Elisabeth (musical)

Elisabeth
Muziek	Sylvester Levay
Teksten	Michael Kunze
Boek	Michael Kunze
Gebaseerd op	Het leven van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije
Première	3 september 1992 in het Theater an der Wien in Wenen
Productie	1992 Wenen 1996 Boedapest 1996 Takarazuka Revue 1999 Den Haag 1999 Karlstad 2001 Essen 2001 Tokio 2003 Wenen 2005 Turku 2006 Stuttgart Japan tour 2008 Berlijn 2008 Europese tour 2009 Antwerpen
Portaal    Musical

Elisabeth is een dramatische musical met teksten van Michael Kunze en muziek van Sylvester Levay. De wereldpremière, met de Nederlandse Pia Douwes in de hoofdrol, vond plaats op 3 september 1992 in Wenen. In de musical wordt het leven van keizerin Elisabeth als flirt met de Dood afgebeeld.

De musical ging op zondag 21 november 1999 in het Fortis Circustheater in Scheveningen in Nederlandse première. Op zondag 22 maart 2009 vond in de Stadsschouwburg van Antwerpen de Vlaamse première plaats.

Kort over de musical

Elisabeth vertelt het levensverhaal van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije (Keizerin "Sisi"), en wijkt hierin sterk af van de mierzoete "Sissi"-films uit de jaren vijftig met Romy Schneider in de hoofdrol. Haar vluchtgedrag en haar verlangen naar de dood komen nu duidelijk uit de verf; er wordt meer recht gedaan aan het karakter van haar schoonmoeder Sophie. Uiteindelijk wordt de moord door Luigi Lucheni in 1898 afgeschilderd als een omarming van de dood. Er wordt ook een tijdsbeeld geschilderd met als elementen: verval van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, opkomend nationalisme, antisemitisme en revolutie.

De musical werd met name in Wenen na de wereldpremière in 1992 een groot succes. De Nederlandse productie wijkt iets af van de originele, aangezien Joop van den Ende en zijn team de vrije hand hebben gekregen om de show "toegankelijker te maken voor het Nederlandse publiek". Historische thema's kregen minder aandacht of werden achterwege gelaten ten behoeve van de persoonlijke ontwikkeling van Elisabeth en haar relatie met de Dood.

Naast de Nederlandse productie waren er ook producties te zien in Boedapest, Hongarije, waar de musical nog steeds een groot succes is. De musical staat regelmatig op het programma van het Operette Theater in Boedapest.

De Duitse première in 2001 was een enorm succes. Pia Douwes speelde wederom de titelrol en werd later vervangen door Maike Boerdam, ook een Nederlandse. Maike Boerdam mocht de show openen in Stuttgart met een Nederlandse understudy: Annemieke van Dam. Later heeft ook de Nederlandse Wietske van Tongeren deze rol in Stuttgart mogen spelen. Pia Douwes kroop nog een keer in rol van Elisabeth in Stuttgart, om de productie daar te sluiten.

In Wenen wordt Elisabeth weer op de planken gebracht in 2003. Nadat Maya Hakvoort Pia Douwes verving in 1994, mag eerstgenoemde ook nu weer deze rol vertolken. In december 2005 valt het doek voor Elisabeth in Wenen. De cast van de Weense repriseversie is later ook op tournee naar Japan en Italië gegaan.

Vanaf april 2008 was Elisabeth in het Theater des Westens in Berlijn en ook in Zürich te zien in een nieuwe regie van Harry Kupfer, die ook verantwoordelijk was voor de oerversie (en de daarop gebaseerde repriseversie) in Wenen. De productie stond tot 27 september 2008 in Duitsland en was van 20 maart tot 19 april 2009 in de Stadsschouwburg van Antwerpen te zien met een overwegend Vlaamse cast. Daarna heeft de productie verder getoerd door Duitsland met Annemieke van Dam als eerste bezetting Elisabeth. Momenteel is deze versie weer op tournee, wederom met Van Dam in de hoofdrol.

Originele cast (Wenen)

• Elisabeth: Pia Douwes
• Der Tod (Death): Uwe Kröger
• Lucheni: Ethan Freeman
• Franz Joseph: Viktor Gernot
• Rudolf: Andreas Bieber
• Max: Wolfgang Pampel
• Sophie: Else Ludwig Juulke Quaedackers
• Ludovika/Frau Wolf: Christa Wettstein

Cast in Nederland

De cast in Nederland bestond uit veel bijrollen, de belangrijkste staan hieronder. Aan sommige personages zijn ook andere acteurs of actrices verbonden geweest.

