Dwingeloo

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dwingeloo
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Dwingeloo Wapen van Dwingeloo
Dwingeloo
Dwingeloo
Situering
Provincie Vlag Drenthe Drenthe
Gemeente Vlag Westerveld Westerveld
Coördinaten 52° 50' NB, 6° 22' OL
Algemeen
Inwoners (1 januari 2007) 2.430
Foto's
Sint Nicolaaskerk
Sint Nicolaaskerk
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Dwingeloo (Drents: Dwingel) is een dorp in de provincie Drenthe in Nederland, behorende tot de gemeente Westerveld. Tot de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1998 was het een zelfstandige gemeente, waartoe ook de buurschappen Westeinde, Eemster, Leggeloo, Lhee en Lheebroek en gedeeltes van Geeuwenbrug en Dieverbrug behoorden. Op 1 januari 2004 had het dorp 2363 inwoners.

De grote groene brink in het centrum van het dorp is beschermd dorpsgezicht. Dwingeloo werd in september 2012 uitgeroepen tot Groenste dorp van Europa.[1]

Geschiedenis[bewerken]

De eerste vermelding van het dorp dateert van een akte uit 1181, afkomstig uit het archief van het klooster van Ruinen, dat de aankoop van een erf met een tiende land in Twingelo beschrijft. De naam komt uit het oud-Saksisch en verwijst waarschijnlijk naar het bedwingen van het bos (=loo) of open plek in het bos.

Aanvankelijk was Lhee het grootste dorp in het kerspel, maar door de aanwezigheid van adel in Dwingeloo wordt dat in de 11e-12e eeuw langzaam de hoofdplaats. In de Franse tijd wordt het kerspel Dwingeloo omgevormd tot een gemeente, welke tot 1998 ongewijzigd heeft bestaan.

De Sint-Nicolaaskerk[bewerken]

De Sint-Nicolaaskerk dateert uit de 15e eeuw. De huidige torenspits werd, na het instorten van de vorige spits, in 1631 geplaatst op initiatief van Rutger van den Boetzelaer, bewoner van de havezate Batinge en drost van Drenthe. Bij de dorpsbrand van 1923 is een groot deel van het kerkinterieur in vlammen opgegaan. Portretten van Van den Boetzelaer en zijn derde vrouw Batina van Lohn bevinden zich in de kerk. De kapel bij de kerk is in particulier eigendom.[2]

De juffer van Batinge[bewerken]

Standbeeld van de Juffer van Batinghe door Charles Henri de Vries

Aan de bouw van de Sint Nicolaaskerk in Dwingeloo is de sage verbonden van de juffer van Batinge. Deze juffer reed tijdens de bouw van de kerk elke dag voorbij, omdat ze een oogje had op de bouwmeester van de kerk. Deze bouwmeester was niet ongevoelig voor haar schoonheid en raakte dermate van de wijs, dat hij zijn werk niet meer naar behoren kon verrichten. Door ingrijpen van de drost van Drenthe en haar vader, de heer van Batinge, werd de juffer op reis gestuurd, maar niet nadat zij haar geliefde had verteld welke vorm de torenspits van de nieuwe kerk volgens haar moest krijgen. De bouwmeester wist daarop haar droombeeld te verwezenlijken. Dit is de reden voor de afwijkende bouwstijl. Na voltooiing van de kerk zouden beiden alsnog getrouwd zijn.[3]

Sint-Anthoniusgilde[bewerken]

Ieder jaar op 17 januari, de naamdag van de heilige Anthonius, komen aan de brink de twaalf broeders van het Sint-Anthoniusgilde bijeen. Het gilde was een liefdadigheidsinstelling, die pacht inde (deels in natura) bij de voornaamsten in het dorp en daarmee de hulpbehoevende inwoners ondersteunde. Tegenwoordig ondersteunt het gilde ook maatschappelijke projecten. Eén pacht in natura bestaat nog altijd: zo moet de bewoner van het vroegere schultehuis in het dorp Dwingeloo elk jaar op 17 januari zestien pakjes (acht pond) roomboter aan het gilde betalen.

Omgeving[bewerken]

Ten zuiden van het dorp ligt het Nationaal Park Dwingelderveld, een groot bos- en heidegebied waar nog een schaapskudde aanwezig is. Hier bevindt zich ook een grote radiotelescoop en aan de rand van het gebied het Planetron. Meer gericht op het toerisme zijn bij dit gebied ook het gemeentelijk bosbad en een aantal campings gevestigd.

Ten zuidwesten van Dwingeloo is het landgoed van huize Oldengaerde te vinden, een goed bewaarde Drentse havezate uit de vijftiende eeuw (verbouwd in 1717). Het lanen- en grachtenstelsel dateren eveneens uit die tijd. In de tuin achter de havezate is een 'Grand Canal' aanwezig, een smalle rechthoekige vijver.

Even ten westen van het dorp liggen de huisplaatsen van de havezaten Batinge (afgebroken in 1832) en Entinge (afgebroken in de 18e eeuw). De zeventiende-eeuwse grachten- en lanenstelsels zijn nog herkenbaar in het landschap. Aan de noordzijde van Dwingeloo staat de havezate Westrup. Sinds 1843 heeft het de functie van notariskantoor.

Een karakteristiek pand aan de Brink is het schultehuis (Brink 12). Deze ambtswoning van de schulte (burgemeester) van Dwingeloo is gebouwd omstreeks 1675 in opdracht van Jan Coerts Prins.

Dwingeloo telt 51 rijksmonumenten.

Evenementen[bewerken]

  • Dwingelermarkt
  • Drentse 8 van Dwingeloo
  • Midzomerfestival
  • Dorpsfeest
  • Brinkdag op woensdagen in juli en augustus
  • Sterrenfestival
  • Volkorendag
  • Oogstdag

Media[bewerken]

De weekkrant de Westervelder, de Da's Mooi en de Meppeler Courant.

Sport[bewerken]

De plaatselijke voetbalclub is VV Dwingeloo.

Fietsroute[bewerken]

  • Y.J. Glas-Heide, Schaduwpaden in Dwingeloo; een moordroute naar "Schaduw op de heide" van Havank-Terpstra. Leeuwarden, Stichting Mateor, 1997.
De Brink van Dwingeloo, met de muziekkoepel, en de oude brandvijver, “de Riete”
De Brink van Dwingeloo, met de muziekkoepel, en de oude brandvijver, “de Riete”

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Dwingeloo groenste dorp van Europa
  2. Karstkarel, Peter Alle middeleeuwse kerken: Van Harlingen tot Wilhelmshaven (2007) Leeuwarden/Groningen, Uitgeverij Noordboek, ISBN 978 9033005589
  3. Vrij verteld op basis van de informatie op de plaquette bij het standbeeld van de Juffer van Batinghe [1]