Erasmusbeeld (Hendrick de Keyser)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Erasmusbeeld
Standbeeld van Desiderius Erasmus in Rotterdam
Standbeeld van Desiderius Erasmus in Rotterdam
Kunstenaar Hendrick de Keyser
Jaar 1622
Materiaal Brons
Locatie Grotekerkplein, Rotterdam
Monumentnummer 32784
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Het Erasmusbeeld is een standbeeld van Desiderius Erasmus dat is ontworpen door beeldhouwer Hendrick de Keyser. Het beeld werd in 1622 door de Rotterdamse bronsgieter Jan Cornelisz. Ouderogge gegoten en geplaatst op de Grotemarkt. Het beeld van Erasmus was het eerste bronzen standbeeld van Nederland.[bron?] De plaatsing van het bronzen beeld werd bekritiseerd door Calvinistische predikanten die Erasmus een libertijn en bespotter van religie noemde.[1]

In mei 1940 kwam het ongeschonden uit het bombardement op Rotterdam en werd het door de gemeentelijke dienst Kunstbescherming van zijn sokkel gehaald en onopvallend naar het Museum Boijmans Van Beuningen gebracht. Daar werd het op de binnenplaats onder betonplaten en zandzakken verborgen. Na vele omzwervingen door de stad heeft het beeld in 1964 een plaats gekregen op het Grotekerkplein voor de Grote of Sint-Laurenskerk. Het beeld staat op een kopie van de sokkel uit 1677. De oude sokkel is op 23 februari 1965 naar het Erasmiaans Gymnasium vervoerd. In 1996 werd het beeld door onbekenden omver getrokken. In 1997 werd het beeld gerestaureerd waarna het in 1998 weer op zijn sokkel werd gehesen.[2]

Standbeelden behoorden volgens de oud-Nederlandse opvatting in kerken. Het standbeeld van Erasmus was daarom twee eeuwen lang het enige standbeeld op een openbaar plein.[3] De Nederlandse historicus Johan Huizinga merkte op dat het standbeeld van Erasmus in meerdere opzichten opmerkelijk is.

Aanhalingsteken openen Het blijft in hooge mate karakteristiek, dat een paar eeuwen lang eigenlijk het eenige openbare standbeeld in Nederland niet dat van een krijgsman, vorst of staatsman is geweest, noch van een dichter, maar van een geleerde, die nog wel dat vaderland tamelijk had veronachtzaamd.
Aanhalingsteken sluiten

In Brooklyn staat op het plein van de Erasmus Hall High School een levensgrote kopie van dit beeld door Simon Miedema.[5]

Eerdere beelden[bewerken]

Het bronzen beeld is voorafgegaan door eerdere versies. Het eerste standbeeld was van hout en verrees voor het vermeende geboortehuis van Erasmus in de Wijde Kerksteeg[6] ten behoeve van de intocht van prins Filips in Rotterdam op 27 september 1549. Deze beeltenis van Erasmus hield een rol met daarop een Latijnse lofrede in zijn hand.[1] Het beeld was het eerste niet-religieuze standbeeld van Nederland. Na het bezoek werd het verplaatst naar de West-Nieuwlandsche brug op de locatie 51° 55′ 14″ NB, 4° 29′ 11″ OL.

In 1557 verscheen op dezelfde plaats een vervangend, blauw arduinstenen beeld, dat in 1572 kapotgeschoten en in de gracht geworpen werd door het Spaanse leger onder leiding van Graaf van Bossu. Eenmaal weer boven water heeft het beeld tot 1621 op de Grotemarkt[1] gestaan, totdat men de beeldhouwer Hendrick de Keyser opdracht gaf een bronzen beeld te maken.

Erasmusbeeld in de populaire cultuur[bewerken]

In het jeugdboek Kruimeltje vertelt Kruimeltje een bijzonderheid over het standbeeld van Erasmus, die Rotterdammers traditioneel aan hun (klein)kinderen vertellen.[bron?]

Aanhalingsteken openen ... en vlak bij had je 't standbeeld van Jerassemus, die 'n blad van z'n boek omsloeg elken keer as-die de groote klok hoorde slaan...’ / ‘Larie hoor. Hij had wel meer als 'n uur staan wachten en de klok had wel vier keer geslagen, maar Jerassemus vertikte het lekker om een blad om te slaan... hij moest dat eene bladzij nou wel van buite kenne...
Kruimeltje (1923, p18), Chris van Abkoude
Aanhalingsteken sluiten

In het lied Erasmus, dat in 1994 verscheen op het album Badmuts verplicht, beklaagt de Rotterdamse muziekgroep The Amazing Stroopwafels zich over de almaar lezende "geleerde steen" die afsteekt bij de werklust van de Rotterdammer.[7]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c Johan Huizinga, Erasmus, in: Johan Huizinga, Verzamelde werken. Deel VI. (ed. L. Brummel et al.). H.D. Tjeenk Willink & Zoon, Haarlem 1950, pagina 3-194, p190
  2. Standbeelden van Erasmus in Rotterdam: 1549-2008. Stichting Erasmushuis Rotterdam. Bezocht op 19 maart 2014.
  3. S.J. Fockema Andreae, R.C. Hekker en E.H. ter Kuile, Duizend jaar bouwen in Nederland (2 delen). Allert de Lange, Amsterdam 1957-1958, p69
  4. Johan Huizinga, Erasmus, in: Johan Huizinga, Verzamelde werken. Deel VI. (ed. L. Brummel et al.). H.D. Tjeenk Willink & Zoon, Haarlem 1950, pagina 3-194, p191
  5. Simon Miedema, de ontwerper van de façadebeelden van het Witte Huis
  6. De Wijde Kerksteeg werd eind 19e eeuw verbreed tot de Wijde Kerkstraat. Daarbij werd het "huisje van Erasmus" afgebroken.
  7. Erasmus. Amazingstroopwafels.nl, bekeken op 25 juni 2014