• Elisabeth - Pia Douwes
• Elisabeth - Maaike Widdershoven (na het vertrek van Douwes)
• Alternate Elisabeth - Ryan van den Akker
• Alternate Elisabeth - Marleen van der Loo

• De Dood - Stanley Burleson
• Understudy De Dood - Addo Kruizinga
• 2e understudy De Dood - René van Kooten

• Luigi Lucheni - Wim Van Den Driessche
• Understudy Luigi Lucheni - Ton Peeters
• Luigi Lucheni - Danny de Munk
• Alternate Luigi Lucheni - Anthonie Kamerling
• Understudy Luigi Lucheni - Derek Blok

• Franz Joseph - Jeroen Phaff
• Alternate Franz Joseph - Paul Vaes
• 1e understudy Franz Joseph - Benno Hoogveld

• Sophie - Doris Baaten
• Sophie - Annette Nijder
• Understudy Sophie Margot Giselle

• Rudolf - Addo Kruizinga
• Understudy Rudolf - Jurgen Stein
• Understudy Rudolf - Jeroen Aarts

• In eerste instantie tekende Wilma Driessen voor de rol van Sophie, maar zij moest vanwege stemproblemen nog tijdens de repetities afhaken.

Cast in Vlaanderen

Op donderdag 13 november 2008 maakte Harry Kupfer bekend dat Ann Van den Broeck de Vlaamse Elisabeth zal gaan vertolken. De rolverdeling vindt men hieronder:

• Elisabeth, keizerin van Oostenrijk - Ann Van den Broeck
• Alternate Elisabeth, keizerin van Oostenrijk - Annemieke Van Dam
• Luigi Lucheni, haar moordenaar - Jan Schepens
• De Dood, haar liefde - Oliver Arno
• Alternate de Dood, haar liefde - Dieter Troubleyn
• Keizer Franz Joseph, haar man - Guido Gottenbos
• Aartshertogin Sophie, haar schoonmoeder - Anne Mie Gils
• Aartshertog Rudolf, haar zoon - Thomas Hohler
• Hertog Max, haar vader - Martin Rönnebeck
• Alternate Hertog Max, haar vader - Marc Coessens
• Hertogin Ludovika, haar moeder en Frau Wolf - Kirsten Cools

• Kleine Rudolf, haar zoon - Andries Gistelinck, Jens Hoskens en Bjarne Verschueren

Cd's in Nederland

Elisabeth

Elisabeth: Pia Douwes, De Dood: Stanley Burleson, Luigi Luicheni: Wim van den Driessche, Franz-Joseph: Jeroen Phaff, Aartshertogin Sophie: Doris Baaten, Aartshertog Rudolf: Addo Kruizinga, Hertog Max, Nico Schaap, Frau Wolf: Nicole Hermans, De Kleine Rudolf: Robbert Klein

Polydor - 543 335-2

1. Proloog, Lucheni's verhoor (5:52)
2. Als jij (2:24)
3. De laatste dans (3:48)
4. Mijn leven is van mij (4:05)
5. Mama, waar ben je? (2:42)
6. Elisabeth, doe open liefste (4:05)
7. Melk (2:16)
8. Jij gaf mij dit schrijven / Mijn leven is van mij (reprise) (3:32)
9. Kitsch (3:26)
10. Zonder gêne (3:09)
11. Niets, niets, echt niets (2:54)
12. Er valt een zwarte schaduw (4:23)
13. Was ik jouw spiegel maar (4:03)
14. Mayerling-Dodendans (1:01)
15. Schepen in de nacht (4:32)
16. De sluier valt (2:24)

Elisabeth, Mijn Leven is van Mij (single)

Elisabeth: Pia Douwes, De Dood: Stanley Burleson

Single van Mijn Leven is van Mij, heeft in de top tien van de hitlijsten gestaan.

1. Mijn Leven is van Mij (single versie)
2. Mijn Leven is van Mij (album versie)
3. De Laatste Dans

Elisabeth, promotiesingle

Elisabeth: Pia Douwes, De Dood: Stanley Burleson, Luigi Luicheni: Wim van der Driessen, Franz-Joseph: Jeroen Phaff, Aartshertogin Sophie: Doris Baaten, Aartshertog Rudolf: Addo Kruizinga, Hertog Max, Nico Schaap, Frau Wolf: Nicole Hermans, De Kleine Rudolf: Robbert Klein

Polydor - SH 001M

Promotiesingle, als reclamestunt. Slechts beperkt verkrijgbaar geweest en niet in de losse verkoop.

