Echt zandhaarmos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Polytrichum juniperinum
Echt zandhaarmos
Echt zandhaarmos
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Bryophyta (Mossen)
Klasse: Polytrichopsida
Orde: Polytrichales
Familie: Polytrichaceae
Geslacht: Polytrichum
Soort
Polytrichum juniperinum
Hedw. (1801)
Echt zandhaarmos, habitus
Echt zandhaarmos, habitus
Afbeeldingen Polytrichum juniperinum op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Polytrichum juniperinum op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Echt zandhaarmos of zandhaarmos (Polytrichum juniperinum) is een soort mos van het geslacht Polytrichum (haarmossen).

Het is een algemene, kosmopolitische soort die voornamelijk voorkomt in droge heide en zandverstuivingen.

Etymologie en naamgeving[bewerken]

  • Synoniem: Polytrichum alpestre Hoppe, P. juniperinum var. alpestre (Hoppe) Röhling, P. juniperinum var. waghornei Kindberg
  • Duits: Wacholder-Widertonmoos
  • Engels: Juniper Moss

De botanische naam Polytrichum is afkomstig uit het Oudgriekse polus, (veel), en thrix (haar), naar het dicht behaarde sporogoon.

De soortaanduiding juniperinum is afgeleid van 'juniperus', de Latijnse naam voor jeneverbes.

Kenmerken[bewerken]

Echt zandhaarmos, detail gametofyt
Echt zandhaarmos, detail sporogoon met huikje

Het echt zandhaarmos vormt losse, stugge zoden met groene tot roodbruine, tot 5 cm lange, rechtopstaande, onvertakte, stevige stengels. De stengelblaadjes kunnen meer dan 1 cm lang zijn, smal lancetvormig en eindigend op een bruine stekelpunt, de verlengde top van de bladnerf. De bladrand is smal, gaafrandig en naar binnen omgeslagen. Bij vochtig weer staan de blaadjes alzijdig afstaand, bij droogte plooien ze zich opwaarts rond de stengel.

Echt zandhaarmos is een tweehuizige plant. De mannelijke planten ontwikkelen bruingroene antheridiënbekers of perigonia.

De sporofyt bestaat uit een sporenkapsel of sporogoon op een stevige, tot 5 cm lange gele tot roodbruine steel. De sporogonen zijn langer dan breed, met vier langse ribben, en gaan bij rijpheid knikken. Jonge sporenkapsels worden bedekt door een puntig, wit tot lichtbruin behaard huikje.

Onderverdeling[bewerken]

Het veenhaarmos (P. juniperinum var. affine (Funck) Brid.) is een variëteit van het echt zandhaarmos met forsere planten, die enkel in zeer natte biotopen zoals in laagveengebieden voorkomen.

Habitat[bewerken]

Het echt zandhaarmos vormt uitgestrekte, vlakke zoden op open plaatsen op droge tot licht vochtige, kalk- en kleiarme bodems, voornamelijk in droge heide, duinen en zandverstuivingen, maar ook wel op schrale bermen, zandige bospaden, brandplaatsen, puinkegels en onbeschutte zandsteen- en silicaatrotsen. Vaak in het gezelschap van het ruig haarmos (P. piliferum), grijs kronkelsteeltje (Campylopus introflexus) en met Cladonia-soorten.

Verspreiding en voorkomen[bewerken]

Het echt zandhaarmos is algemeen voorkomend en wereldwijd verspreid met inbegrip van Antarctica, van het laagland tot in het hooggebergte.

Verwante en gelijkende soorten[bewerken]

Het echt zandhaarmos verschilt van het ruig haarmos (P. piliferum) door de langere blaadjes, de bruine bladstekel in plaats van de witte glashaar, en de bruingroene in plaats van felrode perigonia. Het onderscheidt zich van het gewoon haarmos (P. commune) en het fraai haarmos (P. formosum) door de ongetande bladrand.

Bronnen, noten en/of referenties