Adolf Eichmann

Adolf Eichmann
Adolf Eichmann in 1942
Algemeen
Geboortedatum	19 maart 1906
Sterfdatum	1 juni 1962
Geboorteplaats	Solingen
Plaats van overlijden	Ramla
Functie
Zijde	Nazi-Duitsland
Organisatie	NSDAP
Speciale functie	Logistiek coördinator deportaties
Rang	SS-Obersturmbannführer
Portaal    Tweede Wereldoorlog

Adolf Eichmann als kind, 1916

Adolf Eichmann tijdens het proces

Adolf Otto Eichmann (Solingen, 19 maart 1906 – Ramla, 1 juni 1962) was een Duits SS-functionaris in het Derde Rijk en een van de hoofdverantwoordelijken voor de massamoord op de Joden. Ontvoerd uit Argentinië, startte in Israël een proces tegen hem in april 1961 en werd hij in 1962 door een Israëlische rechtbank als oorlogsmisdadiger veroordeeld en daarop geëxecuteerd. Samen met het iets latere Duitse Auschwitzproces heeft het proces tegen Eichmann in Jeruzalem velen voor het eerst de volle dimensie van de moord op de Europese Joden, die twintig jaar eerder had plaatsgevonden, geopenbaard.

Eichmann werkte ruim acht jaar direct voor SS-leider Heinrich Himmler en SD- en Gestapo-leider Reinhard Heydrich. In de SS klom Eichmann op tot SS-Obersturmbannführer, een rang die overeenkomt met die van een luitenant-kolonel in het leger.

Hij was Referent (hoofd) van Referat IV B 4 (Jodenaangelegenheden), onderdeel van Abteilung IV B (Sekten) met aan het hoofd Albert Hartl, en dat was onderdeel van Ambt IV (Gestapo).

De relatief lage rang en laag in de organisatie staande afdeling komt niet overeen met het belang van het werk. Eichmann was secretaris van de Wannseeconferentie en verantwoordelijk voor de tijdschema's en logistiek van de transporten van miljoenen Joden naar de concentratie- en vernietigingskampen.

Naast de hoofdafdeling IV B 4-Berlijn was er onder meer de Nederlandse onderafdeling IV B 4-Den Haag.

Levensloop

Als kind werd Eichmann vanwege zijn donkere uiterlijk vaak voor Jood uitgemaakt door zijn klasgenoten. In april 1932 werd hij lid van de Oostenrijkse nazipartij. Zijn carrière binnen de SS verliep voorspoedig en in 1934 was hij als zionisme-expert in Berlijn verantwoordelijk voor Joodse aangelegenheden. In 1937 raakte Eichmann ervan overtuigd dat het 'Joodse probleem' kon worden opgelost door Joden uit het Duitse territorium te verbannen. In dat jaar bezocht hij de Palestijnse gebieden (toen nog als mandaatgebied in het bezit van Engeland) om te kijken of het mogelijk was de Joden uit Duitsland hiernaar toe te deporteren. Hij kwam aan in Haifa, maar kreeg van de Engelsen alleen toestemming om van daar direct naar Caïro te reizen. Later adviseerde Eichmann om economische en politieke redenen negatief over een deportatie van Duitse Joden naar Palestina. Met de Anschluss van Oostenrijk in 1938 kreeg Eichmann de kans om zijn theorie in de praktijk te brengen. In Wenen begon hij een verplicht emigratieprogramma. In de eerste zes maanden na de annexatie van Oostenrijk hadden 45.000 Joden Oostenrijk verlaten. Nog eens 100.000 vertrokken voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Hij was verantwoordelijk voor het transport van miljoenen Joden naar concentratiekampen en vernietigingskampen. Hij was werkzaam bij het Reichssicherheitshauptamt en kreeg zijn opdrachten van zijn chef Heinrich Müller. Voor zijn inzet ontving hij het Kriegsverdienstkreuz.

Tijdens de oorlog was hij getrouwd met Vera Liebl, met wie hij vier kinderen (allemaal jongens) kreeg. Na de Tweede Wereldoorlog namen de Amerikanen Eichmann gevangen. Hij wist echter te ontsnappen en verbleef vervolgens een paar jaar in een bosrijk gebied in Noord-Duitsland. Op 1 juni 1950 verkreeg hij van het Internationale Rode Kruis in Genua een staatlozenpaspoort onder de valse naam Ricardo Klement, waarmee hij datzelfde jaar naar Argentinië vluchtte.

Proces tegen Eichmann

Oud-concentratiekampgevangene en nazi-jager Simon Wiesenthal wist Eichmann onder zijn schuilnaam in Argentinië op te sporen. Agenten van de Israëlische geheime diensten Mossad en Shin Bet ontvoerden hem op 11 mei 1960 en wisten hem tien dagen later gedrogeerd aan boord van een vliegtuig te smokkelen. Hij werd overgebracht naar Israël, waar hij vervolgens werd berecht. Op 15 december 1961 werd Eichmann schuldig bevonden aan oorlogsmisdaden en ter dood veroordeeld. Zijn verzoek om gratie werd op 31 mei 1962 door president Itzhak Ben-Zvi afgewezen. Voor zijn terechtstelling werd Eichmann in de gevangenis van Ramla bewaakt door 22 gevangengenisbewaarders. Dit waren niet-Europese joden, omdat men bang was dat een Europese jood uit wraak Eichmann zou vermoorden. Om die reden werd ook zijn eten door zijn gevangenisbewaarders voorgeproefd om te voorkomen dat hij zou worden vergiftigd. Om zelfmoord te voorkomen werd Eichmann 24 uur per dag bewaakt. Shalom Nagar, een van de gevangenisbewaarders, werd na loting aangewezen om de straf te voltrekken. Als galgenmaal kreeg Eichmann een glas rode wijn. Bij zijn executie weigerde Eichmann een kap. Adolf Eichmann werd op 1 juni 1962, enige minuten na middernacht, op 56-jarige leeftijd opgehangen. Zijn lichaam werd gecremeerd in een speciaal gebouwde oven, waarna de as buiten Israëlische wateren werd uitgestrooid in de Middellandse Zee.