1. Elisabeth compilatie (8:01)
2. Zoals je wilt en hoopt (3:46)
3. Tussen hemel en aarde (3:23)

Dvd's

Op 30 en 31 oktober 2005 werd in Theater an der Wien een volledige dvd-opname van de musical gemaakt, die in zowel Duitsland als Oostenrijk verkrijgbaar is. De rolverdeling op de dvd is als volgt:

• Elisabeth: Maya Hakvoort
• Der Tod: Máté Kamarás
• Luigi Luicheni: Serkan Kaya
• Kaiser Franz Joseph: André Bauer
• Erzherzogin Sophie: Else Ludwig
• Erzherzog Rudolf: Fritz Schmid.

Zoals gebruikelijk bij Joop van den Ende, heeft hij tijdens een van de laatste try-outs een volledige live-registratie laten maken van de musical Elisabeth. Deze is echter niet verkrijgbaar. Er bestaat ook zo'n opname van de productie te Essen.

Tienjarig jubileumconcert

Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de musical Elisabeth was er op 21 oktober 2002 een groot galaconcert in het Wiener Konzerthaus (Weense Concertgebouw). Het concert bestond uit optredens uit alle internationale versies die er van Elisabeth zijn geweest. Natuurlijk kregen de Duitstalige producties de meeste aandacht (met name de oerversie in Wenen). Van de verschillende Duitstalige casts waren meerder artiesten aanwezig. Van de overige internationale versies van Elisabeth waren alleen de oorspronkelijke hoofdrolspelers aanwezig.

Voor Nederland waren dit Pia Douwes (die er natuurlijk ook was omdat ze de rol van Elisabeth in de oerproductie in Wenen speelde en omdat ze de oorspronkelijke Elisabeth in Essen was), Stanley Burleson en Jeroen Phaff. Met z'n drieën zongen ze Elisabeth, doe open liefste in het Nederlands.

Burleson zong ook mee in Der letzte Tanz (de laatste dans) Hij zong het eerste couplet in het Nederlands, waarna een drietal Duitsers, een Japanner en een Zweed elkaar afwisselend opvolgden, ieder in zijn (of haar, de Japanse versie wordt alleen door vrouwen gespeeld) eigen taal.

Hetzelfde gebeurde in Ich gehör nur mir (Mijn leven is van mij) waarin Pia het laatste couplet voor haar rekening nam, in het Nederlands. Pia zong die avond ook I belong to me (Ich gehör nur mir), een Engelstalige unplugged versie van Mijn leven is van mij en met Viktor Gernot (Franz-Joseph in de oerproductie in Wenen) Boote in der Nacht (Schepen in de nacht). Ook Maike Boerdam en Maya Hakvoort traden op.

Van deze avond is een cd met de hoogtepunten verkrijgbaar. Naar aanleiding van het jubileum gaf de Oostenrijkse Post ook een postzegel met als motief de musical Elisabeth uit.

Uitvoeringen

De cast in Stuttgart: Ross Antony (Erzherzog Rudolf) en Haldor Laegreid (De Dood)

De wereldpremière vond in 1992 plaats in het Theater an der Wien in Oostenrijk. Daarna werd de musical uitgevoerd in:

• Hongarije (1996 Szeged, Miskolc en Boedapest)
• Japan (1996 Takarazuka)
• Zweden (1999 Karlstad)
• Nederland (1999 Scheveningen)
• Duitsland (2001 Essen en Stuttgart)
• en nogmaals in Wenen (2003)
• Italië (2004 Triëst)
• Finland (2005 Turku)
• Zwitserland (2006 Thun)
• Duitsland (2008 Berlijn)
• Zwitserland (2008-2009 Zürich)
• België (Vlaanderen, 2009 Antwerpen)
• Duitsland (2009-2010 tour)
  • München
  • Frankfurt
  • Bremen
  • Düsseldorf
• Oostenrijk (2010 Bregenz)
• Duitsland (2011-2012 tour)
  • Keulen
  • Frankfurt
  • München
  • Basel
  • Essen
  • Bremen

Elisabeth is daarmee de meest succesvolle Duitstalige musical tot nu toe.

Externe links

• Website van de Nederlandse productie van Elisabeth
• Website van de Vlaamse productie van Elisabeth

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Elisabeth (musical) op Wikimedia Commons.