlandstaligen die het Engels nauwelijks beheersen. De term gaat terug op de bastaardtaal die rond 1900 door Nederlandse havenarbeiders werd gebruikt om te communiceren met de bemanning van steenkolenboten uit Groot-Brittannië.
Inmiddels wordt het woord gebruikt voor incidentele taalfouten in het Engels die zijn terug te voeren op verwarring met het Nederlands. Dit artikel behandelt dergelijke fouten.
Inhoud |
[bewerken] Verwante begrippen
Het Engelse woord voor steenkolenengels is Dunglish. (Een samentrekking van de woorden Dutch ("Nederlands") en English ("Engels")).
Ook het woord Nederengels wordt gebruikt voor vormen van kruisbestuiving tussen het Engels en het Nederlands. Dit begrip slaat echter op het overvloedig gebruik van Engelse woorden in de Nederlandse taal. Het gaat daarbij niet per definitie om taalfouten.
[bewerken] Achtergronden
De Nederlandse en Engelse taal zijn beide West-Germaanse talen. Doordat er veel overeenkomsten zijn, maken Nederlandstaligen soms fouten wanneer zij in het Engels spreken of schrijven. De bekendste vorm van dergelijk steenkolenengels is het letterlijk vertalen van woorden, zonder te letten op de Engelse grammatica. Een voorbeeld zou kunnen zijn: The literally translating of words, without to let on the English grammar (The literal translation of words, without taking English grammar rules into account).
Hoewel Engels en Nederlands dus vrij nauw verwant zijn is het aanleren van Engels door Nederlandstaligen niet altijd eenvoudig. Daar zijn een aantal redenen voor op te noemen.
[bewerken] Spelling versus uitspraak
Hoewel de Nederlandse spelling en haar regelmatige bijstellingen veel stof voor discussie geeft kan toch gezegd worden dat het eenvoudiger is uit het Nederlandse woordbeeld op te maken hoe een woord verstaanbaar uitgesproken kan worden dan uit een Engels woord. De Engelse spelling is vrijwel geheel traditioneel en wordt niet door een taalunie bijgesteld. Dat wil zeggen dat iemand die Engels leert eigenlijk twee talen tegelijk moet leren: een geschreven en een gesproken taal.
[bewerken] Diversiteit en scholing
Hoewel men het Engels dat nu overal in de wereld gesproken wordt in het algemeen als één taal beschouwt, in tegenstelling tot Nederlands en Afrikaans, is de diversiteit binnen het Engels groot genoeg dat Australische bush poetry in Amerika vrijwel onverstaanbaar is. Het Engels was daarmee tot de komst van de massamedia aardig op weg een taalfamilie te worden, maar in de laatste decennia is daar weer een kentering in gekomen. Het zwaartepunt is echter sinds de ondergang van het Britse Imperium wel verschoven naar de Verenigde Staten. Hoewel er vooral in het oosten van de VS zeker regionale verschillen zijn, spreken de meeste Amerikanen toch iets dat redelijk dicht bij Standaardamerikaans ligt. De sprekers van Standaardamerikaans maken daarmee een vrij aanzienlijk percentage van het totaal aantal sprekers uit. In veel landen tracht men zich in het onderwijs op die standaard te richten, hoewel er vaak wel plaatselijke varianten ontstaan. 'Indiaas Engels' klinkt bijvoorbeeld beduidend anders dan Brits of Amerikaans.
Toch leert men in Nederland eerder de Britse received pronunciation ("Queen's English"), hoewel die zelfs binnen het Verenigd Koninkrijk maar door een vrij kleine minderheid gesproken wordt. De verscheidenheid daar is namelijk nog groter dan in (of zelfs tussen) de voormalige koloniën. Men gaat daarbij vaak uit van het idee dat Brits Engels door iedereen verstaan en aanvaard wordt. Dat bereidt Nederlandstaligen echter slecht voor op de taaldiversiteit die zij in de praktijk zullen tegenkomen.
[bewerken] Interferentie
Nederengels ontstaat als specifiek-Nederlandse taalgewoonten worden 'meegenomen' naar het Engels; dit verschijnsel is wel "interferentie" genoemd. De Nederlandse gewoonte interfereert immers met het juiste Engelse gebruik, loopt als het ware voor de voeten.
Interferentie kan op verschillende niveaus plaatsvinden. Voorbeelden:
- uitspraak
-
- De Engelse woorden pan en pen klinken anders, en verschillen op hun beurt van het Nederlandse woord pen. Nederlanders spreken vaak alle drie deze woorden hetzelfde uit.
- De u in Engelse woorden als fun, close up, bungee jumping en Donald Rumsfeld dient te worden uitgesproken als een korte (doffe) a (zoals in het Nederlandse "kat") niet als een korte u (zoals in het Nederlandse "mus"). Hetzelfde geldt voor de o in cover.
