Elisabeth (musical)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Elisabeth
Muziek Sylvester Levay
Teksten Michael Kunze
Boek Michael Kunze
Gebaseerd op Het leven van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije
Première 3 september 1992 in het Theater an der Wien in Wenen
Productie 1992 Wenen
1996 Boedapest
1996 Takarazuka Revue
1999 Den Haag
1999 Karlstad
2001 Essen
2001 Tokio
2003 Wenen
2005 Turku
2006 Stuttgart
Japan tour
2008 Berlijn
2008 Europese tour
2009 Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   Musical

Elisabeth is een dramatische musical met teksten van Michael Kunze en muziek van Sylvester Levay. De wereldpremière, met de Nederlandse Pia Douwes in de hoofdrol, vond plaats op 3 september 1992 in Wenen. In de musical wordt het leven van keizerin Elisabeth als flirt met de Dood afgebeeld.

De musical ging op zondag 21 november 1999 in het Fortis Circustheater in Scheveningen in Nederlandse première. Op zondag 22 maart 2009 vond in de Stadsschouwburg van Antwerpen de Vlaamse première plaats.

Kort over de musical[bewerken]

Elisabeth vertelt het levensverhaal van Elisabeth van Oostenrijk-Hongarije (Keizerin "Sisi"), en wijkt hierin sterk af van de mierzoete "Sissi"-films uit de jaren vijftig met Romy Schneider in de hoofdrol. Haar vluchtgedrag en haar verlangen naar de dood komen nu duidelijk uit de verf; er wordt meer recht gedaan aan het karakter van haar schoonmoeder Sophie. Uiteindelijk wordt de moord door Luigi Lucheni in 1898 afgeschilderd als een omarming van de dood. Er wordt ook een tijdsbeeld geschilderd met als elementen: verval van de Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie, opkomend nationalisme, antisemitisme en revolutie.

De musical werd met name in Wenen na de wereldpremière in 1992 een groot succes. De Nederlandse productie wijkt iets af van de originele, aangezien Joop van den Ende en zijn team de vrije hand hebben gekregen om de show "toegankelijker te maken voor het Nederlandse publiek". Historische thema's kregen minder aandacht of werden achterwege gelaten ten behoeve van de persoonlijke ontwikkeling van Elisabeth en haar relatie met de Dood.

Naast de Nederlandse productie waren er ook producties te zien in Boedapest, Hongarije, waar de musical nog steeds een groot succes is. De musical staat regelmatig op het programma van het Operette Theater in Boedapest.

De Duitse première in 2001 was een enorm succes. Pia Douwes speelde wederom de titelrol en werd later vervangen door Maike Boerdam, ook een Nederlandse. Maike Boerdam mocht de show openen in Stuttgart met een Nederlandse understudy: Annemieke van Dam. Later heeft ook de Nederlandse Wietske van Tongeren deze rol in Stuttgart mogen spelen. Pia Douwes kroop nog een keer in rol van Elisabeth in Stuttgart, om de productie daar te sluiten.

In Wenen wordt Elisabeth weer op de planken gebracht in 2003. Nadat Maya Hakvoort Pia Douwes verving in 1994, mag eerstgenoemde ook nu weer deze rol vertolken. In december 2005 valt het doek voor Elisabeth in Wenen. De cast van de Weense repriseversie is later ook op tournee naar Japan en Italië gegaan.

Vanaf april 2008 was Elisabeth in het Theater des Westens in Berlijn en ook in Zürich te zien in een nieuwe regie van Harry Kupfer, die ook verantwoordelijk was voor de oerversie (en de daarop gebaseerde repriseversie) in Wenen. De productie stond tot 27 september 2008 in Duitsland en was van 20 maart tot 19 april 2009 in de Stadsschouwburg van Antwerpen te zien met een overwegend Vlaamse cast. Daarna heeft de productie verder getoerd door Duitsland met Annemieke van Dam als eerste bezetting Elisabeth. Momenteel is deze versie weer op tournee, wederom met Van Dam in de hoofdrol

Originele cast (Wenen)[bewerken]

Cast in Nederland[bewerken]

De cast in Nederland bestond uit veel bijrollen, de belangrijkste staan hieronder. Aan sommige personages zijn ook andere acteurs of actrices verbonden geweest.

  • In eerste instantie tekende Wilma Driessen voor de rol van Sophie, maar zij moest vanwege stemproblemen nog tijdens de repetities afhaken.

