Eline Vere

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de gelijknamige film, zie Eline Vere (film).
Eline Vere
Eline Vere met bandontwerp van L.W.R. Wenckebach, voor uitgeverij P.N. van Kampen & Zoon (1898)
Eline Vere met bandontwerp van L.W.R. Wenckebach, voor uitgeverij P.N. van Kampen & Zoon (1898)
Auteur(s) Louis Couperus
Land Nederland
Taal Nederlands
Genre roman
Uitgever P.N. van Kampen
Uitgegeven 1889
Vorige boek Orchideeën. Een bundel poëzie en proza
Volgende boek Noodlot
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Louis Couperus

Eline Vere is de debuutroman van Louis Couperus. De roman is geschreven in 1887–1888, verscheen tussen 17/18 juni 1888 en 4 december 1888 als feuilleton in het dagblad Het Vaderland en werd in maart 1889 in boekvorm uitgebracht. Eline Vere kan gezien worden als een typische exponent van het literaire naturalisme.

Inhoud van het boek[bewerken]

Standbeeld Eline Vere in Den Haag door Theo van der Nahmer.
Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Eline Vere gaat over Eline, een meisje van drieëntwintig jaar dat bij haar zus Betsy en zwager Henk van Raat inwoont. Ondanks het feit dat er vaak mensen over de vloer komen voor soirees en diners en dat ook Betsy en zij vaak uitgaan, voelt Eline zich eenzaam en ongelukkig. Dan wordt ze verliefd, eerst op de baritonzanger Fabrice die ze heeft zien optreden tijdens een opvoering van Le tribut de Zamora. Bij het eerstvolgende Sinterklaasfeest krijgt Eline een waaier, waarvan ze eerst denkt hem van Fabrice te hebben gekregen. Dan blijkt dat Otto van Erlevoort, een kennis met wiens familie Betsy en Eline vrij veel omgaan, de echte gever is. Eline krijgt hierop een liefdesrelatie met Otto, voelt zich nu gelukkig, maar het geluk is niet van lange duur; ze weet met haar gevoelens geen raad en verbreekt - na lange tijd te hebben geaarzeld - haar verloving weer.

Na deze daad komt Eline in een lange periode van ongelukkigheid terecht. Ze ergert zich aan haar zus Betsy en vlucht ten slotte weg. Uiteindelijk besluit haar oom en voormalig voogd Daniel samen met Betsy dat het voor Eline beter is even weg te zijn uit Den Haag. Daarom gaat ze met Daniel mee naar Brussel en reist veel met haar oom en diens vrouw Elize. Toch kunnen deze reizen en de afleiding niet zorgen voor meer geluk. Bij terugkeer in Den Haag is Eline nog even ongelukkig als toen ze vertrok. Na een tijdje bij mevrouw van Raat, de moeder van Henk, gewoond te hebben, besluit ze weer terug te gaan naar Daniel en Elize in Brussel. Daar ontmoet ze Lawrence St. Clare, een Amerikaanse vriend van haar neef Vincent. Hij probeert haar gelukkig te maken en vraagt Eline ten huwelijk. Ze weet echter nog niet wat ze hierop moet antwoorden en vraagt St. Clare te wachten op haar antwoord.

Teruggekomen in Den Haag belandt Eline opnieuw in een neerwaartse spiraal van sleur van eenzaamheid en melancholie, uiteindelijk verliest ze ook haar verstand. Op een nacht neemt ze te veel morfine in en sterft, nadat ze nog één keer voor zichzelf heeft herhaald dat Otto de enige ware voor haar was.

Naast het verhaal van Eline komen er ook andere verhaallijnen in het boek voor. Alle verhaallijnen spelen zich af in dezelfde gegoede burgerij als die waarin Eline zich begeeft.

Plaats in de literatuurgeschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Fin de siècle

