Essay

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Essayist)
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Zie Essay (Orne) voor de Franse gemeente met deze naam, Essay (Segers) voor de compositie van Jan Segers en Essay (filatelie) voor een proefdruk van een postzegelontwerp.
Michel de Montaigne.
Francis Bacon.

Een essay is een beschouwende prozatekst of een artikel voor krant of tijdschrift, waarin de schrijver zijn persoonlijke visie geeft op hedendaagse verschijnselen, problemen of ontwikkelingen. In het Engels verwijst de term meer in het algemeen naar een opstel of betoog. De Nederlandse betekenis komt echter van het Franse 'essai', wat zoiets betekent als probeersel of proeve. Tegenwoordig wordt het woord ook in Nederland nogal eens in de Engelse betekenis gebruikt, maar het gaat hier dus in principe om twee verschillende categorieën. De schepper van dit literaire genre was Michel de Montaigne die in 1580 het eerste deel van zijn 'Essais' publiceerde.

Opbouw[bewerken]

Het essay (in de originele, uit het Frans afgeleide betekenis) is veelal een literaire tekst, die in dienst staat van het leveren van een overtuigend betoog, zij het zonder dat er sprake is van een expliciet gegeven wetenschappelijke verantwoording. De essayist legt graag dwarsverbanden die binnen een gespecialiseerd wetenschapsvak in de regel uit den boze zijn. Het essay onderscheidt zich van de column door zijn grotere lengte en door de diepgang die in de regel in een column niet gerealiseerd kan worden. Hoewel essays soms gepubliceerd worden in dag- en weekbladen, onderscheidt het genre zich duidelijk van de journalistiek doordat het niet gericht is op de actualiteit van de dag; juist de reflecterende geest die er zich in weerspiegelt maakt er de waarde van uit, ook op langere termijn. Een essay kan een korte tekst zijn of de lengte hebben van een volledig boek (zoals dat bijvoorbeeld het geval was met Alexander Popes An Essay on Criticism (1711) of John Lockes An Essay Concerning Human Understanding (1690)), of kan zelfs meer delen omvatten zoals Popes An Essay on Man (1733-1734). De grondleggers van het genre zijn Michel de Montaigne en Francis Bacon.

Essayisten[bewerken]

In Nederland zijn Multatuli, Jeroen Brouwers, Edgar du Perron, Menno ter Braak, H.A. Gomperts, Rudy Kousbroek, Piet Meeuse, Karel van het Reve en Joost Zwagerman auteurs die zich op het essay hebben toegelegd. Voor het genre is in Nederland de Jan Hanlo Essayprijs in het leven geroepen.

Essayisten uit België zijn Dirk van Bastelaere, Patricia De Martelaere, Stefan Hertmans, Geert van Istendael, Dirk Lauwaert, Tom Lanoye, Pierre Ryckmans, Bart Verschaffel en Max Wildiers.

Binnen de Surinaamse letteren waren Rudi Kross en Anil Ramdas vertegenwoordigers van het genre.

Citaat[bewerken]

"Waar de wetenschap haar uitspraken het liefst met een haast oudtestamentische gestrengheid doet, lijkt het essay steeds voor de omweg te kiezen door historische dimensie te waarderen en particuliere observaties en door literatuur en andere nevengebieden in aanmerking te nemen. Het heeft daarbij een bredere onzekerheidsmarge nodig, een gebied waar de vlucht der gedachten vrij is, waar de geest mag speculeren en de taal moet verleiden." (Allard Schröder, Nieuwe tijden, 2006)