Scéneoverzicht in Nederlands 1999[bewerken]

Act I[bewerken]

  • Proloog, Lucheni's verhoor
  • Als jij
  • Fijn dat jullie er zijn
  • Ieder gunt het zijne
  • Zoals je wilt gebeurt het nooit
  • Tussen hemel en aarde
  • Alle vragen zijn gesteld
  • Zij past niet
  • De laatste dans
  • Liefde met publiek
  • Onze keizerin moet stralen
  • Mijn leven is van mij
  • De huwelijk jaren
  • Er valt een zwarte schaduw
  • De vrolijke apocalyps
  • Mama, waar ben je?
  • Elisabeth, doe open liefste
  • Melk
  • Onze keizerin moet baden
  • Jij gaf mij dit schrijven / Mijn leven is van mij (reprise)

Act II[bewerken]

  • Kitsch
  • Eljen
  • Mama, waar ben je? (reprise)
  • Wij tegen haar
  • Zonder gêne
  • De Franse ziekte
  • Plicht of ondergang
  • Niets, niets, echt niets
  • Rustige jaren
  • Rudolf, dit gaat mij te ver
  • Haat
  • Er valt een zwarte schaduw (reprise)
  • De samenzwering
  • Als jij (reprise)
  • Was ik jou spiegel maar
  • Mayerling-Dodendans
  • Rudolf, waar ben je?
  • Kitsch (reprise)
  • Schepen in de nacht
  • Alle vragen zijn gesteld (reprise)
  • De aanval
  • De sluier valt

Cd's in Nederland en België[bewerken]

Elisabeth[bewerken]

Elisabeth: Pia Douwes, De Dood: Stanley Burleson, Luigi Luicheni: Wim van den Driessche, Franz-Joseph: Jeroen Phaff, Aartshertogin Sophie: Doris Baaten, Aartshertog Rudolf: Addo Kruizinga, Hertog Max, Nico Schaap, Frau Wolf: Nicole Hermans, De Kleine Rudolf: Robbert Klein

Polydor - 543 335-2

  1. Proloog, Lucheni's verhoor (5:52)
  2. Als jij (2:24)
  3. De laatste dans (3:48)
  4. Mijn leven is van mij (4:05)
  5. Mama, waar ben je? (2:42)
  6. Elisabeth, doe open liefste (4:05)
  7. Melk (2:16)
  8. Jij gaf mij dit schrijven / Mijn leven is van mij (reprise) (3:32)
  9. Kitsch (3:26)
  10. Zonder gêne (3:09)
  11. Niets, niets, echt niets (2:54)
  12. Er valt een zwarte schaduw (4:23)
  13. Was ik jouw spiegel maar (4:03)
  14. Mayerling-Dodendans (1:01)
  15. Schepen in de nacht (4:32)
  16. De sluier valt (2:24)

Elisabeth, Mijn Leven is van Mij (single)[bewerken]

De single Mijn leven is van mij

Elisabeth, promotiesingle[bewerken]

Elisabeth: Pia Douwes, De Dood: Stanley Burleson, Luigi Luicheni: Wim van der Driessen, Franz-Joseph: Jeroen Phaff, Aartshertogin Sophie: Doris Baaten, Aartshertog Rudolf: Addo Kruizinga, Hertog Max, Nico Schaap, Frau Wolf: Nicole Hermans, De Kleine Rudolf: Robbert Klein

Polydor - SH 001M

Promotiesingle, als reclamestunt. Slechts beperkt verkrijgbaar geweest en niet in de losse verkoop.

  1. Elisabeth compilatie (8:01)
  2. Zoals je wilt en hoopt (3:46)
  3. Tussen hemel en aarde (3:23)

Elisabeth Promo Vlaamse Cast[bewerken]

  1. Als ik dansen wil (3:24)

Cast in Vlaanderen[bewerken]

Op donderdag 13 november 2008 maakte Harry Kupfer bekend dat Ann Van den Broeck de Vlaamse Elisabeth zal gaan vertolken. De rolverdeling vindt men hieronder:

Scèneoverzicht in België 2008[bewerken]

Act I

  • Proloog, Lucheni's verhoor
  • Als jij
  • Fijn dat jullie er zijn
  • Als jij (reprise)
  • Ieder gunt het zijne
  • Zoals je wilt en hoopt gebeurt het nooit
  • Tussen hemel en aarde
  • Alle vragen zijn gesteld
  • Zij past niet
  • De laatste dans
  • Liefde met publiek
  • Onze keizerin moet stralen
  • Mijn leven is van mij
  • De huwelijks jaren
  • Er valt een zwarte schaduw
  • De vrolijke apocalyps
  • Kind of geen kind
  • Elisabeth, doe open liefste
  • Melk
  • Onze keizerin moet baden
  • Jij gaf mij dit schrijven / Mijn leven is van mij (reprise)

