Afplatting

De afplatting of ellipticiteit is de mate waarin de vorm van een sferoïde afwijkt van een bol. Het is een natuurkundige maat voor de mate waarin de afstand van de polen tot het middelpunt van een sferoïde (de polaire straal) korter is dan de afstand van de evenaar tot het middelpunt (de equatoriale straal).

Eerste en tweede afplatting

Equatoriale straal (a) en polaire straal (b) van een afgeplatte sferoïde

De afplatting kan op verschillende manieren uitgedrukt worden. Meestal gebeurt dit op één van onderstaande wijzen, die de eerste en tweede afplatting worden genoemd.

De eerste (primaire) afplatting van een sferoïde, f, is de sinus versus van de hoekeccentriciteit ("$o\!\varepsilon\,\!$"), die gelijk is aan het relatieve verschil tussen de equatoriale straal, $a\,\!$, en de polaire straal, $b\,\!$:

$f=\operatorname{ver}(o\!\varepsilon)=2\sin^2\left(\frac{o\!\varepsilon}{2}\right)=1-\cos(o\!\varepsilon)=\frac{a-b}{a};\,\!$

De tweede afplatting, f' (soms wordt "n" gebruikt) is de tangens van de halve hoekeccentriciteit:

$f'=\tan^2\left(\frac{o\!\varepsilon}{2}\right)=\frac{1-\cos(o\!\varepsilon)}{1+\cos(o\!\varepsilon)}=\frac{a-b}{a+b};\,\!$

Afplatting van roterende lichamen

Voor meer informatie zie de artikelen planetaire afplatting en afplatting van de Aarde.

Veel hemellichamen zijn afgeplat door de middelpuntvliedende kracht die ontstaat door het rotateren om een omwentelingsas. De (eerste) afplatting van de Aarde is bijvoorbeeld 1:298,25275. Het verschil tussen de polaire en equatoriale stralen van de Aarde is 21,385 km, te weinig om opgemerkt te worden vanuit de ruimte. Bij Jupiter (1:16) en Saturnus (1:10) kan de afplatting duidelijk gezien worden, zelfs met een kleine telescoop.

De grootte van de afplatting hangt af van de hoeksnelheid van rotatie, de dichtheid en elasticiteit van een lichaam.

Zie ook

• Excentriciteit
• Gravitatie
• Planetaire afplatting
• Afplatting van de Aarde