Echte libellen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Echte libellen
Piepjong mannetje platbuik
Piepjong mannetje platbuik
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Arthropoda (Geleedpotigen)
Onderstam: Hexapoda (Zespotigen)
Klasse: Insecta (Insecten)
Orde: Odonata (Libellen)
Onderorde
Anisoptera
Sélys, 1854
Afbeeldingen Echte libellen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Echte libellen op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De echte libellen of ongelijkvleugeligen (Anisoptera) zijn een infraorde van grote insecten die samen met de infraorde oerlibellen de onderorde Epiprocta vormen. De tweede onderorde binnen de orde van de libellen (Odonata) zijn de juffers. Wereldwijd zijn bijna 3000 soorten echte libellen beschreven. In Europa komen slechts 90 soorten voor (het aantal hangt af van de definitie van Europa). In Nederland zijn 45 soorten aangetroffen, in België ook, maar samen betreft dit 48 soorten. (De oerlibellen komen alleen in Oost-Azië voor en worden hier verder buiten beschouwing gelaten.)

Bij de echte libellen zijn de achtervleugels breder dan de voorvleugels, weerspiegeld in de naam Anisoptera (ongelijkvleugeligen). De voor- en achtervleugels zijn bij de juffers gelijk, wat ook de betekenis van de naam Zygoptera is. Ook de rustpositie is anders; juffers vouwen deze tegen elkaar achter het lichaam, echte libellen spreiden de vleugels in rust. Echte libellen zijn ware vliegkunstenaars, meer dan juffers.

Echte libellen worden over het algemeen groter (in Nederland en België van 29 tot 84 mm) dan juffers (25 tot 49 mm). De larven hebben dan ook meer tijd nodig om volgroeid te raken dan de larven van juffers. Een enkele soort kan de larvale cyclus in een paar maanden afronden, maar bij de meeste soorten overwinteren de larven 1-3 maal (5 komt echter ook voor). Het imago leeft bij de ongelijkvleugeligen altijd slechts een paar weken of maanden.

Juffers zijn fijner gebouwd en ranker; het achterlijf is altijd rond en dun, bij echte libellen is het achterlijf dikker en soms plat. Ook de ogen verschillen; die van libellen zijn veel groter en raken elkaar, behalve bij de rombouten. De ogen van juffers zijn relatief minder groot en staan verder uit elkaar.

Zowel ongelijkvleugeligen als gelijkvleugeligen/juffers kennen een onvolledige gedaanteverwisseling, wat inhoudt dat er geen popstadium is, zoals bij vlinders wel het geval is. Hoewel ook de laatste vervelling onvolledig genoemd wordt, is de stap van in het water levende larve naar een gevleugeld insect met vaak felle kleuren een grote stap; de overeenkomst tussen larve en imago is op het oog gering. De larve is tot ongeveer vijf centimeter lang en heeft een vrij breed achterlijf (larven van gelijkvleugeligen zijn slanker en hebben drie veerachtige kieuwen aan het achtereind). Larven van echte libellen hebben 'straalaandrijving': ze pompen water naar binnen en persen dit aan de achterzijde weer naar buiten waardoor ze vooruit schieten.

Taxonomie[bewerken]

In Nederland en België[bewerken]

Alle families van de wereld[bewerken]

Determinatie van families[bewerken]

De families in Nederland en België zijn meestal goed te herkennen.

  • 1 Rombouten: ogen staan niet tegen elkaar; middelgroot + zwart met geel of geelgroen.
  • 2 Bronlibellen: zeer lang en smal + grotendeels zwart met een klein beetje heldergeel; vrouwtjes hebben een lange naar achteren stekende legboor.
  • 3 Glazenmakers: lang tot zeer lang en smal.
  • 4 Glanslibellen: middelgroot + achterlijf metalig groen of brons of zwart + ogen meestal groen. (Uitzondering: de tweevlek is een glanslibel maar lijkt veel meer op een korenbout.)
  • 5 Korenbouten: overige soorten, klein tot middelgroot – het is in Nederland en België de soortenrijkste familie.

Toelichting. Deze determinatietabel geldt voor Nederland en België. Als de kenmerken bij stap 1 niet opgaan ga je naar stap 2. Bij elke stap staat tussen puntkomma's een uniek kenmerk (voor die stap en volgende stappen) of een unieke combinatie van kenmerken (met plusteken). Elk van die unieke dingen is op zich voldoende voor de determinatie, maar het is verstandig ook de overige unieke dingen te bekijken. Tussen haakjes staan kenmerken die juist niet mogen kloppen. Foto's maken vaak meer duidelijk dan woorden, bekijk daarom onderstaande foto's of klik door naar families en soorten.

Afbeeldingen[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Frank Bos, Marcel Wasscher en Weia Reinboud (2007): Veldgids Libellen, KNNV Uitgeverij, vijfde volledig herziene druk, ISBN 978-90-5011-264-2
  • Jill Silsby (2001): Dragonflies of the World, Smithsonian, ISBN 1-56098-959-9