Eerste Elfstedentocht
Op 2 januari 1909 werd de eerste officiële Elfstedentocht georganiseerd door De Friesche IJsbond.
Inhoud |
[bewerken] Inschrijving
Eind 1908 werd de wedstrijd uitgeschreven op een nog nader te bepalen datum. Er zou tot 5 januari gelegenheid zijn om in te schrijven. Toen het echter bleef vriezen en het ijs goed werd geacht, werd abrupt besloten de Elfstedentocht te vervroegen. De nieuwe einddatum voor inschrijving werd verschoven naar 1 januari. Mensen die echter tot Nieuwjaarsdag hadden gewacht waren daardoor te laat om zich in te schrijven. Zelfs inschrijvingen op oudejaarsdag werden om onbekende reden niet meer geaccepteerd. Uiteindelijk hadden 48 personen zich tijdig ingeschreven. Dit uiteraard tot groot ongenoegen van vele anderen.
[bewerken] De start
De dag dat het moest gebeuren viel plotseling de dooi in. Een meerderheid van de deelnemers hield het voor gezien. De 23 overgebleven rijders die zich meldden bij hotel Amicitia aan de Wirdumerdijk te Leeuwarden moesten zelf maar zien of ze nog meededen, zo kregen ze te horen. Verrassend was de boodschap die de voorzitter van de IJsbond de deelnemers nog meegaf voor de start: u dient de tocht eigenlijk niet te beschouwen als een wedstrijd, alleen de flink getrainde jongelui onder u mogen denken aan het winnen van een prijs. Was dit een toertocht of een wedstrijd? Er waren in ieder geval wel prijzen beschikbaar voor de nummers één, twee en drie. Het competitie-element was desondanks nog niet wat het tegenwoordig is. Over de nummers vier tot en met zeven van de wedstrijd wordt gemeld:
een vlugge schaats reed, ze waren opgewekt, spraakzaam en gaven meer de indruk van een reizend gezelschapje dat zich zeker weet van de bestemming, dan van wedstrijdrijders, die het eerst de eindpaal willen bereiken.
Een treffend voorbeeld is een gebeurtenis na een korte pauze. Als Hoekstra en Leij willen vertrekken, roept Rooseboom: wacht nog even, ik ben nog niet klaar! Er wordt gewoon gewacht tot ook Rooseboom kan meekomen. Voorzitter Hijlkema gaf ook nog een ander advies mee: vooral in het begin wat kalm aan doen want wie het eerst in Dokkum is, zou wel eens het laatst in Stavoren kunnen zijn.
[bewerken] De wedstrijd
Voorzitter Hijlkema kreeg gelijk. J. Schaap uit Roordahuizum wist inderdaad als eerste Dokkum te bereiken. In Stavoren moest hij echter de strijd staken. Ook de anderen die tussen Leeuwarden en Franeker steeds aan kop lagen waren later niet meer in de top-10 te vinden. Bij Harlingen tekenden zich twee grote favorieten af: Minne Hoekstra uit Warga en Gerlof van der Leij uit Marrum. De voorsprong van de Friezen groeide tot drie kwartier. Toen zij in Sneek echter even in een herberg uitrustten sloeg de schrik zich om het lijf toen Tiete Rooseboom uit Amsterdam kwam binnenstappen. Meteen vertrokken ze weer, maar Rooseboom, blijkbaar nog niet zo erg vermoeid na de inhaalmanoeuvre, volgde meteen. De mannen praatten onder het schaatsen gezellig met elkaar. Tussen Hoekstra en Rooseboom ontstond rond de 5 kilometer voor de finish een discussie over hoe de strijd zou moeten eindigen. Hoekstra zag een sprint vlak van tevoren wel zitten, terwijl Rooseboom liever gewoon zo hard mogelijk naar de finish wou. Hoekstra en van der Leij leek dit na zo'n lange tocht een gevaarlijke zaak, maar Rooseboom drukte zijn zin door. Rooseboom sprintte er dan ook vandoor. Minne Hoekstra bleek nog veel reserve te hebben en wist makkelijk te winnen. Hoekstra wist een tijd van 13 uur en 50 minuten neer te zetten. Gerlof van der Leij kwam drie minuten later aan en Rooseboom werd derde, vijf minuten na Hoekstra.
Overigens had de kopgroep bijna de hele tocht een sportjournalist in haar midden. Jan Feith van het Algemeen Handelsblad stapte in Dokkum op het ijs en kwam tegelijk met Hoekstra aan.
[bewerken] Uitslag Mannen
| Positie | Naam | Woonplaats | Tijd |
|---|---|---|---|
| 1 | Minne Hoekstra | Warga | 13.50 |
| 2 | Gerlof D. van der Leij | Marrum | 13.53 |
| 3 | Tiete Solke Rooseboom | Amsterdam | 13.56 |
| 4 | Jan Boon | Rotterdam | 15.06 |
| 5 | Jacob Haye Kaastra | Huizum | 15.06 |
| 6 | Sjerp Kaastra | Huizum | 15.06 |
| 7 | Jan Ferwerda | Leeuwarden | 15.06 |
| 8 | Jhr. H.W.M. van Coehoorn van Sminia | Haarlem | |
| 9 | Mr. J. Lieftinck | Haarlem |
[bewerken] Oprichting Vereniging De Friesche Elf Steden
De tocht inspireerde Mindert Hepkema tot het bepleiten van een speciale vereniging voor de Elfstedentocht. Om zeker te zijn van gunstige ijsverhoudingen en voortaan zo mogelijk telkenjare niet alleen een Elfstedentocht maar ook een Elfstedenwedstrijd te kunnen organiseren. Zijn brief had resultaat. Op 15 januari 1909 werd de Vereniging De Friesche Elf Steden opgericht. Hepkema werd de eerste voorzitter.