Eline Vere kwam voor het eerst uit in 1889, dus in de 19e eeuw. Het laatste deel van deze eeuw stond wat literatuur betreft in het teken van het naturalisme. Deze stroming wordt gekenmerkt door determinisme (je leven zou worden bepaald door erfelijkheid, opvoeding en milieu), fatalisme (geloven in het noodlot), pessimisme (somberheid) en door pathologische personen (personen die zich afwijkend of abnormaal gedragen). Louis Couperus heeft met Eline Vere een naturalistische roman geschreven. Alle kenmerken van de stroming komen namelijk naar voren in de persoon van Eline. Eline is immers een nerveus meisje dat sterk gelooft in het noodlot en een sombere kijk heeft op het leven. Vooral het fatalisme komt nadrukkelijk naar voren in het boek, niet alleen bij Eline maar ook bij andere personages. Verder is Eline een pathologisch persoon: ze gedraagt zich verre van normaal vanwege haar afwijkende gedachten. Zo begon Eline iedere ochtend door weer en wind een wandeling te maken, toen ze hartstochtelijke gevoelens had gecreëerd voor een operazanger. Dit leverde Eline nogal wat vreemde blikken op van haar kennissen. Verder is Eline ook erg zenuwachtig van aard, wat ook een kenmerk is van het naturalisme. Uiteindelijk bezwijkt ze aan die nervositeit. Ook het determinisme komt in Eline tot uiting: ze voelt zich niet vrij te gaan en staan waar ze wil vanwege het gegoede milieu waarin ze is opgegroeid.

Naturalistische boeken uit deze periode hadden vaak een psychologische invalshoek en zijn daarom te beschouwen als de voorlopers van de psychologische romans. Eline Vere is daarom ook een psychologische roman.

Louis Couperus heeft naast Eline Vere eigenlijk vrijwel geen naturalistische werken geschreven. Zo publiceerde hij het korte verhaal De Binocle, over een nerveuze, fatalistische man met hoogtevrees. Ook in veel van Couperus’ andere romans, zoals Noodlot, speelt - zoals uit de titel al blijkt - het fatalisme een belangrijke rol.

Motieven en schrijfstijl[bewerken]

Het verhaal speelt zich af in de kringen van de gegoede burgerij van Den Haag, waartoe ook Eline behoort.

Een heel belangrijk motief van het boek dat telkens weer terugkomt, is het noodlot. Eline gelooft dat dit noodlot ervoor zorgt dat haar leven is zoals het is, mede dankzij haar neef Vincent, die zelf ook heilig in het noodlot gelooft. Ook in de andere verhaallijnen die in het boek voorkomen, maar die hierboven zijn weggelaten, wordt het noodlot veelvuldig ter sprake gebracht. Een ander motief in het boek is melancholie. Eline verkeert bijna voortdurend in melancholische stemming en zegt soms niet meer te willen leven, omdat het leven haar toch alleen maar ongeluk brengt. Ook andere personages krijgen af en toe te maken met melancholische buien. Liefde is eveneens een veelvoorkomend motief in Eline Vere. Eline zelf, maar ook andere leden van de gegoede burgerij en kennissen van Eline, zoals Frédérique, Lili en George, krijgen met de liefde te maken. Bij de meeste van de personages lopen de liefdesperikelen uiteindelijk goed af, maar bij Eline niet. Dit motief staat dus weer in verband met het motief van melancholie. Twee andere dingen die aan het karakter van Eline kunnen worden toegeschreven, zijn nervositeit en overgevoeligheid. Ook deze twee kenmerken van Eline komen in het boek duidelijk naar voren. Alle motieven samen vormen het thema van het boek: een nerveus en overgevoelig meisje worstelt met haar gevoelens en voelt zich eenzaam en ongelukkig.

De stijl waarin het boek is geschreven is literair gezien modern. Het vertoont sterke overeenkomsten met de stijl van contemporaine Europese schrijvers als Guy de Mauppassant, Gabriele d'Annunzio of Catulle Mendes.[1]

Er komen veel Franse woorden en zinnen in het boek voor; de gegoede burgerij bediende zich vroeger van het Frans om zich te onderscheiden van de lagere klassen.

Film en toneel[bewerken]

Op 10 oktober 1918 ging Eline Vere als toneelstuk voor het eerst in première. Elisabeth Couperus-Baud, de vrouw van de schrijver, had de roman voor het toneel bewerkt en het werd door het Hofstadtoneel opgevoerd, met Else Mauhs in de hoofdrol. Op 22 december 2007 ging het toneelstuk Eline Vere wederom in première. Hierin speelde Maria Kraakman de rol van Eline.

Het boek werd ook verfilmd door de Belgische regisseur Harry Kümel, onder andere met Monique van de Ven, Mary Dresselhuys, Marianne Basler, Michael York, Nelly Frijda en Thom Hoffman. De film kwam uit op 1 maart 1991 en trok ongeveer 110.000 bezoekers. Louis Couperus schreef Eline Vere in het huis van zijn ouders aan de Surinamestraat 20 te Den Haag.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties