Efteling Stoomtrein Maatschappij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Attracties in Marerijk

Sprookjesbos · Stoomcarrousel · Victoriaans Theater · Diorama · Waterorgel · Stoomtrein · Droomvlucht · Villa Volta · Volk van Laaf · Anton Pieckplein · Efteling Museum · Raveleijn

De Stoomtrein op een overweg

De Stoomtrein is sinds 1969 een van de attracties in Attractiepark de Efteling te Kaatsheuvel.

Het Kinderspoor werd al in 1954 in gebruik genomen, maar de eerste stoomtrein reed in 1969 door het park. Nog meer (model)treinen verschenen achter de Stoomcarrousel in 1971 in de driedimensionale miniatuurwereld die lijkt op een prent van Anton Pieck.

De Efteling was al sinds 1959 bezig geweest met het idee voor de aanleg van een spoortraject in het park. Firma’s als 'Spoorijzer’ te Delft, 'Krekel’ te Apeldoorn en 'Neve’ te Vreeswijk konden het park echter niet bieden wat zij zocht. Uiteindelijk werd in 1968 de locomotief 'Aagje' gekocht. De stoomlocomotief, die stamt uit 1911, was toen nog in gebruik in de Arnhemse Steenfabriek IJsseloord. De Efteling Stoomtrein werd in gebruik genomen bij het begin van het nieuwe seizoen met Pasen in maart 1969.

Spoorlijn en stations[bewerken]

Het smalspoor van de Stoomtrein in een bosrijk gedeelte van het park

De spoorwijdte van de smalspoorlijn is 600 mm. Het eerste spoor werd in 1968 aangelegd. Hiervoor werden zware Cockerill-rails uit 1914 gebruikt, die van een Belgische aannemer konden worden overgenomen. De lijn liep in een U-vorm om het park heen en had een lengte van één kilometer en twee stations. De lengte van het spoor is, na een aantal verlengingen in de loop der jaren, nu ruim twee kilometer. De lijn vormt nu een ringlijn die met de klok mee wordt bereden. Hij loopt nu om vrijwel het hele park heen, behalve het noordelijke en meest westelijke deel. Onderweg zijn er thans twee stations waar reizigers kunnen in- en uitstappen: in Ruigrijk en in Marerijk op de Sint Nicolaasplaets.

Aanvankelijk was de baan aan beide eindpunten voorzien van een keerdriehoek, zodat de locomotief altijd 'met schoorsteen voor' kon rijden. De eerste verlenging van de lijn was in 1974, toen het westelijke station werd verplaatst van de oorspronkelijke locatie naar de Sint Nicolaasplaets, waar nu nog het vertrekpunt van de trein is. Ook werd er halverwege de lijn een wisselplaats aangelegd, zodat de twee treinen die nu gingen rijden elkaar onderweg konden kruisen. Vanaf het begin van het seizoen 1974 was de lijn geschikt om er twee treinen te laten rijden.

In 1981 werd de lijn aan de zuidoostkant over 500 meter verlegd om ruimte te maken voor de bouw van de Python, de trein rijdt hier nu omheen. Aan dit lijngedeelte ligt nu het station De Oost.

In 1984 kwam de laatste verlenging tot stand. De cirkel werd gesloten door tussen west en oost een verbinding te leggen, vanaf de Sint Nicolaasplaets, langs de speelweide en met een 75 meter lange brug over de Siervijver, om aan te sluiten op de bestaande lijn ten oosten van de Gondolettavijver. Het oude Station-Noord werd buiten dienst gesteld. Er waren nu stations bij de Python (Oost, thans Ruigrijk) en Piraña (Zuid). Het Station-Zuid werd later gesloten. De rit over het twee kilometer lange traject wordt in ongeveer vijftien minuten afgelegd.

In 1999 werd een nieuwe remise in gebruik genomen. Dit nieuwe gebouw bevat tevens het station 'Marerijk'. De oude remise die achter het winkeltje op het Herautenplein lag is afgebroken. Op deze plek werden struiken aangeplant. In het Sprookjesstation Marerijk wordt niet gestopt, maar kunnen de passagiers figuren zoals een Holle Bolle Gijs, de Gelaarsde Kat, een kabouter en een heks te zien. Voor het grootste deel zijn de passagiers op het perron van het Sprookjesstation Laven.

In 2009 werd het bestaande horecapunt Likkebaerd aangepakt en grondig verbouwd tot een gethematiseerd stationsgebouw met horecavoorziening. Station de Oost heeft haar deuren inmiddels geopend vanaf begin Winter Efteling 2009.

Materieel[bewerken]

Momenteel telt de Efteling Stoomtrein vijf locomotieven: 'Aagje' (bouwjaar 1911, in de Efteling sinds 1968), 'Moortje' (bouwjaar 1908, in de Efteling sinds 1974), 'Neefje' (bouwjaar 1914, in de Efteling sinds 1981), 'Trijntje' (bouwjaar 1992), en 'Dieseltje' (deze rijdt vroeg in de ochtend, als de stoomlocomotieven nog op temperatuur moeten komen).