Weliswaar betuigde Eichmann tijdens zijn proces in Israël zijn spijt over de Jodenvervolging, maar deze spijtbetuiging werd niet serieus genomen vanwege eerdere uitlatingen die hij had gedaan toen hij nog niet in gevangenschap verkeerde. Bovendien verklaarde Eichmann ten overstaan van de rechtbank dat hij op alle punten van de aanklacht "onschuldig" was. Het proces tegen Eichmann in Jeruzalem kreeg wereldwijde aandacht. Vele getuigen werden opgeroepen en ook in het Neurenberg-proces afgelegde verklaringen, zoals die van Dieter Wisliceny, werden meegenomen in zijn proces. De wereldpers heeft er uitvoerig verslag over uitgebracht. Het is niet onaannemelijk dat pas door het proces tegen Eichmann de ernst van de Holocaust tot de wereldopinie is doorgedrongen. Ook voor de jonge staat Israël was dit proces van zeer groot belang: het proces werd gebruikt om "de noodzaak van een nationaal tehuis voor de Joden" aan te tonen. Eichmann is tot dusver (2011) de enige persoon wiens door een Israëlische rechtbank opgelegde doodstraf daadwerkelijk is voltrokken.

Uit op 6 juni 2006 publiek geworden documenten van de Amerikaanse veiligheidsdienst CIA blijkt dat deze reeds sinds 1958 op de hoogte was van Eichmanns verblijf in Argentinië. Vermoed wordt dat Eichmann met rust gelaten werd uit vrees voor eventuele onthullingen over het naziverleden van hoge medewerkers van de regering van Konrad Adenauer. Zo zou de CIA ook belangrijke delen van Eichmanns dagboeken hebben achtergehouden die onthullingen bevatten over Hans Globke, de wegens zijn rol tijdens het Derde Rijk omstreden veiligheidsadviseur van Adenauer. In 2007 werd per toeval Eichmanns paspoort gevonden in een archief in Argentinië.

Eichmanns motieven

Hannah Arendt heeft met haar in 1963 uitgegeven boek Eichmann in Jerusalem. A Report on the Banality of Evil (Nederlandse vertaling: De banaliteit van het kwaad: Een reportage. Moussault, Amsterdam, 1969) willen aantonen dat personen zoals Eichmann die vele wandaden op hun geweten hebben, geen duivels in mensengedaante zijn, maar banale uitvoerders van wat hun opgedragen wordt. Haar boek heeft tot vele discussies geleid, ook heden ten dage nog. Ook de Nederlandse schrijver Harry Mulisch schreef een boek over het Eichmann-proces, waarin hij tot vergelijkbare conclusies kwam als Hannah Arendt. Later verklaarde Simon Wiesenthal dat Eichmann met hetzelfde gemak roodharigen had kunnen ombrengen, of alle mensen wier achternaam begon met een K. De Britse historicus David Cesarini daarentegen ziet niet Eichmanns 'banale' bureaucratische instelling en blinde gehoorzaamheid, maar diens fanatieke antisemitisme en nazistisch racisme als de voornaamste beweegredenen voor zijn daden. Deze zienswijze wordt ondersteund door bandopnamen van gesprekken die Eichmann eind jaren vijftig met de Nederlandse mede-nazi Willem Sassen in Argentinië gevoerd heeft.

Verfilming

In 1996 werd de opsporing en ontvoering van Eichmann verfilmd in The Man Who Captured Eichmann met Robert Duvall, Arliss Howard en Jeffrey Tambor.

Bibliografie

• Arendt, Hannah, De banaliteit van het kwaad. Een reportage. Moussault, Amsterdam, 1969
• Cesarini, David, Eichmann. De definitieve biografie. Anthos/Manteau, Amsterdam/Antwerpen, 2005
• Friedman, Tuviah, Die Ergreifung Adolf Eichmann. Dokument-Buch, Germany National Bibliothek
• Mulisch, Harry, De zaak 40/61
• Pearlman, Moshe, The Capture of Adolf Eichmann, 1961 (vertaling in het Duits door Margaret Carroux en Lis Leonard, Die Festnahme des Adolf Eichmann. S. Fischer, Frankfurt, 1961) (geciteerd in Hannah Arendt, Eichmann in Jerusalem. A Report on the Banality of Evil. Penguin, 1994, p. 235)
• Venmans, Peter, De ontdekking van de Wereld. Over Hannah Arendt. Atlas, Amsterdam/Antwerpen, 2005, ISBN 90-450-0658-8
• Rolf Bos, De man die Adolf Eichmann ophing, Artikel in De Volkskrant, 4 juni 2011

Media

Amerikaans nieuwsbericht over het proces van Adolf Eichmann (z/w, Engels) (download/info)

Externe links

Mediabestanden

• Woordelijk procesverslag
• Eichmann Prosecutor Interview: A Conversation with Justice Gabriel Bach, Senior Prosecutor in the Adolf Eichmann Trial
• Andere Tijden - De schrijftafelmoordenaar. Het showproces tegen Eichmann

Bronnen, noten en/of referenties