Essene

Essene

Deelgemeente in België
Situering
Provincie	Vlaams-Brabant
Gemeente	Affligem
Coördinaten	50°54'N  4°8'E
Algemeen
Oppervlakte	7,14 km²
Portaal    België

Essene (plaatselijke uitspraak: Eskene of Eskern) is een deelgemeente van de fusiegemeente Affligem, waartoe ook de dorpen Teralfene en Hekelgem behoren. Essene is gelegen in de provincie Vlaams-Brabant. Heeft een oppervlakte van 714 ha, maakt deel uit van het arrondissement Halle-Vilvoorde en het kanton Asse.

Toponymie

De naam "Essene" (historische schrijfwijze: Esschene) is van Keltische oorsprong en betekent vermoedelijk bij het water en houdt geen verband met de boomsoort "es", zoals soms gezegd wordt.

Een aantal van de Romaanse toponiemen in de gemeente (Doment, Avenelle, Montil) hebben een exogene oorsprong. Dit komt vermoedelijk door de bosontginners uit de Moezelstreek en/of de Ardennen ten tijde van de graven van Verdun (10e-11e eeuw).

Geschiedenis

Essene behoorde tijdens de Karolingische Periode tot de Brabantgouw. Vanaf omstreeks 1085/1086 maakt het deel uit van het landgraafschap Brabant onder de graven van Leuven, voorvaderen van de hertogen van Brabant. Binnen dit graafschap ressorteerde het onder de heerlijkheid Asse (vanaf de 17e eeuw een markizaat). In de bestuurlijke geografie van het hertogdom Brabant behoorde Essene tot het kwartier Brussel.

Kerkelijk stond de parochie Essene vanaf 1086 onder het patronaat van de abdij van Affligem, die tot het einde van het Ancien Régime over uitgestrekte pachtvelden binnen het dorp beschikte. In de 12e eeuw was het aangrenzende dorp Hekelgem nog een dochterkerk van Essene.

Aan de grens van Essene met Sint-Katherina-Lombeek verlegden de monniken van Affligem in de 12e eeuw de loop van de Bellebeek (ook Alfene genoemd) om er een watermolen met maalvijver aan te leggen. Op het grondgebied van Sint-Katherina-Lombeek bevindt zich de wijk Essene-Winkel of Essene-Hoek, vermoedelijk het deel van Essene dat in de 12e eeuw door de rechttrekking van de Bellebeek aan de parochie van Lombeek werd overgedragen. In het gehucht Overnellen op de grens met Ternat bevond zich eveneens een watermolen. Op het veld Montil nabij de grens met Asse tenslotte, heeft er lange tijd een windmolen gestaan.

Demografie

Evolutie van het inwoneraantal

19e eeuw

Jaar	1806	1816	1830	1846	1856	1866	1876	1880	1890
Inwoneraantal	1029	1114	1293	1496	1532	1586	1704	1674	1764
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

Jaar	1900	1910	1920	1930	1947	1961	1970	1976
Inwoneraantal	1855	1969	1907	1825	2023	2139	2148	2735
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Bezienswaardigheden

• Had tot 1999 de langste straatnaam in Vlaanderen: 'Parallelweg van 't Klein Kapelleveld' (de straat in kwestie is net iets langer dan het straatbord). De straat heet nu gewoon Parallelweg.
• Parochiekerk (westbouw 17e eeuw; schip 19e eeuw) met uitzonderlijk antiek Van Peteghem-kerkorgel;
• Statig pastorijgebouw uit de 18e-eeuw;
• De oude brouwerij en pachthof Ankerhof;
• De Bellemolen, watermolen aangedreven door de Bellebeek;
• Het huis "Het Sluis" (eertijds een priorij van de abdij van Affligem) met de nog zichtbare molenpolder (maalvijver van de Bellemolen). Omstreeks 1900 woonde op Sluis een vrijzinnige die in deze desolate omgeving in verband werd gebracht met mysterieuze "Kludde met de ketting"-verschijningen.
• De Papeter, bronzen beeld van kunstenaar Patrick Van Craenebroeck uit Teralfene, werd op zondag 2 december 2007 onthuld op het kerkplein van Essene. Het beeld werd geschonken door het Handelscomité van Essene.

Cultuur

Bijnaam

De historische spotnaam van de Essenaars was papeters.

Evenementen

• Sint-Antoniusviering.
• Essene kermis: jaarlijks volksfeest op de hoeve Ankerhof tijdens het eerste weekend van juli, georganiseerd door het Feest- en Handelscomité Essene. Voor de laatste keer georganiseerd in 2005.
• Vlaamse kermis: jaarlijks volksfeest in en om de patronaat georganiseerd door de KAJ afdeling van Essene tijdens het tweede weekend van augustus. Op deze Vlaamse kermis kan u genieten van volksamusement, optredens van bekende artiesten, bescheiden rommelmarkt en een barbecue op.
• OpensKAJ: De dag voor de Vlaamse Kermis is er een openluchtfuif. Deze fuif lokt jaarlijks een 1000tal bezoekers.
• Kerstboomverbranding: KAJ-Essene organiseert elk jaar in het tweede of derde weekend van januari een kerstboomverbranding.

Verenigingsleven

In Essene is er een groot verenigingsleven voor alle lagen van de bevolking. De verenigingen hebben veelal een katholieke oorsprong. Volgende nationale verenigingen hebben een afdeling in Essene:

• KAJ
• KAV
• KWB
• Okra

Politiek

Voormalige burgemeesters

• Jozef Bastaerts (eerste burgemeester van Essene na onafhankelijkheid van België)
• 1836 - 1848: Jan Baptist Wambacq (°12/02/1780)
• 1857 - 1889: Jan Baptist Deodaat Wambacq (°23/05/1815)
• 1889 - 1890: Adolphe Wambacq (zoon van JB Deodaat, sterft in 1890)
• 1890 - 1890: De Bolle (bestuurslid Pro Deo et Patria neemt ontslag)
• 1890 - 1895: Louis Van de Putte
• 1895 - 1900: Jean Rollier
• 1900 - 1908: Louis Van de Putte
• 1908 - 1933: Jules (zoon van J.B. Deodaat)
• 1933 - 1938: Philippe De Smedt
• 1938 - 1939: Paul Wambacq
• 1939 - 1970: Robert Wambacq
• 1970 - 1977: Louis Verdoodt

Sport

• Biljartclub
• Vissersclub
• Voetbal club EMI-Essene (3de provinciale)

Literatuur

• Verbesselt, J., ‘Essene’, Het parochiewezen in Brabant tot het einde van de 13e eeuw V (Pittem 1966) 139-160.
• Mertens, R., Geschiedenis van Essene (Essene 1971).