Locomotief Aagje[bewerken]

Stoomloc 'Aagje' is een in 1911 door Orenstein & Koppel (fabieksnummer 4930) gebouwde loc die sindsdien dienst heeft gedaan bij steenfabriek IJsseloord in Arnhem. In 1968 werd het locje door de Efteling overgenomen. Voordat zij bij de Efteling kwam werd de locomotief opgeknapt door Kees Neve. Uiteindelijk kreeg de locomotief een donkergroene kleur. Het locje is aangepast aan de ideeën van Anton Pieck, de ontwerper van de Efteling. Zo heeft het bijvoorbeeld een losse tender gekregen, omdat het publiek die nu eenmaal verwacht bij een stoomloc. Voor de tender werden wielen gebruikt van oude mijnkarren. De loc kreeg in 1979 ook een nieuwe ketel. Later zijn er ook andere details aan toegevoegd. Zo zit er tegenwoordig ter hoogte van de schoorsteen een frontsein.

Het laatste defilé voor koningin Juliana werd in 1980 gehouden, die in dat jaar de troon en de kroon overdroeg aan Beatrix. De stoomtrein van de Efteling reed voor die gelegenheid voor een keer bij Paleis Soestdijk. Locomotief 'Aagje' trok haar koninklijke gasten vooruit over een zestig centimeter breed spoor, zoals de radioluisteraars van commentator Dick Passchier hoorden.

Locomotief Moortje[bewerken]

Moortje.

Als gevolg van het succes van de stoomtrein zag men al spoedig uit naar uitbreiding van de capaciteit. Deze kon worden verkregen door aanschaf van een tweede locomotief en het bijbouwen van een tweede stel rijtuigen. Locomotief 'Aagje' kreeg in 1974 versterking van 'Moortje'. Deze loc was ook door Orenstein & Koppel gebouwd en wel in 1908 (fabrieksnummer 2697). Zij werd overgenomen van een sloper in Brussel en was niet meer dan een hoop oud ijzer. Na een grote herstelling, inclusief een nieuwe ketel en een nieuwe tender, kon de loc in 1974 in dienst gesteld worden. Vanwege de zwarte kleur werd de loc 'Moortje' gedoopt.

Locomotief Neefje[bewerken]

Omdat er naast de twee aanwezige locs behoefte bestond aan een reserveloc werd uitgezien naar een derde loc. Bij de heer Neve te Zeeland (N.B.) stond een door Henschel & Sohn in 1914 gebouwde vuurloze locomotief (fabrieksnummer 13067), afkomstig van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek te Delft.

In 1978 kwam op de Efteling deze loc 'Neefje' in dienst, de derde loc na 'Aagje' en 'Moortje'. 'Neefje' is vernoemd naar Kees Neve, van het Stichting Stoomcentrum Zeeland, die alle drie locs reviseerde en gebruiksklaar maakte voor de Efteling. Daarnaast is de naam 'Neefje' een verwijzing naar 'Aagje' en 'Moortje' (broer en zus), aangezien zij welbeschouwd een 'Neefje' is van beide locomotieven. 'Neefje' was aanvankelijk een vuurloze locomotief en dat betekende dat zij geen vuurkist had. Dit was voor de Efteling niet bruikbaar, zodat de locomotief door Neve werd omgebouwd met een nieuwe ketel en nieuw machinistenhuis. De machine is sinds 2001 niet meer in dienst en zij kan nu als monument voor het station op de Sint Nicolaasplaets worden bewonderd.

Locomotief Trijntje[bewerken]

In plaats van 'Neefje' is loc 'Trijntje' in dienst gekomen, die in 1992 nieuw is gebouwd onder fabrieksnummer 38 door Alan Keef,[1] een leverancier van smalspoormaterieel uit Engeland.

Locomotief Dieseltje[bewerken]

Verder heeft de Efteling een diesellocomotief die wordt gebruikt om 's ochtends een controlerondje te rijden en afval van het traject te verwijderen. Het eerste was een Diema-locje, gebouwd door de Diepholzer Maschinenfabrik met het fabrieksnummer 1600. Dit locomotiefje droeg de naam Dieseltje, en kwam bij de Efteling in 1975 terecht als hulploc. Na 20 jaar dienst werd de eerste diesellocomotief vervangen en ingeruild bij Alan Kleef. Dit bedrijf bouwde speciaal voor de Efteling een nieuwe diesellocomotief. De oude diesellocomotief werd door verkocht aan een amateurspoorlijn in Engeland.

Rijtuigen[bewerken]

Aanvankelijk waren er zes open rijtuigen die in 1969 in eigen beheer waren gebouwd. Met de komst van 'Moortje' in de Efteling werden er in 1974 nog eens vier open en twee gesloten rijtuigen gebouwd, zodat er nu totaal twaalf rijtuigen zijn, die ieder aan 18 passagiers plaats bieden. Hiervan zijn er tien open en twee gesloten, waarmee twee treinstellen worden gevormd.

Literatuur[bewerken]

  • Stoomtreinen in De Efteling, Sporen in sprookjesland; door R.G. Klomp, in Op de Rails, 1983-2, pagina 35. ISSN 0030-3321

Referentie[bewerken]

  1. http://www.industriespoor.nl/Hoofdstuk29.pdf

Externe links[bewerken]