- Voor Engelstaligen is er een klinkerverschil tussen wander en wonder. Nederlandstaligen horen dat nauwelijks.
- Voor sommige Engelstaligen is er verschil tussen wh en w dat de meeste Nederlandstaligen ontgaat.
- Nederlandstaligen zeggen 'ents of worts' in plaats van 'endz of wordz', Engels heeft stemhebbende medeklinkers aan het eind, hoewel Amerikanen ze ook niet altijd uitspreken.
- Nederlandstaligen kennen vaak de verschillen niet tussen Brits en Amerikaans, laat staan andere vormen van Engels. In Amerika is een scone een 'skoon', in Engeland of Zuid-Afrika een 'skon'.
- De Amerikaanse o in bijvoorbeeld God is bijna een Nederlandse 'aa': oh my gaad! en klinkt dus erg anders dan de Britse versie.
- De Amerikaanse 't' tussen klinkers is bijna een 'd': Betty wordt dus 'Beddie'. Op z'n Brits uitgesproken verstaat een Amerikaan het als Betsy.
- grammatica
-
- Steenkolenengels: I have it cold
- interferentie door: Het koud hebben
- correct Engels: I'm cold of I am cold
- woord
- (zie ook hieronder, bij Valse vrienden)
- Steenkolenengels: to *handle in arms
- interferentie door: handelen
- correct Engels: to trade in arms
- Steenkolenengels: to *take a douche (een 'douche' is een instrument voor vrouwelijke hygiëne...)
- interferentie door: douchen
- correct Engels: take a shower
- interpunctie en spelling
-
- Steenkolenengels: He makes *£30.000 a year.
- interferentie door: . (punt, die in het Engels voor decimalen staat)
- correct Engels: He makes £30,000 a year.
- Om dit probleem, dat meer algemeen tussen Engelstalige en niet-Engelstalige landen speelt, te ondervangen, wordt bij duizendtallen vaak zowel de punt als de komma vermeden. Men schrijft dan een spatie: 30 000.
- Steenkolenengels: *informationtechnology.
- interferentie door: aaneenschrijven van zelfstandige naamwoorden in het Nederlands
- correct Engels: information technology.
- In het geschreven Nederlands gebeurt overigens steeds meer het tegenovergestelde. Samenstellingen van zelfstandige naamwoorden worden door veel mensen los geschreven, terwijl ze in het Nederlands altijd aan elkaar, dan wel met een koppelteken geschreven dienen te worden [1], tenzij de eerste twee delen een naam vormen [2]. Dit wordt vaak Engelse ziekte genoemd.
[bewerken] Valse vrienden
Steenkolenengels ontstaat vooral doordat kleine verschillen in de grammatica van de twee talen over het hoofd worden gezien. Daarnaast kan het ontstaan doordat er Nederlandse woorden zijn die in het Engels (bijna) dezelfde vorm hebben, maar een andere betekenis. In de Cambridge International Dictionary of English wordt dit verschijnsel aangeduid met "false friends" en in de Van Dale met "valse vrienden". Niet alleen tussen het Nederlands en het Engels bestaan deze "false friends", maar het komt eigenlijk tussen de meeste Europese talen onderling wel voor, en zelfs tussen variëteiten van eenzelfde taal. De aanduiding kwam vermoedelijk voor het eerst in het Frans voor als "faux amis".
Enkele voorbeelden van valse vrienden:
- eventually = uiteindelijk, ten slotte
- eventueel = (if) any, possible, possibly
- in the fall = in de herfst (Amerikaans Engels)
- ingeval = in case
- pocket book = portemonnee (zeer verouderd Engels)
- pocketbook = paperback
- concrete = beton
- concreet = definitief
[bewerken] Voorbeelden
Enkele voorbeelden van Steenkolenengels:
- I let a fart is onjuist
- correct is I farted
- (in het Nederlands: Ik liet een scheet)
- It goes well als reactie op How is it going? is onjuist
- correct is I'm ok
- (in het Nederlands Het gaat goed)
- That's sorry then is onjuist
- correct is That's a pity
- (in het Nederlands Dat is dan jammer)
- Welcome in Amsterdam is onjuist (deze tekst hing enige tijd geleden op Schiphol)
- correct is Welcome to Amsterdam
- (in het Nederlands Welkom in Amsterdam)
- That can is onjuist
- correct is that's possible, sure of of course
- (in het Nederlands Dat kan)
- Thank you for your reaction is onjuist
- correct is thank you for your reply/response
- (in het Nederlands Bedankt voor uw reactie)
- I hate you all very welcome is onjuist
- correct is I would like to welcome you all [to this meeting]
- (in het Nederlands Ik heet jullie allemaal zeer welkom)
- How late is it? is onjuist
- Correct is What is the time?
