Dwergvorming

Het skelet van een dwergolifant van Kreta

Een paartje eilandvossen

Laaglandanoa

Dwergvorming is een verschijnsel in de biologie waarbij alle individuen uit een soort of zelfs geslacht langzaam maar zeker kleiner van stuk worden. Als dit plaats vindt op een eiland of in een ander klein en gesloten ecosysteem (bijvoorbeeld een grot, een oase of een afgelegen vallei) dan noemt men dit meestal eilanddwerggroei (in het Engels: insular dwarfism).

De redenen hiervan lopen sterk uiteen, maar hebben allemaal een aantal dingen gemeen: dwergvorming is een aanpassing aan langdurig veranderde omstandigheden in de leefomgeving. Het tegenovergestelde heet reusvorming waarbij een soort juist groter wordt, denk bijvoorbeeld aan dinosauriërs. De belangrijkste redenen voor het optreden van (eiland)dwergvorming zijn in hoofdzaak het verdwijnen van natuurlijke vijanden, bijvoorbeeld op een eiland, waardoor een kleiner lichaam selectief voordeel oplevert, doordat het minder voedsel nodig heeft. Groot zijn heeft als voordeel dat relatief lange afstanden kunnen worden overbrugd, een voordeel dat op kleine eilanden verloren gaat. In warme klimaten kan een kleiner lichaamsformaat bij warmbloedige dieren bovendien een betere warmteregulering opleveren, zodat oververhitting beter te voorkomen is.

Als een soort na verloop van tijd meetbaar kleiner is geworden zijn daar honderden tot tienduizenden generaties overheen gegaan. Het vindt dus zeer langzaam plaats. Met dwergvorming wordt niet bedoeld:

• een al dan niet aangeboren groeistoornis waardoor een individu kleiner blijft, bijvoorbeeld progeria.
• een genetische fout in het DNA die leidt tot groeiachterstand, bijvoorbeeld achondroplasie, bij 'dwergen'.
• kleinere exemplaren door tekorten als voedsel, vitaminen, hormonen etc.

Het proces heeft in de evolutionaire geschiedenis vele malen plaats gevonden. Bekende voorbeelden zijn onder andere:

• Kleine olifantensoorten als de siciliaanse dwergolifant, cypriotische dwergolifant en dwergstegodont.
• Kleine runderen als Bubalus cebuensis, Anoa en Tamaroe.
• De in 2004 ontdekte floresmens van het eiland Flores, die maar 1 meter lang werd.
• Roofdieren als de balinese tijger, de zanzibarluipaard, de eilandvos, de cozumelwasbeer en Canis lupus hodophilax.
• Dinosauriërs als Europasaurus, Magyarosaurus, Rhabdodon, Balaur en Telmatosaurus.

Zie ook

• Wet van Foster
• Eilandreusgroei