Eenwieler

Eenwieler

Een eenwieler wordt vaak beschreven als een fiets met één wiel. Een eenwieler heeft geen versnellingen of freewheel waardoor de berijder moet blijven trappen om te rijden. Veelal ontbreekt een fietsketting en zijn de cranks vastgezet op de as van het wiel. Eenwieleren is Nederlands jongste wielersport.

Geschiedenis

Een hoge bi

De geschiedenis van de eenwieler begon met de uitvinding van de fiets. De Duitse Karl von Drais maakte het ontwerp: een houten paard dat twee wielen had met een houten balk en een stuurmechanisme. Hij introduceerde zijn Draisienne of Hobbypaard in 1818. Kirkpatrick Macmillan, een Schotse hoefsmid, voegde in 1839 cranks en pedalen toe aan het voorwiel en noemde het geheel de Velocipede. De eerste machine in massaproductie, de Michaux Velocipede, was in 1863 ontworpen. In 1866 ontwierp James Starley een unieke fiets genoemd de hoge bi (ook bekend als Penny Farthing) met een erg groot voorwiel en een klein achterwiel. Het is deze fiets die voor inspiratie voor de eenwieler heeft gezorgd.

Een theorie over de komst van de eenwieler is gebaseerd op de populariteit van de Penny Farthing gedurende het einde van de negentiende eeuw. Doordat de pedalen rechtstreeks via cranks met de as van het voorwiel verbonden waren, kon het achterwiel wel eens in de lucht gaan wanneer de rijder probeerde te remmen. Dit inspireerde rijders om uit te testen hoe lang ze met het achterwiel in de lucht konden rijden en zo werd ontdekt dat het werkelijk mogelijk is om een hoge bi op enkel zijn voorwiel te berijden. De eenwieler was geboren. Bewijs voor deze theorie kan gevonden worden in afbeeldingen van de late negentiende eeuw van eenwielers met grote wielen.

Omdat eenwielers meer vaardigheid eisen dan gewone fietsen, werden ze vooral bereden door entertainers. Na jaren hebben eenwielerfanaten fabrikanten geïnspireerd om nieuwe ontwerpen zoals zadelloze eenwielers (the ultimate wheel) en hoge eenwielers (giraffe) te maken. Gedurende het einde van de jaren tachtig begonnen enkele extreme sportmannen interesse te krijgen in eenwielers en de off-road eenwieler (MUni) was geboren.

Disciplines

Het eenwieleren zelf is te verdelen in verschillende disciplines waarvoor telkens een bijhorende eenwieler wordt gebruikt.

Alleen een wiel

In de meeste circusacts met eenwielers is het fietsen op alleen een wiel, dus zonder zadel of zadelpen, de top van acrobatiek. De artiest staat op de trappers en houdt het wiel, terwijl hij fietst, min of meer ook in evenwicht met zijn onderbenen. Deze zijn meestal beschermd door leren beenstukken. De fiets heeft geen bewegende onderdelen, behalve in de trappers.

Standaardeenwieler

Wanneer een persoon begint met het leren eenwieleren wordt meestal een standaardeenwieler gebruikt. Deze heeft doorgaans een band van 20" of 24" en is te koop in de meeste grote fietswinkels. Deze eenwieler heeft meestal een standaardas van 92mm, stalen cranks van 127 mm, plastic pedalen, een aluminium of stalen velg met enkele wand, een frame met een ronde kroon, een snelsluiting en een hard 'klassiek' zadel.

Freestyle

Hier wordt een freestyle-eenwieler voor gebruikt. Dit is een verbetering van de standaardeenwieler met een wiel van 20". Een freestyle-eenwieler heeft een sterkere as, 92 mm of 100 mm, afhankelijk van de voorkeur van de berijder. De cranks zijn 80 mm tot 114 mm en zijn vervaardigd van staal of aluminium. De pedalen zijn van kunststof. Freestyle-velgen zijn dubbelwandig. Het frame heeft een platte kroon. Verder beschikt deze eenwieler over een zadelpenklem met dubbele bout en een plat zadel met springbeugel.

Race

Een race-eenwieler is een lichte eenwieler met een wiel van 24" waarbij de maat van de band niet meer dan 25-559 mag zijn. De cranks mogen niet korter zijn dan 125mm. Er zit geen limiet aan het gewicht van de eenwieler.

Afstandsrijden

Een afstandseenwieler heeft meestal een band van 36"; dit is momenteel de grootste luchtband die gemaakt wordt. Op de afstandseenwieler worden ook races gereden, bijvoorbeeld de 10 km of de marathon (43 km). In 2008 zal in Canada een race worden gehouden met een totale afstand van 800 km. Deze races worden ook wel de Unlimited races genoemd. Ook werd er in 2010 de eerste NK eenwielrennen gehouden, met afstanden van 5 km en 10 km.

Ongewone vormen van eenwielers

Hoge eenwieler met trapas boven het wiel en een fietsketting

Kangoeroe-eenwieler 

Bij deze eenwieler wijzen de cranks naar dezelfde kant.

Excentrische eenwieler 

Dit is een eenwieler waarbij de as niet in het midden van het wiel staat.