- (in het Nederlands: Hoe laat is het?)
- Taking someone in the mailing. is onjuist
- correct is Fooling someone
- (in het Nederlands: Iemand in de maling nemen)
- Look to that person. is onjuist
- correct is Look at that person
- (in het Nederlands: Kijk naar die man/vrouw)
[bewerken] Haventaal
Het oorspronkelijke steenkolenengels werd rond 1900 gebezigd in Nederlandse havens.
- Het scheldwoord "halve zool" is terug te voeren op deze haventaal. Het is een verbastering van het Engelse asshole. De Rotterdamse schrijver Willem van Iependaal gebruikt de term in de jaren dertig in zijn romans als volkstaal, maar de eerste bekende verschijning in druk was in De Jordaan van Israël Querido in 1912.[1]
- De kreet "lekko" wordt in de Nederlandse scheepvaart gebruikt bij het loslaten van bijvoorbeeld het anker of de trossen. Het ontstond in de Rotterdamse haven als variant op het Engelse let go.
[bewerken] Functionarissen
- Aan Joop den Uyl wordt de uitdrukking a nation of undertakers toegeschreven. Voor een Engelstalig publiek zou hij hiermee hebben willen betogen dat Nederlanders een 'volk van ondernemers' zijn. 'Undertaker' is echter het Engelse woord voor 'begrafenisondernemer'.
- Voormalig Nederlands ambassadeur Dries van Agt zou ooit gezegd hebben: I can stand my little man (Ik kan mijn mannetje wel staan).
- Bij het bespreken van het uitgavenpatroon van Europese beleidsmakers had Frits Bolkestein het continu over golden showers -- terwijl dat in het Engels refereert aan plasseks.
- Pieter Gerbrandy begroette Churchill met: Goodbye Mr. Churchill! in het Nederlands: goedendag. In vervolgbijeenkomsten sprak Churchill hem systematisch aan met mr. Sherry-Brandy en noemde Gerbrandy hem meneer Kerkuil. Ook aan Gerbrandy wordt de zin toegeschreven bij een bezoek (ook van Churchill?) aan Delft: "I hate you welcome in this town where all the Oranges are buried" (Ik heet u welkom in deze stad waar alle Oranjes begraven zijn).
[bewerken] Worst teacher
Sinds veel colleges aan de TU Delft in het Engels gegeven dienen te worden, reikt de studentenvakbond VSSD zo nu en dan een worst teacher award aan universitaire docenten uit - een rookworst, om precies te zijn. Genomineerde zinnen van de afgelopen jaren waren onder meer:
- You have to screw up the number (Je moet de waarde opschroeven)
- This college goes over ramps (Dit college gaat over rampen). Een ramp is een helling of oprit in het Engels.
- I tried to lead you around the garden (Ik probeerde je om de tuin te leiden)
- I have an equation picked from the sky (Ik heb een vergelijking uit de lucht gegrepen)
- Don't let the cheese eat off your bread (Laat de kaas niet van je brood eten, ook in het Nederlands foutief)
[bewerken] Humor
Onjuist Engels kan ook opzettelijk gebruikt worden om een humoristisch effect te bereiken.
- De komiek Urbanus gebruikte de uitspraak My hair is in den oorlog om aan te duiden dat zijn haar in de war was.
- Urbanus gebruikte ook: Come on baby let's talk wanneer hij zijn handen intalkte tijdens een optreden.
- Ook gaf hij de vertaling van Broeder Jacob: Brother Yeshead
- Hugo Brandt Corstius (Hugo Burnt Crustius) vertaalde Roodkapje letterlijk in het Engels.
- De Nederlander Jan van der Meulen publiceerde vanaf 1956 onder het pseudoniem John O'Mill diverse poëziebundels in het Steenkolenengels. Hij noemde de taal Double Dutch, wat Koeterwaals betekent.
- De cabaretier Harrie Jekkers: Orphan up your guard ('Wees op je hoede'). (Volgens Jekkers was dit het werk van een leerling in de tijd dat Jekkers leraar Engels was.)
- Colin White en Laurie Boucke geven in hun boek The Undutchables de volgende voorbeelden:
- A pain under the toenail is not quite the same as Een peen onder het toneel
- Nasi Goreng en Mie is not quite the same as Nazi Goering and Me
- Een stukje humoristisch steenkolenengels, enigszins populair als ondertekening onder email en in nieuwsgroepen, is "Unox, the worst operating system"
[bewerken] Voetnoten
- ↑ Halve zool (M. de Coster, 2005)
[bewerken] Zie ook
- Engelse ziekte (taal)
- Pidgin
- Namlish - in Namibië
- Tinglish - in Thailand
- Jenglish - in Japan