Act II

  • Kitsch
  • Eljen
  • Als ik dansen wil
  • Mama, waar ben je?
  • Niets, niets echt niets
  • Wij tegen haar
  • Zonder gêne
  • De Franse ziekte
  • Plicht of ondergang
  • Rustige jaren
  • Er valt een zwarte schaduw (reprise)
  • Rudolf, dit gaat mij te ver
  • Haat
  • Als jij (reprise)
  • Was ik jou spiegel maar
  • Rudolf, waar ben je?
  • Kitsch (reprise)
  • Schepen in de nacht
  • Alle vragen zijn gesteld (reprise)
  • De aanval
  • De sluier valt

Dvd's[bewerken]

Op 30 en 31 oktober 2005 werd in Theater an der Wien een volledige dvd-opname van de musical gemaakt, die in zowel Duitsland als Oostenrijk verkrijgbaar is. De rolverdeling op de dvd is als volgt:

  • Elisabeth: Maya Hakvoort
  • Der Tod: Máté Kamarás
  • Luigi Luicheni: Serkan Kaya
  • Kaiser Franz Joseph: André Bauer
  • Erzherzogin Sophie: Else Ludwig
  • Erzherzog Rudolf: Fritz Schmid.

Zoals gebruikelijk bij Joop van den Ende, heeft hij tijdens een van de laatste try-outs een volledige live-registratie laten maken van de musical Elisabeth. Deze is echter niet verkrijgbaar. Er bestaat ook zo'n opname van de productie te Essen.

Tienjarig jubileumconcert[bewerken]

Ter gelegenheid van de tiende verjaardag van de musical Elisabeth was er op 21 oktober 2002 een groot galaconcert in het Wiener Konzerthaus (Weense Concertgebouw). Het concert bestond uit optredens uit alle internationale versies die er van Elisabeth zijn geweest. Natuurlijk kregen de Duitstalige producties de meeste aandacht (met name de oerversie in Wenen). Van de verschillende Duitstalige casts waren meerder artiesten aanwezig. Van de overige internationale versies van Elisabeth waren alleen de oorspronkelijke hoofdrolspelers aanwezig.

Voor Nederland waren dit Pia Douwes (die er natuurlijk ook was omdat ze de rol van Elisabeth in de oerproductie in Wenen speelde en omdat ze de oorspronkelijke Elisabeth in Essen was), Stanley Burleson en Jeroen Phaff. Met z'n drieën zongen ze Elisabeth, doe open liefste in het Nederlands.

Burleson zong ook mee in Der letzte Tanz (de laatste dans) Hij zong het eerste couplet in het Nederlands, waarna een drietal Duitsers, een Japanner en een Zweed elkaar afwisselend opvolgden, ieder in zijn (of haar, de Japanse versie wordt alleen door vrouwen gespeeld) eigen taal.

Hetzelfde gebeurde in Ich gehör nur mir (Mijn leven is van mij) waarin Pia het laatste couplet voor haar rekening nam, in het Nederlands. Pia zong die avond ook I belong to me (Ich gehör nur mir), een Engelstalige unplugged versie van Mijn leven is van mij en met Viktor Gernot (Franz-Joseph in de oerproductie in Wenen) Boote in der Nacht (Schepen in de nacht). Ook Maike Boerdam en Maya Hakvoort traden op.

Van deze avond is een cd met de hoogtepunten verkrijgbaar. Naar aanleiding van het jubileum gaf de Oostenrijkse Post ook een postzegel met als motief de musical Elisabeth uit.

Uitvoeringen[bewerken]

De cast in Stuttgart: Ross Antony (Erzherzog Rudolf) en Haldor Laegreid (De Dood)

De wereldpremière vond in 1992 plaats in het Theater an der Wien in Oostenrijk. Daarna werd de musical uitgevoerd in:

  • Hongarije (1996 Szeged, Miskolc en Boedapest)
  • Japan (1996 Takarazuka)
  • Zweden (1999 Karlstad)
  • Nederland (1999 Scheveningen)
  • Duitsland (2001 Essen en Stuttgart)
  • en nogmaals in Wenen (2003)
  • Italië (2004 Triëst)
  • Finland (2005 Turku)
  • Zwitserland (2006 Thun)
  • Duitsland (2008 Berlijn)
  • Zwitserland (2008-2009 Zürich)
  • België (Vlaanderen, 2009 Antwerpen)
  • Duitsland (2009-2010 tour)
    • München
    • Frankfurt
    • Bremen
    • Düsseldorf
  • Oostenrijk (2010 Bregenz)
  • Duitsland (2011-2012 tour)
    • Keulen
    • Frankfurt
    • München
    • Basel
    • Essen
    • Bremen

Elisabeth is daarmee de meest succesvolle Duitstalige musical tot nu toe.

Externe links[bewerken]