Elbląg (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Elbląg
Elbing
Stad in Polen Vlag van Polen
POL Elbląg flag.svg POL Elbląg COA.svg
Elbląg (stad)
Elbląg (stad)
Situering
Woiwodschap Ermland-Mazurië
District zelfstandig
Coördinaten 54° 10′ NB, 19° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte 79,52 km²
Inwoners (2005) 127.655 (1605 inw/km²)
Overig
Identificatiecode 28610
Website elblag.eu
Portaal  Portaalicoon   Polen

Elbląg (Duits: Elbing, Nederduits: Elwing) is een stad in het Poolse woiwodschap Ermland-Mazurië met ongeveer 130.000 inwoners. Het ligt aan de gelijknamige rivier op 70 km ten zuidoosten van Gdańsk.

Geschiedenis[bewerken]

Elbląg in de middeleeuwen
De Sint-Nicolaaskathedraal
De Marktpoort

Elbing (Pools: Elbląg) gaat terug op de nederzetting Truso van de Baltische Pruzzen. De Duitse Orde bouwde er een burcht aan de rivier, waaromheen zich een handelscentrum vormde die in 1246 stadsrechten kreeg. In de 14e eeuw was Elbląg een belangrijke haven en een hanzestad. In 1440 sloot de stad zich aan bij de Pruisische Bond die zich tegen de Duitse Orde keerde en daarin steun bij de Poolse koning zocht. In 1466, na het vredesverdrag van Thorn, werd Elbląg onderdeel van het Poolse koninkrijk. Het werd een belangrijke zeehaven en Poolse koningen gaven de stad veel privileges. Toen de Elbingers de lutherse reformatie volgden, kregen zij daarvoor ook koninklijke garanties. De nauwe handelsrelaties met Engeland hadden de vestiging van een Engelse gemeente in de welvarende stad ten gevolge. Op het hoogtepunt van deze ontwikkeling telde Elbing 30.000 inwoners. Aan het einde van de 16de eeuw werd de contrareformatie in Polen doorgevoerd, maar de autonomie van de stad bleef de godsdienstvrijheid waarborgen, al moesten de lutheranen hun hoofdkerk, de Stadpfarrkirche Sankt Nikolaus, in 1617 wel afstaan aan de rooms-katholieken. Dat duurde overigens kort want de Zweedse koning bezette de stad in 1629. Polen was inmiddels gezwakt en verarmd en in 1655 kwam Elbing als pand voor een lening in handen van Pruisen, al bleef zij formeel onderdanig aan de Poolse kroon. De lening werd niet afgelost en tot in het begin van de 18de eeuw bleef een Pruisische bezetting in de stad gelegerd. Tussen 1709 en 1712 wordt de stad zeer zwaar geplunderd in een nieuwe oorlog tussen Polen, Rusland en Zweden. Wanneer bij de Poolse delingen de stad in 1772 definitief aan Pruisen toevalt begint een langzaam herstel, maar die opgang wordt opnieuw door plunderingen onderbroken wanneer tussen 1809 en 1812 Napoleontische troepen in Elbing gelegerd zijn. Pas na 1840 kan zich een industriële ontwikkeling ontplooien, die het aantal inwoners in het begin van de 20ste eeuw (de directe omgeving inbegrepen) op 100.000 brengt.

Bij de eerste Poolse Deling in 1772 werd Elbląg opgenomen in Pruisen. Een sterke groei maakte de stad door in de 19e eeuw, mede doordat het aan de spoorlijn kwam te liggen en in 1860 het Oberländischer Kanal (thans: Elbląg-Ostróda-kanaal) werd geopend. Vele fabrieken en bedrijven werden opgericht, onder meer brouwerijen en sigarenfabrieken. Mede omdat Oost-Pruisen een liberaal belasting- en immigratiebeleid voerde, werden ondernemende mensen aangetrokken. Het belangrijkste was wel de scheepswerf van Ferdinand Schichau. Er werden torpedoboten, locomotieven en onderzeeërs gebouwd.

In 1945 werd de stad onderdeel van Polen. Vrijwel alle inwoners van de stad vluchtten of werden verdreven. Zie de Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog.

Stadsbeeld[bewerken]

De oude stadskern (Altstadt) is in 1944 en 1945 verwoest. De zwaarder gebouwde kerken bleven gedeeltelijk overeind. Van de huizen was dat het geval met slechts 6 panden. Na de oorlogsverwoestingen zijn de kerken herbouwd en na 1990 is de moderne, min of meer historiserende, reconstructie ter hand genomen van een aantal oude straten. Het opmerkelijkste gebouw is de voormalige Stadtpfarrkirche, nu rooms-katholieke kathedraal Sint-Nicolaas (Katedra św. Mikołaja), die een 95 m hoge toren heeft. De geschiedenis van het bouwwerk, een driebeukige hallenkerk in baksteengotiek, gaat terug tot de 13de eeuw. De oorspronkelijke toren werd in 1777 door brand verwoest en pas in 1906 herbouwd. Als opmerkelijke uitzondering bleef hij in 1945 vrijwel ongeschonden overeind. Sinds 1992 behoort hij bij de een bisschopskerk. Twee andere middeleeuwse kerkgebouwen, de Mariakerk en de Heilige Geestkerk (met voormalig hospitaal), zijn na hun restauratie thans respectievelijk in gebruik als galerie en als bibliotheek.

De Marktpoort (Brama Targowa) is het laatste overblijfsel van de middeleeuwse omwalling. Het oudste gedeelte dateert uit 1319.

De burcht van de Duitse Orde werd al in 1454 goeddeels gesloopt. In een resterend gebouw bevindt zich het historisch-archeologisch museum van Elbląg.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Het Elbląg-Ostróda-kanaal (1860) verbindt de stad met Ostróda en is thans een toeristische attractie. Het is een technologisch monument met vijf hellende vlakken en twee sluizen, die een hoogteverschil van 100 meter overbruggen.

Elbląg ligt aan de Europese weg E77, een doorgaande weg tussen Gdańsk en Warschau. Er is een spoorlijn. In de stad rijden trams.

Sport[bewerken]

Elbląg was in 1999 de startplaats van de Ronde van Polen, een wielerkoers die dat jaar ging over een afstand van 1.164 kilometer, verspreid over zeven etappes.

Overige bijzonderheden[bewerken]

De stad was in 1999 de Poolse winnaar van de City Towards EU Compliance Award, die in dat jaar door de EU werd uitgeloofd aan steden in de nieuwe lidstaten.

Partnersteden[bewerken]

Geboren in Elbląg[bewerken]

Zie ook[bewerken]

  • EB (bier), het bier dat in de Elbrewery in Elbląg wordt gemaakt.