Giraffe-eenwieler 

Dit is een hoge eenwieler, de meest voorkomende maat is 5 feet, wat erop neerkomt dat het zadel op minimaal 1,50 meter hoogte zit. Hoe langer de berijder, hoe hoger het zadel staat. Hierdoor is deze eenwieler al snel rond de 1,70 meter. De trappers zijn door middel van een ketting verbonden met de lager gelegen wielas.

Multi-eenwieler 

Multi-eenwielers hebben meerdere wielen op elkaar gestapeld, waarbij het bovenste wiel pedalen heeft. De draaibeweging wordt van wiel tot wiel, van boven naar beneden doorgegeven doordat hun banden elkaar raken. Bij een multi-eenwieler met een even aantal wielen moet de berijder achteruit trappen om vooruit te fietsen.

Extreme vormen van eenwieleren

Eenwieleren is de laatste jaren aan populariteit aan het winnen op sportvlak en als transportmedium. Gedurende de laatste tien jaar hebben eenwielers de eenwieler uit het circus gehaald om nieuwe gebieden te ontdekken.

Naast de klassieke eenwielerdisciplines bestaan er berg-eenwieleren, trials en street. Deze disciplines behoren tot de extreme sporten omwille van de avontuurlijke en meer gevaarlijkere aard. Voor al deze drie vormen van eenwieleren wordt een eenwieler gebruikt die veel grotere krachten kan weerstaan.

Trials

Bij trials gaat de rijder over obstakels van eender welke soort. Dit kan natuurlijk terrein zijn of in een stadsomgeving. De uitdaging is om op, over of af hindernissen te rijden zonder er af te vallen.

Trialeenwielers zijn 20" en hebben een dikke terreinband, een dubbelwandige velg en een splined as, het frame is meestal gemaakt van sterk CrMo of aluminium. Net als bij de bergeenwieler heeft deze eenwieler een dikkere zadelpen en een zadel met een springbeugel.

Bergeenwieleren

Bergeenwieleren combineert mountainbiken met trialuitdagingen. De uitdaging is hier om over moeilijk terrein te rijden gedurende een grotere afstand.

Een bergeenwieler heeft een groter wiel dan de meeste standaard- en freestyle-eenwielers, namelijk 24", 26", 29" of zelfs 36". De eenwieler heeft een dikke terreinband en vaak een splined as en cranks; de kroon van het frame is plat en het frame is gemaakt van sterk CrMo of aluminium, de zadelpen is vaak 25,4 mm of 27,2 mm, dikker dan de 22,0 mm van de standaardeenwieler en daardoor dus ook sterker. Een bergeenwieler wordt vaak een muni genoemd, naar de Engelse term 'mountain unicycle'.

Street

Street combineert trials met freestyletechnieken en wordt meestal in een stedelijke omgeving gedaan. De bedoeling is freestyletrucjes op hindernissen uit te voeren. De moeilijkheid bevindt zich vooral in het niveau van de trucjes, deze ligt niet in de hindernissen zelf.

Net als voor trial zijn streeteenwielers ook 20" en hebben ze dezelfde setup. Meestal worden er iets kortere cranks gebruikt dan op de trialeenwieler (127-135mm) en een aluminium frame. Hierdoor kunnen sommige trucs makkelijker uitgevoerd worden.

Zonder zadel

BC wheel of impossible wheel

Deze eenwieler heeft geen zadelstang en zadel om op te zitten. Hij bestaat enkel uit het voorwiel van een BMX waaraan twee platen zijn vastgemaakt aan het verlengde van de as om op te staan. Deze platen staan 'vrij' ten opzichte van de as waardoor het niet mogelijk is om zelf het wiel aan te drijven tijdens het rijden. Om een BC wheel te berijden moet je ofwel het wiel snelheid geven terwijl je erop springt, ofwel van een helling afrijden.

Ultimate wheel

Net zoals de BC wheel heeft ook deze eenwieler geen zadel. In plaats van twee platen aan de as zijn er twee pedalen vastgeschroefd aan het wiel; hiermee is het dus wel mogelijk om zelf te rijden.

Versnellingen

Bij de meeste eenwielers ontbreekt een versnellingsmechanisme. Versnellingen kunnen worden geïntegreerd in alle typen eenwielers, maar meestal wordt dit niet gedaan omdat het niet noodzakelijk is en omwille van de kostprijs. Het gebruik van versnellingen is het populairst bij berg- en afstand eenwielers.

Er zijn twee manieren om versnellingen in een eenwieler te integreren. De meest gebruikte techniek is een schakelsysteem in de as; een goed voorbeeld van zo'n eenwieler is de Schlumpf eenwieler. Een andere techniek is een ingewikkeld systeem met kettingen.

Bescherming

Voornamelijk bij extreme vormen van eenwieleren wordt er bescherming gedragen. Deze bestaat gewoonlijk uit een helm en scheenbeschermers, vaak aanvullend nog handschoenen of polsbeschermers, enkel-, knie- en elleboogbeschermers.

Wedstrijden

Sinds 2010 worden jaarlijks de Nederlandse kampioenschappen eenwieleren georganiseerd.

Zie ook

• Fiets
• Fiets met asaandrijving
• Lijst van circusacts

Externe link

• Eenwiel.nl
• NKEenwieleren.nl

Mediabestanden

Zie de categorie Unicycles van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.